توافق حماس و فتح، آغاز مرحله‌ای نو

قاسم غفورى
پس از رایزنی ها و گفت وگوهای یک ماه گذشته در قاهره، پروژه یک سال و نیم قبل که حکومت مبارک قصد داشت از طریق آن کودتای ماهیتی در غزه را عملی ساخته و حکومت حماس را کنار بزند، با اصلاحات جدید به تأیید جنبش حماس و فتح رسید. طرح توافق قبلی در ابعاد امنیتی و تعاریف از مقاومت و فرآیندهای اجرایی و نظارتی به نحوی بود که ضمن قربانی کردن مقاومت فلسطینی، جریان سازشکار را حاکم می کرد، ولی پیش نویس جدید، دیدگاه های حماس بدان افزوده شد. روز چهارشنبه گذشته در یک غافلگیری و برخلاف توقعات اطلاعاتی رژیم صهیونیستی، متن توافق جدید به تأیید دو گروه فلسطینی رسید تا طی هفته جاری با حضور و بررسی دیگر گروه های فلسطینی در قاهره به امضای نهایی همه برسد.
آنچه در توافق جدید با طرح قبلی متفاوت است، به جز در نظر گرفته شدن دیدگاه های حماس و اصلاح آن، تغییراتی است که در مولفه های منطقه ای و در موقعیت و جایگاه حماس و فتح و ابومازن به عمل آمده است.
قیام مردمی و اسلامی مصر، پشتوانه و محرک تغییرات جدید در حاکمیت مصر و نوع نگاه جدید به مسائل فلسطین و تعامل با رژیم صهیونیستی و سیاست های هژمونیک آمریکایی است. با اینکه هنوز ساختار دستگاه امنیتی و استخباراتی آن تغییر نکرده، ولی ساز و کارهای نظارتی مصری در توافق جدید حماس و فتح، در اختیار ارتش مصر می باشد که از ضریب سلامت بیشتری برخوردار می باشند و ریاست این تیم با استخبارات مصری است که باید بر روند ادغام نیروهای گروه های فلسطینی، در دستگاه امنیتی و پلیس فلسطین نظارت کنند.
رژیم صهیونیستی نیز همانند آمریکا که در تحولات منطقه ای غافلگیر شد، در قبال رویداد اخیر و توافق بین حماس و فتح با شوک جدیدی روبه رو شد و در اولین واکنش خود، ضمن تهدیداتی که از سوی لیبرمن ابراز داشت که امتیازات ویژه حکومت ابومازن برای تردد در کرانه باختری حذف و درآمدهای گمرکی مربوط به حکومت خودگردان را بلوکه خواهند کرد، نتانیاهو، ابومازن را بین صلح با رژیم صهیونیستی یا صلح با حماس مخیر کرد و آشتی با حماس را به عنوان صلح با گروه تروریستی قلمداد کرد.
در نگاهی دیگر، آمریکا و رژیم صهیونیستی در وضعیت فعلی، تأثیر مهمی بر روندهای موجود ندارند و تنها با تکیه بر ابزارهای باقی مانده به کاهش خسارت های خود در مولفه های منطقه ای می اندیشند. براساس توافقنامه «اوسلو» که سپتامبر 2000 را موعد اعلام دولت مستقل فلسطینی قرار داده بود و رژیم صهیونیستی با تهدید عرفات، جلو آن را گرفت و سپس انتفاضه دوم آغاز شد و بوش با مطرح کردن «نقشه راه» این موعد را به 2003 و سپس به 2005 و سپس به 2008 موکول کرد و اوباما با راه انداختن سفرهای میچل به دنبال سراب سازی جدید بود، موعد سپتامبر 2011 در حالی برای صهیونیست ها و غرب مطرح است که وضعیت جدیدی در منطقه به وجود آمده و حتی اروپایی ها برای کاهش بازتاب های امنیتی ناشی از استمرار بحران فلسطین، آماده به رسمیت شناختن دولت فلسطینی در سپتامبر 2011 هستند. حکومت صهیونیستی برای فرار از این وضعیت و جلوگیری از اعلام دولت مستقل فلسطینی دست به دامن آمریکا شده تا طرح صلح و مذاکراتی جدید مطرح کند و حتی نتانیاهو که در دو سال گذشته با گسترش شهرک سازی و بازی کردن با مذاکرات سازش، اوباما را از خود ناامید کرده بود، امروز در تدارک سناریوهای مذاکراتی با ابومازن و حکومت خودگردان است.
توافق حماس و فتح و دگرگون شدن دستگاه های امنیتی که تا به حال همکار صهیونیست ها بوده اند و یا آزادی زندانیان گروه های جهادی از زندان های حکومت خودگردان در کرانه باختری به معنی بر هم ریختن تمامی ساز و کارهایی است که طرح بلر (نخست وزیر اسبق) و طرح امنیتی ژنرال آمریکایی در کرانه باختری طی چند سال گذشته آن را بنا کرده اند.
حکومت ابومازن نیز در بدترین وضعیت در ده سال گذشته قرار دارد و چه به لحاظ انسجام داخلی در فتح و مجموعه حکومتی و چه به لحاظ نوع نگاه مردم و افراد حامی آن، دچار فرسودگی، بی هویتی و چند دستگی است و به ویژه در سایه تحولات منطقه که پتانسیل جدیدی را متوجه فلسطین خواهد کرد، تیم ابومازن، یک جریان ورشکسته خواهند بود. این در حالی است که حماس، حکومت حماس و گروه های جهادی در غزه در بهترین وضعیت خود به سر می برند و امضای توافق جدید در شرایطی صورت گرفته که هیچ گونه هماهنگی با رژیم صهیونیستی و آمریکا در روند آن صورت نگرفت و با شاخص های مطلوب حماس به پیش رفته است. در این توافق که با حضور کلیه گروه های فلسطینی رسمیت پیدا می کند، یک حکومت تکنوکرات، مسئولیت امور عمومی مردم در غزه و کرانه باختری را عهده دار می شود که حکومت وحدت ملی خواهد بود و وظیفه بازسازی از غزه و اجرای انتخابات ریاستی و پارلمانی فلسطینی را در مدت کمتر از یک سال به عهده دارد.
بر اساس این توافق 5 کمیته برای اصلاح ساختارهای سازمان آزادی بخش فلسطین (ساف)، انتخابات، آشتی ملی، امور اجرایی مشترک و اسرا تشکیل خواهند شد. کمیته مرکزی انتخابات براساس توافقات سال گذشته در سوریه، از افراد مستقل و با تأیید حماس و فتح شکل می گیرد و دادگاه انتخابات مرکب از 12 شخصیت مستقل است که دو گروه با هماهنگی ابومازن انتخاب خواهند کرد. کمیته بازنگری در ساز و کارهای ساف و مجلس ملی فلسطینی در یک کمیته با ریاست ابومازن و اعضای دو گروه حماس و فتح و اعضای کمیته مرکزی ساف و رئیس مجلس ملی و برخی شخصیت های مستقل تشکیل خواهد شد.
شورای عالی امنیت برای حل و فصل مسائل امنیتی بین گروه های فلسطینی و ادغام نیروهای آنان در یک ساختار واحد و حرفه ای تشکیل می شود و نظارت مصر بر آن اعمال خواهد شد.
این توافق با عنایت به وضعیت ویژه منطقه و انفعال بازیگران دوره سازش و غافلگیری رژیم صهیونیستی و آمریکا و نگاه جدید مصری و موقعیت مقتدر گروه های جهادی، یک آغاز جدید در تحولات فلسطینی است و می تواند بسیاری از عوامل و یا معادلات جاری را به هم زده و سر فصل جدیدی را پایه گذاری کند.
از آنجا که هنوز برای ارزیابی نهایی این توافق باید زمان بیشتری را در نظر گرفت و عوامل زیادی نیز در صحنه امکان تأثیرگذاری دارند، نباید مسئله را پایان یافته تلقی کرد. رژیم صهیونیستی، ستون پنجم آن در درون فتح و حکومت خودگردان، جریان های سازشکار فلسطینی و عوامل بین المللی ممکن است در این روند اثرگذاری کنند. اگرچه تصمیم سازی سیاسی فلسطینی به ساف واگذار شده ولی چنانچه روند فعلی و کمیته مربوط به بازسازی ساف مسیر منطقی طی کنند، می توان انتظار داشت که نسل جدیدی بر چشم اندازی سیاسی فلسطین حاکم شوند.