ورود آمریکا به جنگ‌های جدید با سلاح جاسوسی

رضا اشرفى
پس از گذشت 10 سال از واقعه یازده سپتامبر و حمله نیروهای آمریکا و متحدانش به افغانستان برای آنچه که جنگ با تروریسم نامیده می شود، اسامه بن لادن دوم ماه می سال جاری میلادی در روستای ابیت آباد پاکستان ترور شد. اگر چه پرسش ها و شبهات فراوانی برای درستی یا نادرستی این خبر وجود دارد؛ اما پاسخ دقیق برای آن همواره در تاریک خانه سازمان سیای آمریکا باقی خواهد ماند. در هر صورت این اتفاق یک نتیجه و یک تغییر رویکرد کلان را برای آمریکا به همراه داشته است. پس از این حادثه مقامات آمریکایی به این نتیجه رسیدند که برای مبارزه با شخص، گروه، اندیشه و حتی کشوری که مبنای مبارزه را بر جنگ های چریکی و عملیات های پنهانی می گذارد باید از دریچه اطلاعاتی وارد شوند. چون رویارویی مستقیم هیچ حاصلی به بار نخواهد آورد. البته نباید نادیده گرفت که آمریکا در جنگ افغانستان از قصد دست به چنین کاری نزد تا به بهانه حضور شخصی به نام اسامه بن لادن و گروهی به نام القاعده و طالبان سیطره خود را به منطقه شبه قاره بگستراند تا هم به حاشیه های امنیتی چین به عنوان یک کشور خیز برداشته به سمت قدرت بین المللی نزدیک شود، هم با ورود به آسیای مرکزی و قفقاز خار چشم روسیه شود و هم ایران را تحت فشار قرار دهد تا از این طریق وسط اضلاع مثلث منطقه ای کشورهای ضدهژمون جایگاه داشته باشد.
اصولاً به همین خاطر است که آمریکا تمایلی برای پیروزی در افغانستان نشان نمی دهد. در حال حاضر نیز در پی ساخت دو پایگاه بزرگ با تجهیزات و فرودگاه های فوق پیشرفته در این کشور است. اما در کنار نتیجه ای که با خبر انتشار مرگ بن لادن برای آمریکا حاصل شد، یک تغییر رویکرد نیز وجود دارد که در آینده از آن بیشتر شنیده خواهد شد. این تغییر رویکرد آمریکا که آن را در سراسر نظام بین الملل پهن خواهد کرد عبور از فاز نظامی به حوزه امنیتی خواهد بود که با محوریت اطلاعاتی - جاسوسی انجام خواهد شد. از ابتدا ورود لئون پانتا به عنوان یک شخص غیرنظامی و صرفاً اطلاعاتی به سازمان سیا نشان می داد که آمریکا خواهان تغییر شیوه نبرد در عرصه هایی است که آنها را با نام دشمن می خواند. باراک اوباما در 8 اردیبهشت سال جاری (28 آوریل) تغییر در ترکیب تیم امنیتی خود را اعلام و تنها سه روز بعد با اقرار به اینکه از ماه آگوست 2010 مخفیگاه بن لادن شناسایی و تحت کنترل بود، نیمه های شب خبر کشته شدن وی را با دوربین های تلویزیونی در میان گذاشت. در تغییرات جدید پانتا به عنوان یک خبره اطلاعاتی - امنیتی از سازمان سیا به پنتاگون منتقل می شود تا از این طریق فاصله بین نظامی گری و جاسوسی را در جنگ های خارج از مرزهای آمریکا به نفع عملیات های اطلاعاتی - امنیتی بکاهد تا در آینده به ابهام رفتارهای سیاسی واشنگتن افزوده شود. از سوی دیگر دیوید پترائوس که سازمان سیای آمریکا را به دست می گیرد، اگر چه یک ژنرال چهار ستاره است اما در کنار پانتا نشان داد که توانایی استفاده از نیروهای امنیتی و اطلاعاتی را داشته و به طور چشمگیری می تواند از آنها در عملیات محرمانه بهره ببرد. وی حتی در سال 9002 از سوی واشنگتن مأمور شد به صورت محرمانه عملیات ویژه ای را برای جمع آوری اطلاعات و ایجاد شبکه های اطلاعاتی در برخی از کشورهای خاورمیانه انجام دهد. نیویورک تایمز در گزارشی به پیشینه اطلاعاتی ژنرال پترائوس پرداخته و نوشته بود که وی از زمان جنگ بوسنی در دهه 90 میلادی با سازمان سیا ارتباط داشته که این رابطه در جنگ های افغانستان و عراق به شدت افزایش پیدا کرده است. بنابراین در هم پیمانی پنتاگون و سازمان سیای آمریکا عملیات های این کشور در درجه اول به سمت جاسوسی و کسب اطلاعات و سپس به سوی نظامی گری پیش خواهد رفت.
در چنین رویکردی واشنگتن به راحتی وارد جنگ جدیدی نخواهد شد مگر اینکه در حوزه های استراتژیک، منافعش به شدت آسیب ببیند. در حال حاضر این تغییر رویکرد آمریکا در جنگ لیبی و کناره گیری از حضور پررنگ و مستقیم قابل مشاهده است که در بهترین حالت هواپیماهای بی سرنشین خود را در اختیار ناتو قرار داده که نوعی عملیات اطلاعاتی و مکان یابی است. از آنجا که خاورمیانه عربی برای آمریکا یک پکیج سیاسی است که تنها با حضور دیکتاتورها در رأس حاکمیت می تواند به منافعش دست پیدا کند، به شکل غیرمستقیم و با استفاده از شورای همکاری خلیج فارس و در اختیار قرار دادن اطلاعات لازم در پی کنترل انقلاب های منطقه ای برآمده است، در غیر این صورت به بهانه های مختلف می توانست در سازمان ملل قانونی جدید بتراشد و خود مستقیم وارد میدان شده و قیام های منطقه ای را مدیریت کند. در چنین شرایطی مسئله بسیار کلیدی این است که گستره امنیت و ناامنی در عصر جدید بسیار تغییر کرده و وسیع شده است. امنیت در نگاه سنتی بر اساس تئوری رئالیسم تنها به دولت بسنده می شد که تنها به بقای حاکمیت و کسب، حفظ و افزایش قدرت می اندیشید. اما امروزه امنیت لایه های مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، نظامی، زیست محیطی و مهم تر از همه سایبری را در بر می گیرد. امروز جنگ اینترنتی که یکی از مهم ترین ابزارهای قدرت هوشمند و قدرت نرم به شمار می رود فرد فرد جوامع مختلف حتی غربی را برای کنترل درونی بیشتر و همسان سازی فکری، نشانه رفته است. ابزاری که رفتارهای اجتماعی را کنترل کرده، تغییر داده و اطلاعات لازم را در اختیار صاحبان تکنولوژی به خصوص آمریکا قرار می دهد. این مسئله زمینه های حضور اطلاعاتی - امنیتی آمریکا را در تک تک خانه ها فراهم می کند تا جنگ های بعدی برایش ارزان تر تمام شود.