الازهر، در آرزوی تولدی دوباره

بصیرت:اتحادیه‌ علمای آزاده الازهر، با صدور بیانیه‌ای پرنکته، مطالبات اولیه برای استقلال و اصلاحات بنیادی در الازهر را اعلام و آنرا رسماً تسلیم شورای عالی نظامی مصر کرد. بیانیه 7 ماده‌ای علمای الازهر، خواستار احیای هیبت و جایگاه تاریخ "الازهر" به عنوان یکی از بزرگترین موسسات دینی جهان اسلام شده است. پیمودن راههای استقلال الازهر از سلطه دولت مصر، سازمان‌ها و احزاب و بازگرداندن شرایط به وضعیت سابق ازجمله احیای جایگاه "هیئت‌ علمای بزرگ الازهر" به عنوان مدیریت این دانشگاه، به طور جدی مطرح گردیده است. بیانیه‌ تصریح می‌کند که لازم است "شیخ الازهر" برای مدت معینی به صورت آزاد و نه انتصابی، توسط "هیئت علمای بزرگ" انتخاب شود و کاندیداها و در نتیجه فرد برگزیده از اشراف قضائی کامل برخوردار باشند.
بیانیه همچنین خواستار استرداد موقوفات الازهر به این دانشگاه شده و تصریح دارد که باید باب وقف برای الازهر مجدداً باز شود تا منابع مالی مورد نیاز تأمین گردد. علاوه بر این، الازهر خواستار در اختیارگرفتن وزارت اوقاف و دارالفتوی نیز هست.
بامروری براین فهرست و مفاد هفت‌گانه، بهتر می‌توان دریافت که اتحادیه‌ علمای آزاده در این فرصت محدود پس از سقوط رژیم حسنی مبارک به جمع‌بندی روشنی رسیده و دریافته‌اند که قصور و تردید الازهر در جریان قیام اخیر، در مورد پیوستن به صفوف مردم، یک موضوع ساده و قابل اغماض نیست و نباید تکرار شود و مهمتر آنکه چنین پدیده‌ای ریشه در ساختار معیوب و نامتجانس الازهر دارد که آنرا به یک بخش از ساختار قدرت و حاکمیت مبدل کرده است.
نه تنها از علمای الازهر بلکه حتی از شیخ الازهر نیز انتظار می‌رفت در روزهای آتش و خون در کنار مردم قرار گیرند و با احکام و فتاوای خود، دوره مبارزه را کوتاه و راه پیروزی را هموار سازند. اگرچه برخی از علمای الازهر حساب خود را از شیخ الازهر و حکومت منحوس مبارک جدا کردند ولی این، انتظار وی بود که از مجموعه الازهر می‌رفت. متأسفانه رژیم کمپ‌دیویدی مبارک از وجود و نقش الازهر در بسیاری از مقاطع تاریخ معاصر، سوءاستفاده کرد و از آن به عنوان چماقی علیه مردم سلحشور مصر، بهره‌های فراوان برد.
رکن اصلی خواسته‌های علمای آزاده الازهر، در کسب "استقلال" این نهاد روحانی مصر خلاصه می‌شود و تأکیدات بعدی، در واقع شاخه‌های فرعی و جانبی در جهت تحقق، تثبیت و بالندگی همین استقلال تلقی می‌شوند. اگر "الازهر" بتواند استقلال رای و استقلال عمل خود را به دست آورد و آنرا حفظ نماید، خدمت بزرگی به استقلال مصر و صیانت از اقتدار و بالندگی دنیای عرب کرده است.
تصادفی نبود که "طنطاوی" را تعمداً در فضائی قراردادند که با رئیس جنایتکار رژیم صهیونیستی، دست بدهد و به او لبخند بزند. این اقدام خائنانه برای از بین‌بردن قبح همکاری با صهیونیستها صورت گرفت و صدالبته اگر طنطاوی برای حقوق پایان ماه خود و برای حفظ جایگاه خود نیازی به اطاعت از رژیم منفور مبارک نداشت، مرتکب این خیانت آشکار نمی‌شد. البته شاید کسانی بگویند این پدیده، ریشه در نفسانیات و بی‌ارادگی طنطاوی دارد وگرنه در عین بهره‌وری از چنین جایگاهی می‌توانست با "شیمون پرز" رئیس رژیم صهیونیستی دیدار نکند. اگرچه اساس این استدلال صحیح است ولی استقلال مالی حوزه‌ها و مراجع شیعه، یکی از جدی‌ترین ارکان و دلایل بنیادی برای حفظ استقلال رای و استقلال عمل روحانیت و زعامت شیعه محسوب می‌شود و آنها در طول تاریخ عموماً تلاش کرده‌اند از گرایش به دنباله‌روی از دولت‌ها و تبدیل‌شدن به "وعاظ السلاطین" بپرهیزند.
قیام پرشکوه ملت مصر، فرصتی طلائی برای احیای نقش و جایگاه مورد انتظار از "الازهر" را به وجود آورده است. طبعاً از چنین دیدگاهی باید از تصمیم و اراده "اتحادیه علمای آزاده الازهر" استقبال نمود و آنرا به فال نیک گرفت. این، شروع خوبی برای الازهر محسوب می‌شود که پرچمداران نهضت استقلال الازهر برای حفظ و تضمین بقای روحیه استقلال‌طلبی الازهر، به فکر چاره‌جوئی افتاده‌اند. در طول ماههای اخیر، به موازات اقدامات مردمی و ارائه پیشنهادات فرهیختگان و اندیشمندان مصری برای بهبود چهره حکومت در مصر وایجاد مقبولیت مردمی برای آن، راهکارهای روشنی هم برای پایان‌دادن به وضعیت اسفبار کنونی الازهر و احیای اعتبار از دست رفته‌اش مطرح نموده‌اند که اساس آن بر نفی دولتی‌بودن الازهر و کسب استقلال آن استوار است. آنچه مطرح شده، قطعا‌ً پیشنهادات اولیه است که می‌تواند با تکیه بر "خرد جمعی" و کسب نظر از اندیشمندان مستقل و بی‌غرض، تکمیل شود و تکامل یابد. اما تا همین مرحله نیز می‌توان مطمئن بود که الازهر در یک حرکت خودجوش در آرزوی دوباره است که جایگاه و پایگاه مردمی خود را نزد ملت بزرگ مصر و سایر ملت‌های مسلمان احیا کند و عزت و اقتدار خود را بازیابد. قطعاً در آنصورت هم باز مردم مسلمان مصر و سایر کشورها با شاخص‌های اصلی، وضعیت الازهر را سنجیده و مقایسه می‌کنند که آیا الازهر در مسیر حق حرکت می‌کند یا باز هم فقط شعار می‌دهد؟