درآمدی بر نگاه رسانه‌ای به بسیج (بخش سوم)

عبدالله عمیدی
در شماره گذشته و در بحث وسایل ارتباط جمعی به رسانه های سنتی از قبیل مساجد، تکایا، بازار و... اشاره کردیم. این رسانه ها و ابزارهای ارتباطی در جامعه، هنوز در فرایند زندگی اجتماعی ما وجود دارند و البته با تغییرات جزئی و متناسب با زمان، از ویژگی های منحصر به فردی برخوردار می باشند که می توان آنها را به شرح ذیل برشمرد:
1- ارتباطات سنتی، عمدتاً میان فردی و چهره به چهره است و از عمق، قدرت و تأثیرگذاری بیشتری بر مخاطب برخوردار است.
2- در ارتباطات سنتی، ارتباط گر غالباً در معرض دید و در دسترس مخاطبان است.
3- شخصیت، خصوصیات فردی و رفتاری، صدا و حالات چهره و قیافه در ارتباطات سنتی، نسبت به ارتباطات نوین نقش تعیین کننده تری در موفقیت یا عدم موفقیت ارتباط دارد.
4- در ارتباطات سنتی از ابزار های تکنولوژیک و پیچیده یا استفاده نمی شود و یا استفاده محدودی به عمل می آید.
5- واژگان و فرهنگ بیان، در ارتباطات سنتی به فرهنگ توده بسیار نزدیک است و معمولاً از فرهنگ نخبگان فاصله دارد.
6- ارتباط گران سنتی غالباً با مردم، در کنار آنها و در پیوند و ارتباط مستقیم با توده ها به سر می برند.
7- منابع شبکه ارتباط سنتی، کم تر از ارتباطات نوین، با منافع هیئت حاکم و بخش دولتی پیوند خورده؛ بنابراین از قید نظارت، سلطه و توقعات این بخش آزاد است.
8- تعدد و تنوع و در عین حال غیر رسمی بودن مراکز و نهادها و نیز ارتباط گران سنتی، امکان اعمال کنترل و سانسور را بر آنها کاهش می دهد.
9- پیام های شبکه ارتباطات سنتی از حیث شکل و محتوا به زبان و درک مردم نزدیک تر است.
10- محتوای پیامهای ارتباطات سنتی؛ به طور عمده ریشه در فرهنگ، باورها، اعتقاد ات، ارزشها و هنجار های جامعه دارد و به همین دلیل راحت تر و سریع تر جذب و پذیرفته می شود.
11- احساس نوعی اطمینان و اعتماد نسبت به صحت پیامهای این شبکه و نیز صراحت این پیامها که مبتنی بر اعتقادات و سنت هاست و هم با مشاهدات و تجربه های تاریخی مخاطبان هماهنگی دارد و پذیرش پیامهای آن را ممکن تر و گسترده تر می سازد.
12- ارتباط گران، نهادها و پیامهای ارتباطات سنتی، در طول یک و نیم قرن اخیر، بسیاری اوقات یا در تعارض با ساختار و نظام قدرت مستقر در جامعه بوده یا دست کم با آن از در سازش وارد نشده اند و یا خود را از آن برکنار داشته اند و همین امر آنها را از وجاهت و مشروعیت برخوردار ساخته است.
13- عامل انسانی، احساسات و عواطف و در نتیجه تحریک پذیری و نشان دادن واکنش های سریع و آنی در ارتباطات سنتی، نقش غالباً برجسته ای دارند و به همین دلیل از این شبکه به منظور بسیج عمومی در مواقع لازم و نیز در زمینه امور توسعه می توان استفاده کرد.
14- پایگاهها و نهاد های ارتباطات سنتی، اغلب چند منظوره اند و برای امور و مقاصد مختلف مورد استفاده قرار می گیرند بنابراین آنها نهاد های نخبه گرا و مردم گریز نیستند، بلکه بسیاری اوقات، پناهگاه، استراحتگاه، یا محل دستیابی به آرامش، تجدید قوا و دیدارهای رو در رو هستند.
15- تبلیغ در ارتباطات سنتی، غالباً مستقیم و صریح صورت می گیرد و از صفات ارزشی در آن به وفور استفاده می شود. افراد و اشیا در ارتباطات سنتی ممدوحند یا مذموم، مشروعند یا نامشروع، سیاهند یا سفید و معمولاً «حد وسط» در آن به ندرت وجود دارد.»