نظامیان انگلیسی از دستگیری تا بخشش

تجاوز 15 تفنگدار نیروی دریایی انگلیسی به آبهای سرزمینی کشورمان در دهانه شمالی خلیج‌فارس و در آبهای اروند رود در نخستین روزهای فروردین ماه جاری و در آستانه صدور قطعنامه تحریمی 1747 شورای امنیت علیه فعالیت‌های هسته‌ای کشورمان و دستگیری و بازداشت آنها بوسیله مرزبانان دلاور سپاه پاسداران، بار دیگر روابط نه چندان مناسب ایران و انگلیس را متشنج نمود. این رخداد که تا پانزدهم فروردین ماه به مدت 13 روز ادامه داشت نوروزی سیاسی در عرصه دیپلماسی را برای هموطنانمان رقم زد.

با توجه به اهمیت موضوع تجاوز نیروهای فرامنطقه‌ای به آبهای سرزمینی کشورمان اقدام به موقع و قاطع ایران در دستگیری و بازداشت متجاوزین در شرایطی که کشور ما با جنگ روانی غرب و صدور قطعنامه‌ سوم از زنجیره قطعنامه‌های تحریمی شورای امنیت مواجه بود، بازنگری خبری این رخداد و مرور مواضع رسمی اعلام شده از سوی مقامات دو کشور و سایر تحولات انجام گرفته پیرامون آن قابل توجه است.

بخصوص اینکه دولت انگلیس با رسانه‌ای کردن موضوع و طرح آن در مجامع سیاسی بین‌المللی اهتمام زیادی داشت تا فشارهای سیاسی فشرده بین‌المللی را به عنوان مکمل قطعنامه 1747 علیه ایران وارد آورد. هدف انگلیس در این تحرکات منفعل کردن ایران و شکست اراده مسئولین کشور در بازداشت 15 نیروی متجاوز و تن دادن به خواسته‌های کشورهای غربی در موضوع هسته‌ای بود.

نگاهی کلی به روند تحولات مربوط به تجاوز نیروهای انگلیسی و مرور رخدادهای مرتبط با آن نمای روشن‌تری از موضوع را به مخاطبین عزیز که عمدتاً نیروهای نظامی کشور هستند ارائه می‌دهد.

صبح روز جمعه سوم فروردین ماه جاری دو شناور انگلیسی شامل 15نیروی نظامی این کشور که از ناو جنگی 99F بودند به بهانه بازرسی یک کشتی تجاری هند وارد آبهای سرزمینی ایران شدند و حریم دریایی ایران را در شمال خلیج‌فارس نقض کردند. مدافعان دریانورد کشورمان که با استفاده از سیستم‌های الکترونیکی منطقه را زیر نظر داشتند، بلافاصله شناورهای انگلیسی را محاصره و آنها را به پایگاه دریایی اروند رود منتقل کردند.

وزارت دفاع انگلیس نخستین منبع خارجی بود که طی بیانیه‌ای از بازداشت 15 تفنگدار نیروی دریایی بریتانیا خبر داد و مدعی شد که آنها حین بازرسی از یک کشتی تجاری در آبهای ساحلی عراق توسط نیروهای ایرانی دستگیر شده و به آبهای ساحلی ایران منتقل شده‌اند. هم چنین وزارت خارجه انگلیس، سفیر ایران در لندن را به وزارت خارجه احضار و خواستار آزادی 15 نظامی و عودت تجهیزات آنها شد.

در اولین واکنش نسبت به تجاوز نیروهای دریایی انگلیس و بیانیه رسمی وزارت دفاع بریتانیا و اقدام وزارت خارجه این کشور، سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان نیز ورود غیر قانونی و مداخله جویانه نیروهای انگلیسی در آبهای ایران را اقدامی مشکوک و برخلاف مقررات و حقوق بین‌الملل دانسته و آن را محکوم کرد. وزارت امور خارجه هم چنین در غیاب سفیر انگلیس در تهران، «گیت اسمیت»، کاردار این کشور را به وزارت امور خارجه احضار نسبت به ورود غیر قانونی نظامیان نیروی دریایی انگلیس به آبهای سرزمینی کشورمان شدیداً اعتراض کرد. رحیم‌پور، مدیر کل اروپای غربی وزارت امور خارجه در این ملاقات با ارائه جزئیات این حادثه گفت که این چندمین باری است که نظامیان انگلیس در طول اشغال عراق به طور غیر قانونی وارد آبهای سرزمینی جمهوری اسلامی ایران در اروند رود شده و توسط نیروهای مرزبان کشورمان جهت تحقیق و بررسی بیشتر علت ورود، دستگیر می‌شوند. وی هم چنین خواستار ارائه توضیحات فوری طرف انگلیسی در خصوص این تجاوز آشکار به آبهای سرزمینی کشورمان و عدم تکرار آن در آینده شد.

«جفری ادامز»، سفیر انگلیس که یکروز پس از دستگیری نظامیان انگلیسی به تهران بازگشته بود پس از ورود به تهران، از سوی دولت لندن، خواهان اطلاع از وضعیت سربازان بازداشت شده انگلیسی شد. اما قبل از هر تحرکی به وزارت امور خارجه احضار گردید و مراتب اعتراض ایران به وی ابلاغ شد.

منوچهر متکی، وزیر امور خارجه ایران هم در اولین اظهارنظر خود در خصوص تجاوز نیروهای دریایی انگلیسی و بازداشت آنها در گفتگو با روزنامه الشرق الاوسط گفت:‌ سربازان بازداشت شده انگلیسی به مرزهای آبی ایران تجاوز کرده و تا مسافت زیادی در آبهای منطقه‌ای ایران پیشروی کرده و در داخل این آبها بازداشت شده بودند.

این موضع ویزر خارجه کشورمان در واکنش به بیانیه وزارت دفاع انگلیس اعلام شد که روز قبل و ساعتی پس از دستگیری و بازداشت 15 تفنگدار ناو 99F گفته بود نیروهای دریایی انگلیس در داخل آبهای عراق به محاصره قایقهای ایرانی افتاده‌اند. وی تاکید کرد طرف انگلیسی باید به وقوع این امر اعتراف کند زیرا این اقدام، یافتن راه حل را آسانتر می‌کند. اما دولت لندن به جای پذیرش واقعیت‌ها با سیاسی کردن موضوع و انتقال آن به رسانه‌های جمعی و طراحی حمله‌های تبلیغی علیه ایران، موضوع را پیچیده و راه حل‌های دیپلماتیک را برای نیل به نتیجه به حاشیه راند. در همین حال ایران بر خلاف انگلیس بر تمایل خود برای حل و فصل دیپلماتیک مسئله و جلوگیری از بحرانی‌تر شدن موضوع در روابط دو کشور تاکید کرد. اصرار مقامات انگلیسی در خصوص محل دستگیری تفنگداران این کشور و در آبهای سرزمینی عراق است سبب شد تا ایران، با استفاده از نقشه‌های جغرافیایی و اطلاعات مندرج در GPSهای سربازان دستگیر شده موضوع را از طریق رسانه‌های تصویری توضیح دهد. در این رابطه فرمانده مرزبانی ایران در اروند رود در گفت‌وگویی با تشریح محل دستگیری نظامیان انگلیسی اظهار داشت: طبق اطلاعات ثبت شده در GPS ملوانان انگلیسی، آنها در شش نقطه به آب‌های سرزمینی ایران اسلامی تجاوز کرده‌اند.

سردار افشار معاون فرهنگی و تبلیغاتی دفاعی ستاد کل نیروهای مسلح نیز در روز دوم دستگیری تفنگداران انگلیسی با تائید دستگیری 15 نفر از نیروهای انگلیسی توسط نیروی دریایی سپاه پاسداران گفت: ‌این افراد تحت بازجویی هستند.

دو روز پس از تجاوز نیروهای انگلیسی به آبهای سرزمینی ایران و دستگیری متجاوزین، «کریک موری» ‌دیپلمات سابق وزارت خارجه انگلیس برخلاف مشی دولت لندن که سیر جنجالی و سیاسی را انتخاب کرده بود از اقدام ایران در دستگیری 15 تفنگدار نیروی دریایی انگلیس در آبهای خلیج‌فارس دفاع کرد و گفت براساس قوانین بین‌المللی حکومت ایران حق دارد پرسنل نظامی خارجی را که وارد آبهای این کشور شده‌اند بازداشت کند.

سرتیپ حکیم حسام، فرمانده گارد ساحلی عراق نیز در گفت و گویی با شبکه العالم از حضور نیروهای انگلیسی در آبهای ایران تعجب کرد و گفت:‌ حضور گشتی نیروی دریایی انگلیسی در مناطق هم مرز سواحل ایران با توجه به اینکه مسئولیت حفاظت آن به عهده نیروهای آمریکایی است و انگلیسی‌ها نمی‌توانند در منطقه حضور یابند برای مقامات عراقی سوال برانگیز است.

در همین حال تونی بلر در پارلمان این کشور حضور یافت و رفتار ایران در رابطه با بازداشت تفنگداران انگلیسی را غیر قانونی و غیر قابل قبول خواند و اعلام کرد زمان آن فرارسیده تا فشارهای بین‌المللی بر ایران افزایش یابد. در همین حال، دولت لندن روابط تجاری خود را با تهران به حال تعلیق درآورد و اعلام نمود تا زمان آزادی ملوانان و تفنگداران بازداشت شده این کشور توسط ایران، روابط تجاری خود را با تهران به حال تعلیق در می‌آورد.

شیطنت مقامات انگلیسی در بین‌المللی کردن موضوع اختلافات دو کشور و تلاش آنها برای ایجاد یک ائتلاف بین‌المللی علیه ایران سبب شد تا ایران اعترافات یکی از سربازان بازداشت شده انگلیسی را از شبکه العالم پخش کند تا دروغ بودن ادعاهای مقامات انگلیسی را روشن کند. «لیدینگ سیمین فی‌ ترنی» تنها ملوان زن انگلیسی دستگیر شده در گفت‌وگوی زنده با شبکه العالم با تائید ورود غیر قانونی به آبهای سرزمینی کشورمان، از ایران عذرخواهی کرد و گفت:‌ من به صراحت اعلام می‌کنم که در آبهای سرزمینی ایران بازداشت شده‌ایم و نیروهای ایرانی این موضوع را کاملا برای ما تشریح کرده و توضیح داده‌اند. تونی‌بلر، نخست‌وزیر انگلیس اقدام ایران در پخش اعترافات «فی‌ترنی» را خجالت‌آور خواند و مارگات بگت نیز ادعا کرد ایران در حال بهره‌برداری تبلیغاتی از ملوانان دستگیر شده به شیوه‌ای دردآور است.

هیاهوهای رسانه‌ای و جنجال‌های سیاسی مقامات انگلیسی که پس از اعترافات یکی از تفنگداران بازداشتی شدت بیشتری گرفت، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان را به واکنش واداشت. وی گفت‌ درشت‌گویی و حرکات جنجالی دولت انگلیس مقدمات آزادی یک نظامی این کشور را (تنها زن بازداشت شده) به حال تعلیق در خواهد آورد. وی با اشاره به جنجال رسانه‌ای و هیاهوهای سیاسی دولت بریتانیا درباره تجاوز نظامیان این کشور به آبهای ساحلی ایران در خلیج‌فارس گفت:‌ منطقی‌ترین راه برای این موضوع ارائه استدلال و بررسی‌های فنی و حقوقی است.

 در همین حال و در روز هفتم بازداشت نظامیان متجاوز انگلیسی، نظامیان اشغالگر انگلیس در عراق در یک اقدام تحریک‌آمیز و ماجراجویانه با استفاده از ارابه جنگی خود سرکنسولگری ایران در بصره را بمدت یکساعت و نیم محاصره و اقدام به تیراندازی در محیط آن نمودند.

هدف انگلیسی‌ها همانطوریکه بیان شد بین‌المللی کردن موضوع و ایجاد فشارهای چند جانبه علیه تهران در تکمیل فشار قطعنامه 1747 شورای امنیت بود. اما برخلاف مشی لندن، ایران مسیر دیپلماتیک و منطقی را اتخاذ کرد. تهران در طول این مدت بارها راه حل عقلانی بحران را اعلام نمود. از جمله اینکه دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان گفت: انگلیسی‌ها باید براساس واقعیت‌های مسیر حقوقی و فنی‌ موضوع را بررسی کنند و بپذیرند که تخلف شده است. اما آنها از این کار سرباز زدند و شروع به کار سیاسی و رسانه‌ای کردند که این اقدام نتیجه‌ای نخواهد داشت زیرا جمهوری اسلامی ایران کشوری نیست که در مقابل هیاهو و اقدامات غیر متعارف از حقوق ملت خود صرف‌نظر کند.

در هفته دوم دستگیری نظامیان انگلیسی شورای امنیت، اتحادیه اروپا، دبیرکل سازمان ملل متحد، مقامات آمریکایی، وزرای خارجه بسیاری از کشورها وارد صحنه شدند.

شورای امنیت سازمان ملل که با تلاش و پیشنهاد انگلیس تشکیل جلسه داده بود با صدور بیانیه‌ای از دستگیری نظامیان انگلیسی ابراز نگرانی کرد اما از تقاضای لندن برای درخواست آزادی فوری آنها خودداری کرد. این سازمان هم چنین از درخواست «بان کی مون»، دبیرکل سازمان ملل متحد برای گفت و گو با متکی، وزیر خارجه ایران و حل زود هنگام بحران حمایت کرد اما از محکوم کردن ایران در دستگیری نظامیان انگلیسی برخلاف انتظار انگلیس خودداری کرد. اتحادیه اروپا نیز که در آلمان تشکیل جلسه داده بود خواستار آزادی سریع ملوانان انگلیسی شد.

رئیس‌جمهور آمریکا هم با «گروگان»‌ خواندن بازداشت شدگان در اولین موضع‌گیری خود در این باره گفت:‌ ایران هیچ عذری نمی‌‌تواند داشته باشد و باید آنها را بسرعت آزاد کند زیرا آنها بی‌گناه هستند. وی افزود: ‌از تلاشهای تونی‌بلر برای حل مسالمت‌آمیز این مسئله حمایت می‌کند. در واکنش به مواضع جورج‌بوش، مطبوعات و رسانه‌های انگلیسی از او خواستند در مسئله دخالت نکند زیرا سخنان وی اوضاع را متشنج‌تر و بحران را عمیق‌تر می‌کند. همین راستا، نخست‌وزیر ترکیه در تهران برای ملاقات با نظامیان بازداشت شده گردید که دکتر احمدی‌نژاد به رجب طیب اردوغان گفت: انگلیسی به رغم تعهد رسمی مبنی بر عدم تکرار از ورود غیر قانونی به محدوده آبهای سرزمینی ایران به جای عذرخواهی و تلاش برای حل مسئله از طریق دیپلماتیک با فضاسازی کاذب و جنجال تبلیغاتی حل آن را با مشکل مواجه کرده است. سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان نیز با مردود دانستن هرگونه سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان نیز با مردود دانستن هرگونه دخالت و میانجیگری کشورها، سازمان‌ها و افراد و افراد ثالث در قضیه ملوانان انگلیسی گفت:‌ زمانی که دو کشور رابطه دارند و سفارتخانه‌هایشان فعال است می‌توانند خودشان مذاکره کنند و هیچ نیازی به دخالت سایرین نیست.

در دهمین روز بازداشت تفنگداران انگلیسی، فرمانده نظامیان بازداشت شده انگلیسی به همراه سایر نظامیان بازداشتی در گفت‌وگویی تاکید کردند که در سوم فروردین ماه در آبهای سرزمینی ایران دستگیر شده‌اند. آنها از مقامات ایران عذرخواهی کردند. این اقدام تفنگداران مقامات لندن را خلع سلاح نمود و حربه‌های تبلیغی آنها را برای فشار مضاعف بر ایران کند کرد. آنها پس از اینکه متوجه شدند فشارهای مجامع و سازمان‌های بین‌المللی روی تصمیمات ایران کارساز نیست و از سویی نظامیان آنها به نقض مقررات بین‌المللی و اقدام تجاوزکارانه خود اعتراف کرده‌اند از مسیر هیاهوی سیاسی عدول کردند و به مسیر دیپلماتیک روی آوردند. سرانجام پس از تعهد کتبی انگلیس نظامیان متجاوز این کشور پس از 13 روز مشمول رأفت اسلامی ایران قرار گرفتند. رئیس‌جمهور کشورمان طی مراسمی اعلام کرد ملت ایران در عین اقتدار و داشتن حق قانونی برای محاکمه، نظامیان دستگیر شده انگلیسی را،‌ آنها عفو می‌کند. به این ترتیب تفنگداران انگلیسی در عصر 15فروردین ماه آزاد شدند و با یک فروند هواپیمای انگلیسی به لندن برگشتند.