درآمدی بر نگاه رسانه‌ای به بسیج (بخش پنجم)

عبدالله عمیدى
افق پیش روی بشر، در ساحت کلی، افقی پرامید و رو به آسایش و آرامش و امنیت است، هر چند بشر در گیرودار زندگی روزمره خود غافل مانده و از آن آینده بی خبر باشد. انقلاب اسلامی ایران نیز زاییده همین امید است؛ انقلابی که در اندیشه و فکر، ذات و فطرت انسان ها را مخاطب قرار داده و آنها را نسبت به این آینده، حساس و خبردار می سازد؛ در نتیجه تحول و تغییر اجتماعی، خصیصه ذاتی انقلاب اسلامی است.
بسیج در ساحت فکر و اندیشه، حامل، ناقل، مروج، توسعه بخش و تداوم دهنده آرمان انقلاب اسلامی و در حوزه ساختار و سازمان نیز مأمور به دفاع از ارزش های آن است. در تغییرات اجتماعی «حتی آنهایی که به یک عامل خاص توجه دارند، به این امر معترفند که دگرگونی اجتماعی همیشه حاصل چند عامل به هم پیوسته یا مجموعه ای از عوامل است که همزمان و به صورت متقارن عمل می نمایند و هر کدام نیز متقابلاً بر روی هم اثر می گذارند.»
بسیج به عنوان ستون فقرات انقلاب اسلامی - چه به عنوان نیروی اجتماعی، چه به عنوان رسانه ای میان مردمی و چه به عنوان عامل اصلی در بازدارندگی دفاعی و... - هر چند جزء عوامل موثر در تغییرات اجتماعی آینده است، خود نیز متأثر از عوامل دیگر خواهد بود. پس شناخت خود بسیج به کمک عوامل موثر دیگر در تغییرات اجتماعی، که یکی از اثر گذارترین آنها رسانه است، می تواند جهت و جهش دهنده باشد. این به معنی ایجاد زمینه های لازم برای ایجاد شرایط تغییر است؛ «شرایط تغییر، عناصری هستند مناسب یا نامناسب که اثر یا اثرات یک یا چند عامل را فعال تر یا کندتر، شدیدتر یا ضعیف تر می کند.»
صاحب نظران حوزه تغییرات اجتماعی از عوامل مختلفی نام برده اند که عمده ترین آنها عبارتند از: جمعیت، تکنیک، مذهب، جغرافیا، اقتصاد و فرهنگ. در این میان برخی بر این باورند که بعضی از این عوامل زیر مجموعه ای از همان فرهنگ هستند. «تکنولوژی، عنصری است از فرهنگ؛ زیرا پیشرفت تکنولوژی کاملاً وابسته است به پیشرفت علم و در این زمینه جامعه شناسی علم، کاملاً نشان داده است که پیشرفت های علمی وابسته به ارزش ها و جهان بینی خاص و در رابطه با جهت یابی های مذهبی یک جامعه است.»
ما در این نگاه، کاری با اختلاف نظرها بر سر جایگاه عوامل در نسبت با یکدیگر نداریم، بلکه دنبال این هستیم که تصویر روشنی از تأثیر گذاری عوامل را در ذهن تداعی نماییم تا با در نظر گرفتن کارکردهای هر کدام در نسبت با اهداف آرمانی انقلاب، نقش و جایگاه بسیج را بهتر بشناسیم تا با آگاهی بهتر به تحرک و کنش لازم پرداخته شود.
بسیج، رسانه است؛ برای شفاف شدن مفهوم و منظور از این موضوع، لازم است تعریف دیگری از رسانه ارائه دهیم. «مارشال مک لوهان» تعریفی ظریف و شاید تکان دهنده از رسانه دارد: «رسانه یعنی همان پیام.»
لذا می توان نتیجه گرفت که؛ 1- رسانه وسیله یا ابزار پیام است. 2- رسانه در فرایند انتقال پیام می تواند تأثیر بگذارد و 3- رسانه خود پیام است. با این توضیح، رسانه هم با منبع پیام (تولید پیام) مرتبط است، هم در چگونگی پیام موثر است و هم می تواند خودش به خودی خود پیام باشد. از طرفی، رسانه در متن زندگی مخاطب است؛ محل کار، محل زندگی خانوادگی، محل تفریح و ورزش و....