فرایند اشغال یک سرزمین (بخش دوم)

على صادقى
حرکت اولیه انگلستان در شبه قاره با اهداف استعماری و با تأسیس کمپانی هند شرقی در سال 1602 میلادی آغاز شد و همه بازرگانان و دریانوردان انگلیسی که در قاره آسیا فعالیت داشتند، مجبور به عضویت در این کمپانی شدند. انگلیس در آن زمان با دو عامل بازدارنده(نیروی دریایی پرتغال و نیروی دریایی فرانسه) مواجه بود و با کنار زدن آنها به قدرت بلامنازع در شبه قاره تبدیل شد. کمپانی طی ده ها سال خود را به عنوان خدمتگزار نواب(حکام اسلامی مناطق هند) معرفی می کرد. به تدریج و همزمان با بسط فعالیت های تجاری و تحت پوشش حفاظت از منافع بازرگانی اقدام به تشکیل نیروی نظامی کرد. این اقدام برای بسیاری روشن کرد که انگلیس مقاصد دیگری را تعقیب می کند. در واقع امپراتوری استعماری بریتانیا در آسیا از بطن کمپانی هند شرقی بریتانیا زائیده شد، این کمپانی به ظاهر تجاری دارای نیروهای نظامی، سازمان اداری و سرزمین های پهناوری بود که مرکز اداری و طراحی و تصمیم گیری همه این موسسات، در لندن قرار داشت. کمپانی هند شرقی را یک سرپرست و 24 مدیر رهبری می کردند که با هم هیئت مدیره را می ساختند. آنها منتسب و زیرنظر هیئت مالکان بودند. هیئت مدیره دارای ده کمیته زیرنظر بود.
کمپانی هند شرقی در سال 1717، فرمانی سلطنتی از فرمانروای گورکانی دریافت کرد که این کمپانی را از پرداخت عوارض واردات کالا به بنگال معاف می کرد؛ این یک مزیت اقتصادی قطعی در بازار هندوستان به شمار می رفت. پیروزی قطعی «سر روبرت کلیو» در نبرد پلاسی در سال 1757، عامل اصلی در بنیانگذاری نیروی نظامی و نیروی اقتصادی کمپانی هند شرقی بود. پس از اینکه بریتانیا بر هند غلبه یافت، شرکت هند شرقی و پارلمان انگلستان سیاست صنعت زدایی را آغاز کردند. کارخانه داران هند را در نخستین سال های حکومت خود دلسرد ساختند تا صاحبان صنایع انگلستان رشد کنند. سیاست یکنواختی که آنان در خلال دهه های آخر قرن هجدهم و دهه های اولیه قرن نوزدهم دنبال می کردند، عبارت از واداشتن هند به انقیاد از صنایع بریتانیا و مجبور کردن مردم هند به تولید مواد خام برای عرضه به صنایع و کارخانجات بافندگی بریتانیا بود. این سیاست بدون هیچ تردیدی پیگیری شد و به پیشرفت های قاطعی نیز دست یافت. سفارش ها به خارج داده می شد تا صنعتگران هند به کار در کارخانجات هند وادار شوند. نمایندگان تجاری، قدرت قانونی زیادی را بر بافندگان روستایی هند اعمال می کردند، موانع تعرفه ای مانع حضور ابریشم و کتان هندی در بازارهای انگلستان می شد، اما در عوض کالاهای انگلیسی بدون تعرفه و با پرداخت عوارض جزئی وارد هند می گردید... اختراع دستگاه بافندگی در اروپا افول صنایع هند را تکمیل کرد. سقوط صنعت بومی هند و چپاول و غارت منابع اولیه این کشور هم در سایه اقدامات کمپانی هند شرقی که یکه تاز قدرت در هند محسوب می شد، انجام می گرفت.