پایگاه اجتماعی ـ سیاسی امام

سیدمهدى حسینى
برای او مراسم سوگواری برگزار می کنند، در سخت ترین شرایط رژیم پهلوی در محافل، نام «خمینی» آورده می شود و با سه صلوات همراه می گردد. در زمستان سال 57 مردم بی صبرانه منتظر بازگشت او به ایران هستند و در هنگام ورود به ایران در 12 بهمن 57 با شکوه ترین استقبال از وی انجام می گیرد که برای جهانیان اعجاب انگیز بود و همچنین پس از ده سال در رأس امور اداره کشور و انقلاب بودن هنگامی که در 13 خرداد خبر رحلتش پخش شد، سایه غم و اندوه و ماتم بر همه فضای جامعه اسلامی سایه افکند و مردم در روز 14 خرداد از غم فراق او بر سر و سینه می زنند. اکنون که 23 سال از رحلت آن مرد بزرگ می گذرد، هنوز جهان در حیرت و حسرت است، دشمن ترین دشمنانش نیز او را ستوده اند، جرج بوش، رئیس جمهور سابق آمریکا درباره او می گوید: «با تمام کینه ای که از آیت الله خمینی، به خاطر مبارزه اش علیه منافع مان دارم، باز امروز احساس تأسف می کنم.»
با وجود اینکه در آستانه برگزاری مراسم سوگواری بیست و سومین سالگرد او هستیم هنوز جمعیت میلیونی علیرغم مشکلات راه، رفت و آمد، گرما و... در حرم مطهر او حلقه می زنند. این دلدادگی از کجا ناشی شده است؟ جا دارد در این رابطه کاری تخصصی تر انجام گیرد تا برای تمام مسئولان، هم درس باشد و هم عبرت. در پاسخ به سوال مطرح شده که پایگاه اجتماعی امام راحل ناشی از چیست؟ در حد ظرفیت به چند گزینه مطرح اشاره مختصر می گردد که ذیلاً ارائه می شود:
گزینه اول اینکه، عده ای معتقدند که او از جایگاه مرجعیت تقلید برخوردار بوده و برحسب اعتقادات مردم به مرجع تقلیدشان از فرمانش تبعیت پذیری داشته اند و این محبوبیت ناشی از فرهنگ شیعه و اعتقادات دینی مردم می باشد.
در اینجا باز یک مسئله دیگر مطرح می گردد که بسیاری از علما و شخصیت ها همزمان با او بودند؛ اما آنچنان از نفوذ و عظمت و شخصیت ایشان برخوردار نبوده و یا نشدند، بنابراین صرف مرجعیت تقلید بودن به تنهایی نمی تواند همه واقعیت جواب باشد. گزینه دیگر که مطرح شده اینکه او یک رهبر مبارز سیاسی بود که توانست انقلاب را به ثمر برساند و رژیم پهلوی را از قدرت به سقوط بکشاند. به اصطلاح سیاسیون او رهبری کاریزما، یعنی از نفوذ کلام بالایی برخوردار بود که شامل دیگران نمی شد و این از ویژگی های خاص او بود. علی الظاهر باید این گزینه، در یک برهه از زمان کاربرد داشته باشد، اما اکنون 23 سال از رحلت ایشان می گذرد، اما همواره بر منزلت و محبوبیت ایشان افزوده شده و گذشت 23 سال رحلت ایشان، نشان داده که پایگاه اجتماعی امام نه تنها تضعیف نگردیده، بلکه حتی پس از رحلتش افزایش نیز یافته است. پس معلوم می گردد حکمت دیگری در کار بوده و هست.
گزینه مطرح دیگر در این باب اینکه، عده ای پایگاه اجتماعی امام راحل را ناشی از خدمتگزاری او به عنوان یک مصلح سیاسی: اجتماعی دانسته اند که وی بر مبنای دستورات دینی بر اجرای آن اصرار می ورزیده است، لذا از شئون سیاسی : اجتماعی بسیار بالایی برخوردار گردیده و لذا مردم از اعمال و رفتار انسانی او تقدیر و قدردانی به عمل می آورند. البته اینها نمی تواند همه جامعیت او را پوشش بدهد.
هر گزینه ای که مطرح می شود و ارائه می گردد می تواند عامل مهم و تعیین کننده در پاسخ به این سوال باشد، اما قانع کننده نبوده و نیست. به تنها گزینه ای که می توان اکتفا کرد و پایگاه اجتماعی امام را ناشی از آن دانست این است که بگوییم؛ «امام خمینی(ره)» فقط خودش بود و به نام خودش شناخته می شود. این موضوع هنگامی درست فهمیده می شود که القابی را که روسای جمهور جهان، روزنامه نگاران و تحلیلگران مطرح، رهبران سازمان ها و احزاب سیاسی جهان، علما و بزرگان جهان اسلام و... به ایشان داده اند، مرور کنیم، که البته، حجم زیادی را هم به خود اختصاص داده، اما ما در اینجا، فقط به ذکر عناوین کلی آن اکتفا می کنیم. درباره ایشان گفته اند: «الگویی از رهبری ایده آل»، «رهبری در مسیر ارزشمند»، «ترکیبی از جامعه مدرن شریعت»، «الگویی جاوید»، «از بزرگ ترین انبیای انقلاب»، «رهبری در سایه عرفان»، «قلعه ای خلل ناپذیر»، «زدودن بیم و یأس از مسلمانان»، «رهبر جنبش بیداری»، «شکست غرور ابرقدرت ها»، «تغییردهنده واقعیت قرن بیستم»، «هدیه آسمانی در عصر ظلمت»، «جاودانگی روحی که او دمید»، «پرچمدار بزرگ اتحاد اسلامی»، «پدر مستضعفان»، «خاری در چشم ستمگران»، «مرد قرن بیستم»، «رمز و معمای قرن»، «تغییردهنده مسیر تاریخ»، «شخصیتی همیشه پیروز»، «محققی شگفت آور و سیاستمداری زیرک»، «دانشمند بی نظیر قرن بیستم»، «مظهر مقابله با غرب»، «گوهری گرانبها»، «رهبری قدرتمند»، «اسطوره»، «ارائه دهنده طریقه ای جدید»، «رهبری نفوذناپذیر»، «پرچمدار عدالت در حال حاضر»، «صدای مظلومیت محرومان»، «مظهر عزت اسلام»، «رهبریتی برخاسته از میراث فرهنگی»، «ایجاد عصری تازه»، «تغییردهنده معادلات جهانی»، «آرمانی بلند»، «اعتمادآفرین»، «حماس آفرین» و صدها القاب دیگر که به او داده شده است تا بتواند او را تعریف کند، که همه این القاب، فقط و فقط با خود او «معنا» پیدا می کند و پایگاه اجتماعی امام راحل ناشی از همان «معنا» است که او با خود داشت که قدرت تفکر بشریت توانسته، عناوینی از آن را بیان بدارد، البته نه اینکه بتوانند، جامعیت او را نشان بدهند.
اکنون این سرمایه عظیم در پیش روی جامعه سیاسی : اجتماعی ایران و جهان اسلام و منبع غنی در تمامی ابعاد می باشد که همه رجال سیاسی : فرهنگی، دینی، علمی می توانند از او بهره گیری نمایند و این نعمت الهی جای شکر و سپاس فراوان دارد. او از جمله شخصیت هایی بود که هرگز اجازه نمی داد و نداد که درباره اش تقدیر کنند. حسینیه جماران صبح 7 مهرماه 1366 را به خاطر دارد که در جمع اعضای دبیرخانه مرکزی ائمه جمعه سراسر کشور هنگامی که مرحوم آیت الله مشکینی از امام تعریف، تقدیر و تحسین نمود (که بحق هم درست اشاره کردند) امام راحل در آغاز کلام، خطاب به حاضران فرمودند: «من قبلاً از آقای مشکینی گله کنم، ما آن قدری که گرفتار به نفس خودمان هستیم کافی است، دیگر مسائلی نفرمایید که انباشته بشود در نفوس ما و ما را به عقب برگرداند. شما دعا کنید که آدم بشویم، دعا کنید که حتی به همین ظواهر اسلام عمل بکنیم. ما که دست مان به آن بواطن نمی رسد، لااقل به این ظواهر عمل بکنیم... من دعا می کنم که خداوند تبارک و تعالی ما را از قید و بند نفس اماره نجات بدهد، من عرض می کنم که خداوندا، ما گرفتار هستیم، گرفتار در دست خودمان هستیم، گرفتار به نفوس خودمان هستیم و گرفتار به نفوس خبیثه ای که برضد اسلام و مسلمین عمل می کند. ما را و همه را از این گرفتاری نجات بده. خداوندا تو فرمودی که ما دعا کنیم و تو استجابت کنی. «ربنا آتنا فی الدنیا حسنه و فی الاخره حسنه» و من باید عرض کنم که احتمالاً حسنه این نیست که ما حسنه دنیا، مال و اموال تهیه کنیم. ما مقام تهیه کنیم. در این آیه شریفه خیلی نکات هست، ولی من حال گفتنش را ندارم، ولی اجمالاً این که حسنه عبارت از این است، حتی حسنه دنیا «ربنا آتنا فی الدنیا حسنه»، حسنه در دنیا این است که انسان در هر قدمی که برمی دارد، در هر مقامی که پیدا می کند و در هر نعمتی از خدای تبارک و تعالی که به او عطا می شود آنها را برگرداند به صاحبش. اگر مقام و دنیا هر چه پیش ما به ما اقبال کند، اگر ما به او اقبال کردیم، این حسنه نیست...»
و اینچنین شخصیتی بود که در نزد خدا و خلق خدا محبوب شد و جاودان ماند ،چراکه پایگاه اجتماعی آن مرد بزرگ ناشی از قرب او به خداوند بود و همین موضوع دلیل عزت و بزرگی همیشگی این ابرمرد تاریخ بوده و خواهد بود.