فرایند اشغال یک سرزمین (بخش سوم)

على صادقى
هند که تا سال 1813 کشوری صادرکننده به ویژه در بخش صنایع نساجی بود، به کشوری واردکننده تبدیل شد. این روند آنچنان پرشتاب بود که ارزش مبادله روپیه از 6/2 پوند به 2 پوند کاهش یافت. هند، این کارگاه بزرگ تولید محصولات کتانی برای تمام جهان از دوران قدیم در کالاهای نخی و محصولات کتانی انگلیس غرق شد. پس از آنکه ورود محصولات هند به انگلیس ممنوع شد و یا شرایط بی رحمانه ای بر سر راه آنها گذاشته شد، سیلی از تولیدات صنعتی انگلیس با تعرفه های گمرکی بسیار ناچیز به این کشور ریخته شد تا فرآورده های کتانی بومی را که زمانی از چنان شهرتی برخوردار بودند، نابود کند.
متجاوزان انگلیسی دستگاه بافندگی دستی و ریسندگی هند را درهم شکستند و برای این منظور، کار خود را با حذف کتان هند از بازار اروپا آغاز کرد. سپس اجناس بافته را وارد هندوستان کرد و سرانجام کشور اصلی و مادر محصولات کتانی را در کتان غرق کرد... ماشین بخار و علوم انگلیسی، وحدت میان کشاورزی و صنعت را در سراسر خاک هندوستان ریشه کن کرد و این در حالی بود که تا قبل از سال 1760 ماشین آلات «لنکشایر» انگلیسی در ریسندگی کتان به همان سادگی ماشین های هندی بود و صنعت آهن انگلستان در سال های 0571 در حال انحطاط کامل به سر می برد. علاوه بر نابودی صنعت نساجی هند، انگلیسی ها غارت منابع و ثروت های هند را نیز آغاز کردند، به طوری که در اوایل قرن بیستم بریتانیا سالیانه بیش از 10 درصد درآمد ناخالص ملی هند را به خود اختصاص می داد.
اواسط قرن هجدهم، صنایع روستایی انگلیسی در بخش منسوجات با مقیاسی وسیع در مناطق روستایی این کشور ظاهر شده بود و بریتانیا دریافته بود که برای گسترش این صنعت روستایی و تصرف بازار جهانی منسوجات، لازم است رقابت شدید صنایع بافندگی هندوستان را از بین برده، عرضه مطمئن و با ثبات کتان را برای تولیدکنندگان خودش تأمین و بازارهای ماورای بحار خود را گسترش دهد. انگلستان در تعقیب این اهداف، طبیعتاً به کمک مستعمرات خود چشم دوخته بود.
در نتیجه، پس از اینکه بریتانیا بر هند غلبه یافت، شرکت هند شرقی و پارلمان انگلستان یک سیاست صنعت زدایی را آغاز کردند. «باران» در تحقیقات خود در این باره این طور می نویسد: «کارخانه داران هند را در نخستین سال های حکومت خود دلسرد ساختند تا صاحبان صنایع انگلستان رشد کنند. سیاست یکنواختی که آنان در خلال دهه های آخر قرن هجدهم و دهه های اولیه قرن نوزدهم دنبال می کردند، عبارت از واداشتن هند به انقیاد از صنایع بریتانیا و مجبور کردن هند به تولید مواد خام برای عرضه به صنایع و کارخانجات بافندگی بریتانیا بود. این سیاست بدون هیچ تردیدی پیگیری شد و به پیشرفت های قاطعی نیز دست یافت. سفارش ها به خارج داده می شد تا صنعتگران هند به کار در کارخانجات هند وادار شوند. نمایندگان تجاری، قدرت قانونی زیادی را بر بافندگان روستایی هند اعمال می کردند، موانع تعرفه ای مانع حضور ابریشم و کتان هندی در بازارهای انگلستان می شد، اما در عوض کالاهای انگلیسی بدون تعرفه و با پرداخت عوارض جزئی وارد هند می گردید... اختراع دستگاه بافندگی در اروپا افول صنایع هند را تکمیل کرد. هنگامی که در سال های آخر، این دستگاه در هند نیز کار گذاشته شد، انگلستان بار دیگر با تحمیل یک نوع مالیات غیرمستقیم بر تولید منسوجات پنبه ای در هند حسادت ناجوانمردانه خود را آشکار ساخته ... و کارگاه های جدیدی را که با نیروی بخار کار می کردند، در نطفه خفه کرد.»
بریتانیا علاوه بر فرایند صنعت زدایی، قصد داشت هند را به یک کشور تولیدکننده کتان نیز تبدیل کند تا بتواند مواد اولیه لازم را برای کارخانجات بافندگی انگلستان تأمین کند. در نتیجه، هند از یک کشور نسبتاً پیشرفته صنعتی به یک کشور عقب مانده کشاورزی نزول کرد و کشاورزی به تنها منبع باقی مانده ثروت هند در قرن نوزدهم تبدیل شد.