فرایند اشغال یک سرزمین (بخش بیست ‌و‌ دوم)

یکی از راه های تغییر و دگرگونی نظام های سیاسی و مبارزات مبارزان علیه اشغال و سلطه بر کشورشان مبارزه منفی است که به آن نافرمانی مدنی نیز می گویند. در دوران اخیر این الگو را گاندی، رهبر استقلال هند بنیان نهاد. وی از طریق مبارزه منفی یا نافرمانی مدنی، استعمار انگلیس را شکست داد و موفق به رهایی هند از یوغ بیگانگان شد و پس از آن به عنوان قهرمان مبارزه با استعمار شهرت یافت.واقعیت این است که این شیوه مبارزه در عین سادگی بسیار پیچیده است. نکته جالب این است که الگوی گاندی در انقلاب ضد استعمار هندوستان توسط بریتانیای کبیر منجر به شکست استعمار انگلیس شد.
مهندس «کرمچند گاندی» رهبر و بنیانگذار انقلاب و استقلال هند، در پی این بود که با اعلام انکار آزادی برای هندی ها از سوی انگلستان، افکار توده های مردم را علیه آن کشور بسیج کند.
گاندی در تاریخ عنوان «قهرمان مبارزه منفی» یا نافرمانی مدنی را از آن خود کرده است. راهبرد او و پیروانش در طول مبارزات مبارزه منفی بود. حتی هنگامی که مورد خشم هندوهای افراطی قرار می گرفت، باز هم روش خود را تغییر نمی داد. رهبر استقلال هند، حدود بیست ساعت قبل از ترورش نیز بر روش خود تأکید کرده و می گوید: «همواره دعای من آن است که هرگز کوچک ترین احساس خشم و رنجشی نسبت به متهم کنندگان و بدخواهان خود نداشته باشم... اگر کسی با شلیک گلوله ای مرا از پای درآورد و من گلوله را بدون ناله ای پذیرفتم و آخرین نفسم را همراه با نام خداوند تسلیم کردم، تنها در این صورت در دعای خود صادق هستم.»
گاندی به عنوان سخنگوی نافرمانی مدنی، هم ریشه در فرهنگ کهن هند داشت و هم با نظام و فرهنگ غرب جدید آشنا بود و هم نماد جنبش ناسیونالیسم کشورش بود. او توانست تمام نیروهای مردمی هندوستان را متحد کرده وارد مبارزه با استعمار هند کند. روش گاندی، برگرفته از مذهب هندو بود. وی برای نخستین بار اصل «حقیقت و عدم خشونت» مذهب هندو را برای به زانو درآوردن استعمار انگلستان با سیاست در هم آمیخت. وی می گفت: «از نظر من سیاست جدا شده از مذهب، کثافتی است که باید همواره از آن دوری جست.» راه ساده ای که او پیش پای مردم هند گذاشت، نافرمانی مدنی و عدم همکاری بود که ادعا می کرد از هر سلاح دیگری برنده تر و موثرتر است.