خروج از سر اجبار

محمد نورى قاضى‌ولویى
«باراک اوباما»، رئیس جمهور آمریکا، پس از پایان کنفرانس ویدئویی با «نوری المالکی»، نخست وزیر عراق داشت با اعلام تصمیم نهایی واشنگتن درباره عقب نشینی از عراق،گفت: واشنگتن به تعهد خود برای خارج کردن تمام نظامیان آمریکایی از عراق تا پایان سال جاری میلادی (10 دی ماه) متعهد است و همان طور که وعده داده شده بود، تمام نظامیان ما تا پایان سال به کشور باز می گردند و به این ترتیب، پس از 9 سال سرانجام جنگ آمریکا در عراق به پایان می رسد. اظهارات اوباما درباره تصمیم واشنگتن به خروج از عراق، اگرچه با استقبال و هیاهو در رسانه های غربی همراه بود؛ ولی ناظران، با ابهام به این ادعا نگریسته اند. سوال اساسی که برای آگاهان مسائل سیاسی عراق مطرح است، اینکه آیا حرکت اخیر آمریکا در خروج از عراق، یک تاکتیک تبلیغاتی است و یا آمریکایی ها از طرح این موضوع، هدف خاصی را دنبال می کنند؟
آمریکا از ابتدای حمله به عراق، این کشور را نقطه آغازین و گام نخست ایجاد تغییرات اساسی و بنیادین در منطقه خاورمیانه و در قالب «طرح خاورمیانه بزرگ» قرار داد؛ اما مجموعه عواملی که حاکی از ناکامی های آمریکا در منطقه و عدم توانایی آن کشور در پیشبرد طرح ها و برنامه های اولیه خود از جمله دموکراسی سازی و ایجاد تغییرات بنیادین در خاورمیانه است، ابعاد و پیامدهای مختلفی داشت که در مسائل و حوزه های گوناگون تأثیرات خود را نشان داد. درگیری طولانی مدت در عراق، ناکامی های سیاسی و امنیتی در این حوزه و عدم پیشبرد برنامه های سیاسی، شرایط جدیدی را به آمریکا تحمیل کرد که در توافق برای خروج نیروها نمود یافت و آمریکا به ناچار برای خروج از بن بست این پیامد های ناگوار، خفت و خواری شکست خروج از عراق را به تن خرید.
شرایط خاص و جدید آمریکا در منطقه خاورمیانه و مجموع تحولات پیرامونی آن، نقش عمده ای در خروج نیروهای آمریکایی از عراق دارد. از جمله خلأ سیاسی و ایدئولوژیک آمریکا در منطقه که در پیامد تحولات و عوامل مختلف به وجود آمده، اجبار آمریکا برای خروج از عراق را در پی داشته است.
علاوه بر موارد یاد شده، عوامل داخلی آمریکا نیز در تصمیم برای خروج نیروهای نظامی آمریکا از عراق نقش داشته است. در این راستا می توان به وعده های انتخاباتی اوباما مبنی بر خروج از عراق، ملاحظات دولت اوباما در مورد انتخابات کنگره، کاهش محبوبیت اوباما در آمریکا و وضعیت افکار عمومی این کشور و همچنین وضعیت اقتصادی و ظرفیت نظامی آمریکا اشاره کرد.
در طول بیش از هفت سال اشغال عراق، سه تریلیون دلار از طرف آمریکا هزینه شده و 4400 سرباز آمریکایی و بیش از صدهزار غیرنظامی عراقی کشته شده اند. در واقع، به گمان برخی کارشناسان، بروز بحران اقتصادی تا اندازه ای به دلیل بروز جنگ عراق بود و افزایش هزینه های جنگ و تلفات انسانی ارتش آمریکا باعث شده بود که خروج از عراق به یکی از خواسته های افکار عمومی آمریکا تبدیل شود.
در عرصه داخلی آمریکا، نگرانی دموکرات ها از انتخابات ماه نوامبر کنگره این کشور، از عوامل دیگر خروج آمریکا از عراق بود. حزب دموکرات چهار سال پیش توانست با پیروزی در انتخابات میان دوره ای کنگره و دو سال پیش در انتخابات ریاست جمهوری، به برتری نسبی در برابر جمهوری خواهان دست یابد و در تلاش است تا این برتری را حفظ کند. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، این انتخابات نقشی اساسی در آینده حزب دموکرات و شخص اوباما دارد و می تواند حتی بر انتخابات ریاست جمهوری 2012 نیز اثرگذار باشد.
از این رو، اعلام پایان عملیات نظامی در عراق، فرصت مناسبی برای وی و دموکرات ها بود تا از آن به عنوان یک برگ برنده استفاده کنند. هر چند نظرسنجی های بعد از خروج نیروهای نظامی از عراق نیز نشان دهنده تغییر قابل ملاحظه ای در وضعیت دموکرات ها در انتخابات آینده نیست و سران کاخ سفید به گمان خود با خروج از عراق، اقدام پیروزمندانه ای انجام داده اند.
در پایان ذکر این نکته ضروری است که اگرچه خروج نیروهای نظامی آمریکا از عراق بنا به گفته رئیس جمهورآمریکا بر مبنای توافق نامه 2008 انجام می گیرد؛ ولی این خروج ذلت بار آمریکا از عراق، به معنای پیروزی اراده ملت عراق بر خواست اشغالگرانه مقامات کاخ سفید بود و پرواضح است که آمریکا به هر نحوی خواستار ادامه اشغالگری در عراق بود و برای باقی ماندن در عراق از نیرنگ های گوناگونی استفاده کرد؛ اما در پایان، در مقابل خواست مردم عراق تسلیم شد و دستور خروج کامل نظامیان خود را صادر کرد و پس از 9 سال کشور عراق را با ذلت و خواری، ترک می کند.