اردوغان و تصمیمات هوشمندانه

علی امینی

رجب طیب اردوغان، نخست‌وزیر محافظه‌کار حزب اسلام‌گرای عدالت و توسعه ترکیه طی روزهای اخیر در دو عرصه داخلی و بین‌المللی سه تصمیم هوشیارانه و زیرکانه گرفت. اول اینکه با هوشیاری قابل وصفی از نامزدی خود برای پست ریاست جمهوری چشم‌پوشی کرد.

دوم اینکه «عبدالله گل» یار و شریک حزبی خود را که چهره‌ای میانه‌رو و مقبول است نامزد پست ریاست جمهوری نمود و آخر اینکه با ورود به پرونده هسته‌ای ایران، زمینه‌های برگزاری نشست‌های هسته‌ای ایران و اتحادیه اروپا که مدتها بود در نتیجه زیاده‌خواهی‌ها غرب به حال تعلیق درآمده بود در آنکارا فراهم نمود.

این چند تصمیم در آستانه انتخابات ریاست جمهوری این کشور که بزودی انجام می‌گیرد در تصحیح و تنظیم نگرش افکار عمومی داخلی و اتحادیه اروپا نسبت به تداوم حاکمیت اسلام‌گرایان میانه‌رو در ترکیه بسیار مؤثر خواهد بود. بخصوص اینکه دستیابی به نتایج مطلوب ناشی از تصمیمات مذکور می‌تواند درانتخابات پارلمانی این کشور که در پائیز سال جاری انجام می‌شود تأثیر‌گذار باشد.

1- اردوغان با کناره‌گیری از نامزدی برای پست ریاست جمهوری که بالاترین مقام دولتی ترکیه محسوب می‌شود در حقیقت مانع از دو قطبی شدن جامعه و نخبگان این کشور شد. در یکی دو هفته اخیر این قطب‌بندی بصورت خطرناکی در حال شکل‌گیری بود و اگر هوشیاری و زیرکی اردوغان نبود ممکن بود استمرار این وضعیت بار دیگر منجر به ورود و دخالت ارتش در امور سیاست شود.

2- کاندیدا کردن عبدالله گل، وزیر خارجه دولت اسلام‌گرای ترکیه برای پست ریاست جمهوری دومین تصمیم مدبرانه اردوغان بود. گل در طول پنج سال گذشته در تنظیم روابط منطقه‌ای ترکیه و اصلاح روند گذشته گامهای مؤثری برداشته است و او اکنون از خود چهره‌ای معتدل و میانه‌رو و موفق بر جای گذاشته است. اپوزیسیون دولت اسلام‌گرای آنکارا و مخالفین گل تلاش دارند تا با استناد به مواردی از قانون اساسی و آئین‌نامه‌های پارلمان مانع از انتخاب گل به عنوان رئیس‌جمهور شوند اما با توجه به ترکیب پارلمان که حزب عدالت و توسعه 354 کرسی از مجموع «500 کرسی آن را در اختیار دارد، گل برای انتخاب شدن مشکل خاصی ندارد. واقعیت این است که مطابق نتایج نظرسنجی‌ها، مردم ترکیه از عملکرد دولت حزبی عدالت و توسعه راضی هستند. این حزب در شرایطی توانست دوسوم پارلمان را به خود اختصاص دهد که مردم بشدت از ناکارآمدی احزاب و جریانهای لائیک به تنگ آمده بودند. حزب عدالت و توسعه توانسته است پس از آن دوران بی‌ثباتی، طی دوران حاکمیت 5 ساله خود برای جامعه ترکیه ثبات و آرامش و در حوزه‌های عمرانی و اقتصادی آبادانی و پیشرفت فراهم کند. از این رو فشار لائیک‌ها برای ایجاد مخالفت از گل به پست ریاست جمهوری خیلی کارساز نخواهد بود و اگر اتفاق غیر مترقبه‌ای رخ ندهد گل رئیس‌جمهور آینده ترکیه بود.

3-  سومین تصمیم هوشمندانه اردوغان، اقدام برای ایفای نقش میانجیگری در پرونده هسته‌ای ایران است. ورود ترکیه به پرونده هسته‌ای ایران و تصمیم این کشور برای احیای مذاکرات هسته‌ای میان ایران و اروپا در شرایطی انجام گرفت که نشست‌های دو طرف بیش از چند ماه است که به حال تعلیق درآمده و روابط غرب و ایران در پرونده هسته‌ای به بن‌بست رسیده است. نشست «علی لاریجانی» و «خاویر سولانا» که هفته گذشته با میانجیگری ترکیه در آنکارا برگزار شد، توفیقی برای مقامات ترک محسوب می‌شود مراحل بعدی این نشست اگر با توفیق همراه شود امتیازت زیادی را در اختیار ترکیه قرار می‌دهد.

آنها از مدتها پیش به دنبال فرصت‌هایی بودند تا به عنوان نقش داور و میانجی به پرونده هسته‌ای ایران وارد شوند و اکنون این فرصت برای آنکارا فراهم شده است. مقامات ترکیه، با این اقدام، اهداف متعددی را دنبال می‌کنند.

الف) آنها با احیاء و برگزاری نشست‌های هسته‌ای ایران و غرب در ترکیه، کسب پرستیژ می‌کنند و جایگاه و موقعیت سیاسی خود را در منطقه و در دنیای غرب ارتقا می‌دهند.

ب) برگزاری نشست‌های هسته‌ای ایران و غرب در ترکیه و در آستانه انتخابات ریاست جمهوری این کشور، جایگاه حزب توسعه و عدالت را در میان افکار عمومی و همین‌طور نخبگان این کشور را ارتقا می‌دهد.

ج) مقامات ترکیه با برگزاری نشست‌های هسته‌ای ایران و غرب، خود را به عنوان یک دوست غیر اروپایی به اروپائی‌ها تحمیل می‌کنند و برای آنها این باور را ایجاد می‌کنند که ترکیه قابلیت‌های تبدیل شدن به یک دولت اروپایی تمام عیار را دارد. به این وسیله با کسب احترامی که در ند اروپائی‌ها خواهند داشت زمینه‌های ورود خود را به اتحادیه اروپا فراهم می‌کنند.

د) ترکیه با ایفای نقش مؤثر در مذاکرات هسته‌ای ایران و غرب در روابط سیاسی خود با ایران اعتمادسازی می‌کند. روابط ایران و ترکیه به دلیل نوع و میزان روابط ترکیه و رژیم صهیونیستی گاه با تنشهای کوچکی مواجه بوده است. ایران همواره از روابط آنکارا ـ تل آویو اظهار نگرانی کرده است. اکنون ترکیه در تلاش است با استفاده از اهرم دیپلماسی و ایفای نقش مؤثر در دعوای هسته‌ای ایران و غرب، روابط خود را با ایران دوستانه‌تر نماید و در روابط ایران و غرب، جایگاه خود را ارتقا دهد.