بانی فتنه مهرماه سال 69 چه کسانی بودند؟

سیدمهدى حسینى
شانزدهم مهرماه 1369 مصادف است با دومین دور انتخابات مجلس خبرگان رهبری. این انتخابات اولین انتخابات پس از رحلت امام راحل و همچنین شروع زعامت و رهبری مقام معظم رهبری بود و از منظر معظم له، نسبت به سایر موارد حساسیت بیشتری داشت چون دشمن بر این انتخابات حساسیت نشان داده بود و شکست آن را به بحث می گذاشت. رهبر معظم انقلاب خطاب به ملت سفارش اکید کرد و فرمود: «ملت ایران در این انتخاباتی که برگزار می شود، باید مشت محکمی به دهان تمام بدخواهان خودش در سراسر دنیا بزند... شرکت در این انتخابات مجلس خبرگان را مثل یک واجب شرعی، واجب و لازم بشمرید و تمام آحاد ملت که مشمول این شرایط هستند، در انتخابات شرکت کنند.»
اهمیت مجلس خبرگان بر مبنای قانون اساسی و اعتقادات اسلامی در رأس نهادهای سیاسی نظام جمهوری اسلامی قرار دارد، زیرا انجام وظیفه انتخاب رهبر به عهده چنین مجلسی است که از جایگاه بنیادین مشروعیت دینی در نظام جمهوری اسلامی برخوردار است. به عبارتی، مجلس خبرگان، نقطه انطباق مشروعیت دینی و سیاسی حاکمیت است و با تحقق این انطباق از کارآمدی شایسته برخوردار خواهد شد. این انتخابات با چنین جایگاه و اهمیت در آستانه ورود به فعالیت با چالش ها و فتنه هایی همراه شد و عده ای از خواص جبهه حق قصور کردند و انتخابات از جهاتی دچار آسیب هایی شد و آب به آسیاب دشمن ریختند و ماجرای آن چنین بود که در هشتمین اجلاسیه سالیانه که در 24 تیرماه 69 برگزار شد چند مصوبه وجود داشت؛ که یکی، تغییر محل اجلاسیه از قم به تهران و در حسینیه امام خمینی بود و دیگری، تشخیص صلاحیت کاندیداها از سه مجتهد و استاد و درس خارج در حوزه های علمیه بود که به فقهای شورای نگهبان واگذار شد. در نهایت، شورای نگهبان مرجعیت رسیدگی به صلاحیت داوطلبان شد.
این مصوبه، موجب بحث ها، انتقادها، اعتراض ها و چالش هایی شد که در واقع یک فتنه ای را رقم زد و به انتخابات و مشارکت مردم خسارت وارد کرد. اینکه ماجرای فتنه مهرماه سال 69 را چه کسانی بانی شدند و به جریان انداختند؟ در پاسخ به این موضوع توضیح چند نکته ضروری است که ذیلاً ارائه می شود.
1- دامن زدن به فضای اختلافات و تفرقه افکنی و تنش های جناحی موسوم به جناح چپ و راست که این موضوع با انتقاد یکی از نمایندگان تهران در مجلس سوم آغاز شد. او در نطق قبل از دستور خود، طی سخنانی، مخالفان فکری خود را منافق جدید نام نهاد و در مقابل، جمعی دیگر به اعتراضات او پاسخ دادند و او را ضد ولایت فقیه نامیدند.
نماینده تهران، به تشکیل اجلاس خبرگان در حسینیه امام خمینی در جوار بیت مقام معظم رهبری اعتراض کرد و آن را برخلاف آیین نامه داخلی ذکر کرده بود که با توضیحات مرحوم آیت الله مشکینی، رئیس وقت مجلس خبرگان، ناروا بودن این اشکالات روشن شد، اما چند سوال اساسی مطرح شد، از جمله اینکه، در جلسه خبرگان رهبری که در حسینیه امام خمینی تشکیل شد، کدام تهدید و خطر پیش آمده بود، آیا اعضای خبرگان با تغییر مکان مجلس تغییر موضع دادند؟ و سوالات دیگری مطرح شد، اما نکته مهم در این راستا، رهنمودها و تذکرات مقام معظم رهبری بود که فرمودند: «شرط پیروزی ها این است که جناح های مختلف در جمهوری اسلامی، احترام هم را حفظ کنند و با هم باشند. در جمهوری اسلامی، انتخاب، انتخاب اصلح است، نه رقابت انتخاباتی، این دعواها و رقابت ها، منطبق بر دموکراسی های غربی است که از خدا و دین هیچ چیزی به مشام شان نرسیده است.»
2- جریان های سیاسی ساده اندیش افراطی که به اختلافات دامن می زدند، این اقدام و مصوبه هیئت رئیسه مجلس خبرگان را توطئه و انحراف از خط امام تلقی می کردند! در حالی که جماعت علما و فضلا و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم به علت مشکلاتی که برای شان پیش آمده بود، خواستار چنین مصوبه ای بودند و حتی جامعه مدرسین در جلسات خود مطرح کرده بودند که در آستانه ثبت نام داوطلبان، فشارها و اصرارهایی از جانب برخی افراد برای گرفتن تأیید صلاحیت علمی و ابراز گلایه برخی از مدرسین و اساتید مقرر می شود که نامه ای در این رابطه به شورای نگهبان نوشته شود و در آن تذکر داده شود که «عده ای برخی از مدرسین محترم را تحت فشار قرار داده اند تا اجازه اجتهاد فی الجمله را بگیرند.» و حتی برخی از مدرسین نسبت به چنین رفتاری اظهار نگرانی می کرده اند و همین موضوع موجب می شود، جامعه مدرسین نامه ای سرگشاده به شورای نگهبان ارسال دارد، در این نامه آمده است: «افرادی با مراجعات مکرر و توسط وسایط و اصرار بسیار، بعضی اساتید محترم را تحت فشار عاطفی و اخلاقی یا برخی جهات دیگر قرار دهند و در نتیجه شهادت به صلاحیت علمی متقاضی صادر کنند که اتفاقاً بعضی اساتید هم از این گونه موارد شدیداً شکایت دارند...»
3- پیرو چنین مسائلی بود که تأیید صلاحیت کاندیداهای خبرگان بر عهده فقهای شورای نگهبان گذاشته شد و به دلیل اینکه، شرط کاندیدا شدن در انتخابات مجتهد بودن است، به برخی از علمای محترم گفتند ما نمی دانیم که شما مجتهدید یا نه، برای مشخص شدن این مسئله، بیایید امتحان بدهید. این موضوع مستمسکی شد برای عناصر سیاسی شایعه ساز که بگویند شما امتحان ندادید، پس چنین و چنان...
در حالی که این مصوبه تصریح کرده بود: «در غیر از مواردی که اجتهاد آنان مورد تأیید رهبری انقلاب قرار گرفته و یا در حوزه های علمیه معروف به اجتهاد می باشند، بالمباشره امتحان و شرط لازم را احراز و بدین وسیله به وظیفه شرعی و انقلابی خود در این مقطع حساس و خطیر عمل کنند.» فضای تند شایعات سیاسی و جو رسانه ای به گونه ای بود که بارها رهبر معظم انقلاب در این رابطه تذکر دادند و فرمودند: «... بعضی هم امتحان دادند و ممتحنان شورای نگهبان : فضلای محترم و مجتهدان عالی مقام قم - که از اینها امتحان کردند، گفتند شما مجتهد نیستید. مجتهد نبودن چیزی نیست که کسی آن را برای تضعیف یک نفر مستمسک قرار بدهد. بسیاری از کارهای بزرگ در این کشور هست که ارزشش اگر از عضویت در مجلس خبرگان بیشتر نباشد، قطعاً کمتر نیست، شرطش هم اجتهاد نیست...»
4- وقتی که شورای نگهبان وارد اجرای این مسئولیت شد، حمله و تهاجمات علیه شورای نگهبان شدت گرفت و تندترین و بدترین حرف ها و شبهات را نسبت به این نهاد اساسی نظام وارد کردند تا جایی که رهبر معظم انقلاب مجبور به دفاع شدند و در یکی از سخنرانی های آن روزشان فرمودند: «... خود آن آقایان هم بدانند، این که بعضی بایستند این جا و آن جا به شورای نگهبان بد بگویند، کار خلافی کرده اند. ما نمی توانیم بنشینیم تماشا کنیم که رسمی ترین و اطمینان بخش ترین و مورد اعتمادترین دستگاه های نظام جمهوری اسلامی، به خاطر این یک نفر عصبانی است- به حق یا ناحق- مورد اهانت قرار بگیرد. آن چیزی که در این دو سه روز از بعضی ها سر زد [این بود]که ایستادند و در تریبون هایی به شورای نگهبان بد گفتند. اگر این طور چیزها تکرار بشود من بر اساس مسئولیت خودم آن را تحمل نخواهم کرد. اگر قرار باشد هر کدام از ارگان های قانونی این کشور، از طرف عده ای مورد تهاجم قرار بگیرد، من وظیفه دارم که از آن ارگان قانونی دفاع کنم. می توان گفت که شورای نگهبان، ارگان تقریباً مقدسی است، زیرا بر اساس تقوا بنا شده است. کسی را که آن جا می گذارند، باید مجتهد و عادل باشد.
آیا شهادت امام بر اجتهاد و عدالت یک نفر، کافی نیست؟ امام وقتی کسی را در آن جا گذاشتند، یعنی این شخص مجتهد و عادل است. شورای نگهبان کار خودش را انجام داد، درست هم انجام داد...» در این ایام شاید، بیشترین حجم سخنان رهبر معظم انقلاب درباره مصوبات مجلس خبرگان و عملکرد شورای نگهبان و هیاهوگری ها اختصاص داده شد.
5- اکثر کسانی که این مصوبه را به چالش می کشیدند و در واقع دنبال ایجاد یک فتنه ای بودند، مربوط به جریان چپ از قبیل اعضای مجمع روحانیون، سازمان مجاهدین انقلاب، دفتر تحکیم وحدت و چندین گروه و رسانه اقماری این طیف بودند. کسانی از چهره های مشهور این جمع که به مجتهد بودن آنها و امتحان گرفتن از آنها شک و شبهه ای وجود نداشت، در مجالس و محافل دانشگاه های مختلف کشور جار و جنجال برپا کردند و عده ای از آنها از عضویت و کاندیدا شدن خود انصراف دادند. این افراد کسانی بودند که منصوب امام در بالاترین دستگاه قضایی کشور در دهه اول انقلاب بودند، اما اینکه به خاطر چه مسئله ای از کاندیدا شدن کنار کشیدند، روشن نشد و هنوز هم علل آن را بیان نکرده اند. این مجموعه در برابر شرکت در انتخابات دومین دوره مجلس خبرگان همانند جریان ضدانقلاب رفتند روی خط تحریم. البته به شکل علنی اعلام نکردند، اما عملاً این طیف از حضور فعال در انتخابات خودداری کرد، یعنی این تحریم اعلامی نبود، اما تأثیر زیادی روی کاهش مشارکت مردمی گذاشت که این نوع اقدام تا آن زمان، از سوی گروه های خودی و آنها که خود را خط امام می نامیدند، مسبوق به سابقه نبود.
6- انتخابات دومین دوره مجلس خبرگان سر وقت مقرر در تاریخ 16مهر 1369 انجام شد، اما مشارکت در مقایسه با اولین انتخابات مجلس خبرگان و سومین مجلس خبرگان از کاهش چشمگیری برخوردار شد. یعنی در اولین و سومین دوره انتخابات این مجلس 18 میلیون مشارکت داشتند. در این انتخابات که اولین انتخابات پس از رحلت امام راحل بود، چیزی بیش از 11 میلیون نفر پای صندوق های رأی رفتند، این خسارت، ناشی از اراده چه جریانی بود؟! آیا به نفع نظام و انقلاب انجام گرفت یا نفع دشمن؟ در واقع، از ارزیابی صحیح و درستی که به دست می آید، این طیف رفتاری کرد که دل دشمن را شاد و دوستان انقلاب و رهبر انقلاب را غمگین کرد و یک فضای شک و شبهه ای را ایجاد کرد و مردم در ادامه راه انقلاب، دچار تردید و مشکل شدند و در این ماجرا آنچه مایه امید و دلگرمی مردم شد، روشنگری های مقام معظم رهبری و ارائه طریق از روی بصیرت بود که در انتخابات دومین دوره خبرگان رهبری نقش تعیین کننده ای داشت و این ماجرا یکی از مهم ترین حوادث سال 1369 بود که نباید هیچ گاه به فراموشی سپرده شود.