رسانه‌ها از نگاه امام

وظایف رسانه‌ها از دیدگاه حضرت امام
امروزه عمده ترین نقشی که برای وسایل ارتباط جمعی و رسانه ها تعریف شده است عبارت است از: فرهنگ سازی، آموزش، اطلاع رسانی و ایجاد مشارکت اجتماعی، البته برخی نقش های دیگری را برای رسانه ها نیز بیان می کنند مانند؛ تفریح، سرگرمی و فرار از واقعیت.
این تعریف کلی که در نظر اکثر اندیشمندان ارتباطات دیده می شود نه تنها در مسیر کمال و ارتقای معنوی بشریت نقش نداشته است بلکه چون رسانه به عنوان ابزاری برای کسب قدرت، ثروت و شوکت مورد توجه قرار گرفته است، سبب شده است که آسیب پذیری جوامع بشری را در پی داشته باشد.
حضرت امام(ره) بر خلاف نقش های تخریبی که رسانه ها از زندگی انسانی ارائه داده اند در مورد نقش و کارکرد رسانه ها به بیان نکاتی می پردازند که در ذیل به آنها اشاره می شود:
1-نقش تربیتی رسانه: اگر چه در تعریف نقش رسانه ها، فرهنگ سازی یکی از مهم ترین نقش های رسانه ها عنوان شده، اما این فرهنگ سازی به تجاری سازی فرهنگ تبدیل شده است و در عین حال به دنبال گسترش سرزمین های مستعمراتی خود هستند و به خاطر همین در اندیشه برخی از اندیشمندان از آن به عنوان امپریالیسم رسانه ای نیز یاد می شود. حضرت امام(ره) یکی از مهم ترین نقش های رسانه را تربیت می دانند و می فرمایند: «تمام رسانه ها مربی یک کشور هستند؛ باید تربیت کنند کشور را.»
این جمله حضرت امام نهایت تعالی یک رسانه است و این دقیقاً تنها نقشی است که رسانه های غرب محور می خواهند از آن فرار کنند.
2- حرکت در مسیر ملت: حضرت امام(ره) حرکت انقلاب اسلامی را در مسیر ملت می دانند و از رسانه ها هم می خواهند در مسیر ملت باشند و می فرمایند: «همه رسانه های تبلیغاتی باید خودشان را اصلاح کنند که خدای ناخواسته برخلاف مسیر ملت نروند.»
این در حالی است که رسانه های غرب که خود را صدای ملت می دانند همواره سعی کرده اند منافع اقلیت های سیاسی و اقتصادی را بر صدای ملت ها ترجیح دهند.
حضرت امام(ره) می فرمایند: «اگر مطبوعاتی پیدا شد که مسیر آنها بر خلاف مسیر ملت است، راهی که آنها می روند غیر از راهی است که ملت می رود، این بر فرض اینکه دولت هم اجازه بدهد که بنویسند و بگویند لکن مورد تأیید این ملت نمی تواند باشد و نباید آن را حساب کرد که یک رسانه ملی است.»
3- عبور از مبتذل گرایی به تعالی انسان: حضرت امام(ره) نقش رسانه اسلامی را متفاوت از رسانه پهلوی و طاغوتی می دانند و می فرمایند: «خدمتی که مجله ها و روزنامه ها و سایر رسانه های این مملکت می توانند به کشور خودشان و به اسلام بکنند این است که وضع این مجله ها را تغییر بدهند، این مجله ها در زمان رژیم سابق یک وضعی داشت از حیث مطالب، از حیث عکس ها و از این جهت اگر شما بخواهید خدمتی بکنید به کشور خودتان خدمتی بکنید به اسلام، باید از چیزهایی که انحراف می آورد، اینکه در مجله ها این عکس های شهوانی مبتذل و آن مقالات منحرف کننده بود، شما خیال نکنید که این همین طور واقع شده بود. این هم یک راه حساب شده ای بود که جوان های ما را به انحراف بکشاند.»
4- رسالت خدمت محور رسانه: حضرت امام(ره) یک رسانه مطلوب را رسانه ای خدمت محور می دانند و از دیدگاه ایشان سنجش خدمت محوری تیراژ بالا با مطالب منحرف نیست و از این لحاظ است که می فرمایند: «مطبوعات، سینما، تلویزیون، رادیو، مجله ها همه اینها برای خدمت به یک کشور است. اینها باید در خدمت باشند نه اینکه هر کس پا شود یک مجله ای درست کند، هر چه دلش بخواهد در آن باشد و هر عکس بهتر مشتری داشته باشد، توی آن بیندازند. عکس های مهیج، عکس های مهوع در آن بیندازد که مشتری هایش زیاد بشود!»
5- پرهیز از شایعه پراکنی: شایعه پراکنی و ایجاد احساس توطئه و فساد باعث ناامیدی از مسیر طی شده و مسیر پیش رو می شود. حضرت امام(ره) از رسانه ها می خواهند از این روش رسانه ای بپرهیزند؛ «من ارباب جراید و رسانه ها و گویندگان را نصیحت می کنم که دست از شایعه افکنی ها بردارند و مسائل بیهوده و مطالب دروغ را برای زیاد شدن تیراژ پخش نکنند که اگر احساس توطئه و افساد شود ملت با آنها به طوری دیگر عمل می کند. از آزادی؛ سوءاستفاده نکنید و مسیر ملت را رها ننمایید و از بزرگ نمایش دادن وقایع کوچک بپرهیزید که صلاح ملک و ملت در آن است.»
6- حرکت مطبوعات در صراط مستقیم: حضرت امام(ره) سعادت و شقاوت یک ملت را ناشی از نقش مطبوعات می دانند و در این زمینه می فرمایند: «رسانه های گروهی اصلاح بشود، یک جامعه اصلاح می شود. اگر مطبوعات جوان ها را نکشاند به طرف فحشا و ببرد طرف صراط مستقیم، مراکز فحشا هم برچیده می شود.»
7- اطمینان بخشی رسانه ها به مردم: اطمینان بخشی و ایجاد روحیه امید و نشاط در زندگی از مهم ترین وظایف رسانه ای است که در صورت غفلت نه تنها رسانه معنای واقعی خود را از دست می دهد، بلکه نظام اسلامی را با چالش هم مواجه می کند و حضرت امام(ره) در این باره می فرمایند: «اگر این خدمت را این رسانه های گروهی، این مطبوعات، این نویسندگان، این گویندگان این اطمینان را در ملت ایجاد کنند ما تا آخر پیروز هستیم.»
8- به مقامات توهین نکنید: حضرت امام(ره) در سال 59 زمانی که اختلافات داخلی به اوج خود رسیده بود و حملات زمینی و هوایی متجاوزان به ایران تشدید شده بود بیانیه ای ده ماده ا ی را منتشر کردند و در بند دوم اخطار ذیل را به رسانه ها دادند: «مقامات فعلی، ریاست جمهوری، دولت، ریاست دیوان عالی، دادستانی کل کشور، مجلس شورای اسلامی، شورای نگهبان، قانونی می باشند و کسی حق ندارد در مصاحبه ها و نطق ها و رسانه ها به یکی از این مقامات توهین و یا آنان را تضعیف نماید و متخلف به ملت معرفی و مورد مواخذه قرار می گیرد.»
راهکار مقابله با رسانه‌های منحرف
حضرت امام خمینی(ره) راهکار مقابله با رسانه های منحرف را در چند جنبه ارزیابی می فرمایند که در ذیل به برخی از آنها اشاره می شود.
1- مقابله ملت با رسانه های منحرف: راهکار مقابله با رسانه های منحرف که در خط اسلام و ملت نیستند عدم اقبال مردمی است و در این راستا حضرت امام چنین می فرمایند: «چنانچه بر خلاف مسیر ملت بخواهد یک روزنامه ای : یا چیز دیگر- رفتار بکند خود ملت با او مخالفت می کنند. لازم هم نیست که مخالفتش این باشد که بریزد و بزند و بشکند، نه این ها این کار را نمی کنند؛ لکن روزنامه برای خواننده است، وقتی خواننده نباشد روزنامه نیست...»
2- اخراج اشخاص منحرف از رسانه ها: حضرت امام(ره) یکی از روش های اصلاح رسانه ها را اصلاح عوامل آن می دانند و افرادی را که در این شبکه تبلیغی قابل اصلاح نیستند مستلزم اخراج از کار می دانند و می فرمایند: «....
اصلاحاتی بنیادی در آنها باید تحقق یابد که اشخاص منحرفی که موجب این امور انحرافی می شوند دست شان از این رسانه های گروهی کوتاه شود.»
3- تذکر- برخورد قضایی: حضرت امام(ره) آخرین مرحله برخورد با رسانه های منحرف را برخورد قضایی می دانند و می فرمایند: «هر کس که موجب تشنج در کشور می شود رسیدگی بنمایید و در مرحله بعد به وسیله رسانه های گروهی به مردم شریف کشور معرفی و در تمام موارد فوق به دادستان کل کشور گزارش دهید و دادستان کل کشور شرعاً موظف است تا با بی طرفی کامل پس از طی کردن مراحل قانونی، موافق موازین شرعی و قانونی با آنان عمل نماید.»
رسانه اسلامی از دیدگاه حضرت امام منطبق با ارزش های اسلامی، انقلابی و پیروی از ملت است. حضرت امام (ره) از رسانه ها این انتظار را دارند که تحت تأثیر شخصیت های منحرف و تبلیغات بنگاه های خبررسانی غرب و صهیونیسم قرار نگیرند و همواره نقش مربی گونه خود برای اصلاح جامعه را مدنظر داشته باشند.