پروژه ملی مسکن مهر و آسیب های اجرایی

بصیرت: پروژه ساخت مسکن مهر به لحاظ گستردگی همزمانی اجرا و به عنوان یک پدیده کلان بی نظیر تاریخی در بخش انبوه سازی واحدهای مسکونی سطح کشور نقش کلیدی نیز در گردش اقتصاد ملی، اشتغال و فرصتی مناسب در سبد مالی هزاران خانواده روستایی و شهری متقاضی تأمین مسکن شخصی دارد.
با این نگاه واقع بینانه و اوصاف کلی، ردپای آسیب هایی از جمله، مشکل کم کاری بعضی تعاونی های ذی ربط در طرح مسکن مهر، دست گردانی واگذاری عملیات اجرایی پروژه بین برخی از پیمانکاران، کندی در پیشبرد کار، سوءاستفاده و... در برخی پروژه ها دیده می شود.
سرمایه گذاری چند 10هزار میلیارد تومانی دولت برای ساخت میلیونی واحد مسکونی پس از سالیان متمادی، مدیریت پیگیر و نظارت جامع و قاطع مستمر قطعی می تواند مشکل دیرینه انبوه خانواده های مستأجر کم درآمد و هزینه های هر از گاه جابه جایی و خانه به دوشی این طیف پرجمعیت را رفع کند و آنان طعم آسایش روان و آرامش فکر را در کام زندگانی شان احساس کنند.
جدای از اشکالات زیرساخت هایی ناشی از تأخیر در اجرای طرح مسکن مهر، بعضاً موضوعاتی دیگر نظیر کمبود یا نبود آب و برق در واحد و ضعف مالی برخی اعضای متقاضی در تأمین مبالغ پرداختی برای ساخت و تحویل گرفتن واحد مسکونی است. به عنوان نمونه چندی پیش یکی از متقاضیان مسکن در چهارمحال وبختیاری در تماس با کیهان می گفت برای ساخت یک واحد مسکونی مهر باید بیش از 40میلیون تومان پرداخت کرد و از دولت درخواست اصلاح این مبلغ را داشت.
وزیر مسکن و شهرسازی اواخر آذرماه در آیین افتتاح دومین همایش تأمین مالی مسکن و ساختمان اعلام کرد: «افزایش سقف تسهیلات ساخت مسکن مهر، اسفندماه بررسی و چنانچه با کار کارشناسی لازم این کار انجام شود، سقف تسهیلات افزایش و به اطلاع عموم مردم می رسد.»
نیم نگاهی به آسیب شناسی
طرح مسکن مهر
در گفت وگو با مهندس مهدی شهابی، که خود را پیمانکار فرع می نامد، وی از مشکلات و آسیب هایی در چرخه واگذاری و اجرای پروژه می گوید ، از جمله آن که در بخش اجرایی ساخت مسکن، دست گردانی غیرمصلحتی کار بین برخی شرکت ها و پیمانکاران باعث مشکلات متعدد از جمله، کاربرد مصالح با کیفیت کم، تأخیر در عملیات و تعویق حقوق مالی پیمانکاران فرع فعال و پرداخت هزینه های مصالح ساختمانی می شود. گفته وی همچنین حاکی از آن است که بعضی پیمانکاران اگرچه مجوز انجام کار دارند ولی صلاحیت، توان مسئولیت و مدیریت و قدرت مالی ندارند. اما درعین حال نیز باید گفت شرکت های پیمان کار مجرب مشغول ساخت پروژه های مسکن مهر هستند که به درستی کار انجام داده و بدون هیچ مشکلی از جمله عدم تأخیر، کار را به هنگام به پایان می رسانند.
تحویل 50هزار مسکن تا پایان 89
پیش تر مدیر طرح مهر بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، گفته است بیش از 22هزار واحد مسکونی طرح مهر در شهرهای زیر 25هزار نفر تکمیل شده و از امکانات آب و برق نیز برخوردارند. به گفته «محمدی» «تا پایان امسال (89) 50هزار واحد مسکونی مهر تحت پوشش این بنیاد در شهرهای مذکور تحویل خواهد شد.»
هشدار و مهلت وزیر مسکن
به تعاونی های کم کار
وزیر مسکن و شهرسازی به تعاونی های کم کار مسکن مهر هشدار داد و به این بخش تعاونی تا 22 بهمن مهلت داد تا نسبت به روشن کردن اوضاع خود اقدام کنند.
«علی نیکزاد» اخیرا در نشست کار گروه مسکن مهر در هشتگرد گفت: برخی تعاونی ها از شش ماه پیش زمین رایگان در قالب طرح ملی مسکن مهر دریافت داشته اما پس از گذشت ماه ها فقط با انجام مرحله گودبرداری آن را رها کرده اند.
وی با اشاره به این که در شهر جدید هشتگرد 80 هزار واحد مسکونی مهر در دست ساخت است تأکید کرد بلوکه کردن زمین و تسهیلات اعتباری نباید در این طرح بزرگ رخ دهد.
«نیکزاد» با اشاره به این که شمار این تعاونی ها اندک است، افزود: تعاونی های کم کار در این بخش تنها تا 22 بهمن ماه مهلت دارند تا نسبت به روشن کردن اوضاع خود اقدام کنند. در غیر این صورت، دولت وارد عمل خواهد شد و با آن ها برخورد می کند. گفته وزیر مسکن همچنین حاکی از آن است که کم کاری و فرصت سوزی در طرح بزرگ مسکن مهر که با هدف تأمین مسکن برای خانواده های کم درآمد، طراحی و اجرا شده به لحاظ شرعی و قانونی بی معنی است. مقام ارشد وزارت مسکن، با این اذعان که اغلب تعاونی ها و انبوه سازان شاغل در طرح مسکن مهر با جدیت طرح ها را دنبال می کنند، اظهار داشت: بسیاری از پروژه های مسکن از زمان آغاز عملیات یک سال برآورد شده و سازندگان مسکن مهر از پرداخت مالیات ساخت معاف هستند.
تسهیلات بیمه و وام بانکی
«نیکزاد» در ادامه به تسهیلات مختلف ارایه شده اشاره کرد و در این باره گفت: «بیمه واحدهای مسکونی هم به ازای هر واحد هفت هزار تومان اعلام شده که در قالب سه مرحله و ظرف یک سال دریافت می شود. همچنین رایزنی ها برای ارایه تسهیلات در زمینه بیمه، وام بانکی و خدمات فنی مهندسی به سازندگان مسکن مهر با دستگاه های اجرایی درحال انجام است.»
شایان ذکر است که در کشور حدود یک میلیون مسکن مهر در دست ساخت است که 206 هزار واحد آن در استان های تهران و البرز ساخته می شود.
دریافت حق کمیسیون پیمانکار
بابت کاری که انجام نداد!
«مهندس شهابی» پیمانکار فرع در ادامه بیان نظرات خود درباره پروژه مسکن مهر، در ارتباط با شیوه کاری نزد بعضی پیمانکاران مجری که به زعم او ناشی از واگذاری غیرمصلحتی است، توضیحاتی می دهد. وی می گوید: «وزارت مسکن (تعاونی مربوط) پروژه ای را فرضا به مبلغ 325 هزار تومان در قبال انجام هر مترمربع بنا در اختیار شرکت پیمانکار ایکس می گذارد، اما این شرکت با برداشت فرضا 25 هزار تومان از هر مترمربع مبلغ مذکور به عنوان حق کمیسیون یا وساطت خودسرانه، اجرای کار را به پیمانکار دومی واگذار می کند، درحالی که وزارت مسکن در جریان این شیوه کار نیست. همچنین پیمانکاران فرع هم از این نحوه واگذاری خبر ندارند. من نوعی، پیمانکار فرع موقعی که با آن شرکت که مرا به کار دعوت کرده است به پای محاسبه و حساب و کتاب انجام کار می نشینم تازه متوجه می شوم قضیه دست به دست گرداندن کار، مافیایی بوده است!»
واگذاری های پلکانی پروژه و آسیب های مالی و عملیاتی
از «شهابی» می پرسم واگذاری های تودرتو پروژه ساختمان مسکن بین چنین پیمانکارانی چه تأثیراتی در بافت و تسریع فیزیکی کار خواهد داشت؟
او می گوید: «همان طور که پیش تر اشاره شد، پیمانکار دومی چون اجرای کار را با نرخ پایین نسبت به آن فرض 25 هزار تومان درهر مترمربع از جانب شرکت پیمانکار اولی، به دست می گیرد ناچار از کاربرد مصالح با کیفیت مفید می کاهد، از تسریع در اجرای پروژه کوتاهی می کند، پرداخت کارمزد عوامل فعال به تأخیر می افتد و همین طور نسبت به پرداخت وجوه مطالبات فروشندگان مصالح، ناتوان خواهد شد. تأخیر طولانی مدت ساخت و تحویل مسکن می تواند موجب انصراف برخی متقاضیان از عضویت پروژه شود. نتیجه دیگر معضل برآمده از موارد مذکور آن است که پیمانکاران فرع درگیر در لابلای قضایای مزبور ناچار برای دستیابی به مطالبات و حقوق معوقه خود از پیمانکار اصل از طریق مراجع قضایی پیگیر شده و پرونده آن تشکیل داده می شود، همچنان که پرونده این گونه عملکردها در وزارت مسکن و شهرسازی موجود است.»
مطالبات از پیمانکار بی نشان
وی در بخش پایانی این گفت وگو از مطالبه چند میلیونی خود از پیمانکار اول که اجرای یک پروژه مهر را به وی واگذار کرده و سپس ناپدید شده است، چنین اظهار می کند: «50 میلیون تومان از پیمانکار اصل
واگذار کننده بابت انجام کار پروژه ساخت مسکن طلبکار هستم. مدت هشت ماه دوندگی و پیگیری برای مطالبه ام از طریق مراجع قانونی به هیچ نتیجه ای نرسیدم. اما حکم بازداشت پیمانکار مذکور را گرفته ام. شایع است این پیمانکار پول را از وزارت مسکن (تعاونی) گرفته و ناپدید شده است! از طرف دیگر کار فرما هم برخلاف شایع، مدعی است دومیلیارد تومان از همین پیمانکار اول طلب دارد و او هم نشانی از پیمانکار موصوف ندارد!
وزارت مسکن هم مدعی است که از پیمانکار اول طلب دارد، اما همین پیمانکار را نمی شناسد!»
پیمانکار ماهر، مصالح خوب
و سرعت عمل
بیش از 55 سال عمرش را روی داربست های چوبی و فلزی و چینش آجر و ملاط گچ و سیمان در شهر و اطراف صرف کرده است. خوش بیان است اما هرچند دقیقه نفس تازه می کند تا ارزیابی خود را از این سؤالم که: «چه نظر و خبری درباره وضعیت اجرایی طرح مسکن مهر دارید؟» بیان کند. «حاجعلی» با بیان این که بیشتر کارم طی سال های گذشته، خانه سازی و بعد چند واحدی دو- سه طبقه بوده است، ادامه می دهد: «امروز روز خانه سازی (آپارتمان سازی) و برج و انبوه سازی رونق دارد اما پروژه مسکن مهر به نظرم سرآمد بزرگترین حرکت در زمینه ساخت مسکن است. این کار سنگین اگر به تمام و کمال برسد، بزرگترین خدمت به مردمان کم درآمد است و آن ها از بی سرپناهی خلاص می شوند. من کم وبیش از سازوکار این پروژه مسکن با خبر هستم و این را از برخی آشناها و اقوام که برای تامین مسکن نام نویسی کرده و عضو شده اند و خود هم در اطراف استان رفت و آمدی دارم، می دانم.
یک بار چند ماه پیش به زادگاه خودم در غرب کشور از نزدیک شاهد کار ساخت واحدها بودم. اما به نظرم آنچه پیشرفت به موقع و اطمینان خاطر مردم می شود و من همیشه در کارهایم روی آن دقیق و حساس بودم، وجود عوامل با تجربه، ایمن در کار، نظارت مسئولان و مصالح خوب و مقاوم است.
انبوه سازی نیاز به پیمانکار ماهر، بودجه زیاد و سرعت عمل در تامین مصالح دارد، اما بعضی جاها شنیده ام کندکاری شده است. بنده معتقدم نباید غفلت کرد و موقع تحویل، واحدها هیچ کم و کسری نباید داشته باشند.»
حسن آقایی