بازشناسی جایگاه بسیج در کشور (بخش ششم)

4- بسیج و گروه‌های اجتماعی: از هم سازی کنش های متقابل پیوسته و گسسته، گروه های اجتماعی ایجاد می شود. یک گروه اجتماعی دست کم دارای یک ساخت و سازمان اصلی شامل قواعد و مناسک و یک مبنای روانی در شعور اعضای خود می باشد. با این تعریف، طبیعی است که جایگاه بسیج را باید در گروه های ارادی بزرگ اجتماعی جست وجو کرد. به لحاظ اینکه بسیج مقوله ای بین رشته ای است، جامعه شناسی بسیج می تواند در نهایت به «بسیج شناسی اجتماعی» که فراتر از جامعه شناسی است، بینجامد؛ زیرا به لحاظ مشارکت اقشار متعدد در موقعیت های متفاوت زمانی، جغرافیایی، محیطی، فرهنگی و اجتماعی در نظر گرفته خواهد شد.
5- بسیج و بازسازی جامعه: تنظیم رفتار در جامعه، اعم از رفتار افراد یا گروه ها، در مجموع به دو شیوه انجام می گیرد؛ یا از طریق اعمال زور و یا از طریق نهادی سازی ارزش هایی که ممکن است کم و بیش اعضای یک جامعه به عنوان «آداب معاشرت» الزام آور پذیرفته باشند. در فرهنگ اسلامی، «امر به معروف و نهی از منکر» غالباً به شیوه دوم تنظیم رفتار، اشاره دارد و با تأکید بر ارزش ها و هنجارها، تنش ها و تعارض های موجود بین افراد و بین گروه ها را تخفیف داده و یا از بین می برد تا همبستگی گسترده تری را تأمین کند. این آموزه دینی همچنین به منظور اشاره به ترتیباتی به کار می رود که به واسطه آنها، ارزش ها و هنجارها انتقال می یابند و ثبات می گیرند. هر گروه اجتماعی را می توان از لحاظ نظارت اجتماعی که بر اعضای خود اعمال می کند و کمکی که به تنظیم رفتار در سطح جامعه می دهد، ملاحظه کرد. نظارت اجتماعی با این معنا را باید در مقابل تنظیم رفتار از طریق اعمال زور قرار داد.
تجربه عینی این تأثیرگذاری چندگانه را می توان در سابقه روشن حضور بسیج در بازسازی، مقابله با تهاجم فرهنگی، خنثی سازی خط نفوذ و براندازی در عرصه سیاسی و بالأخره توفیقات بزرگ علمی و ایفای نقش در راه دستیابی کشور به فناوری های پیچیده و نوین، مشاهده کرد.
در جوامع پیچیده، گروه های مختلف اجتماعی ممکن است با یکدیگر در ستیز باشند و هر کدام برآن باشند که ارزش ها و هنجارهای خود را بر تمام جامعه گسترش دهند. لذا دو وجه تنظیم رفتار در زندگی واقعی اجتماعی به طور کامل از یکدیگر تفکیک پذیر نیستند؛ زیرا آخرین ضمانت اجرایی قانون، اجبار جسمی است و نیروی فیزیکی هم ممکن است با درجه اهمیتی کمتر یا بیشتر، در همه انواع نظارت اجتماعی وارد شود.
در ستیزه های بین گروه های اجتماعی از قبیل؛ تعارض خشونت آمیز در درون یک جامعه و ستیزه خشونت آمیز بین دو جامعه مجزا، اعمال زور ایجاب می شود.