فرایند پیمان راهبردی آمریکا و افغانستان

این پیش‌نویس به شورای لویه‌جرگه افغانستان ارائه شد و اعضای لویه‌جرگه با صدور یک قطعنامه ۷۶ ماده‌ای، انعقاد پیمان راهبردی بین افغانستان و آمریکا را تأیید کردند. لویه جرگه یک مجلس مشورتی متشکل از تعداد زیادی از بزرگان و شخصیت‌های قومی و اجتماعی افغانستان است که در موارد خاص یا بحرانی در این کشور تشکیل می‌شود و اعضای آن می‌توانند هم انتخابی و هم انتصابی باشند. پس از آن، این پیمان باید به تأیید مجلس افغانستان برسد، وگرنه صبغه قانونی نخواهد یافت.
شروط پیمان: باتوجه به مخالفت مردم افغانستان با این پیمان، لویه جرگه پیش‌شرط‌هایی را برای پیمان امنیتی ارائه کرده که در واقع، همان شرط‌هایی است که حامد کرزی، رئیس‌جمهور افغانستان، در روز نخست لویه جرگه بر آن تأکید کرد و هدف آن، تلطیف افکار عمومی و هموار کردن راه برای امضا و تصویب نهایی این پیمان است.از جمله این شروط، آن است که تأسیسات آمریکایی در مناطق مرزی باشد. عدم مصونیت قضایی، توقف عملیات شبانه نیروهای خارجی و توقف عملیات خارجی‌ها بدون هماهنگی دولت افغانستان نیز از مهم‌ترین شرط‌هایی است که در قطعنامه پایانی لویه جرگه بر آن تأکید شده است.در این اعلامیه لویه جرگه آمده است آمریکایی‌ها باید حد و اندازه تأسیسات نظامی را که می‌خواهند در افغانستان داشته باشند، مشخص کنند و همچنین تأکید شده است که تأسیسات نظامی آمریکایی‌ها باید در مناطق مرزی افغانستان و مناطقی باشد که از آنجا تهدیداتی علیه افغانستان متصور است. گفتنی است در حال حاضر آمریکایی‌ها هفت پایگاه نظامی را در افغانستان در اختیار دارند و در این پیمان می‌خواهند آن را به 10 پایگاه برسانند و سراسر افغانستان را تحت پوشش قرار دهند.
از نکات مهم دیگری که در قطعنامه پایانی لویه‌جرگه بر آن تأکید شد، عدم مصونیت قضایی نیروهای خارجی مستقر در افغانستان است. این قطعنامه تصریح کرده است اگر نیروهای خارجی در افغانستان مرتکب جرمی شوند، باید در دادگاه‌های افغانستان محاکمه شوند.اعضای لویه جرگه همچنین تأکید کردند پیمان راهبردی میان افغانستان و آمریکا هرچه زودتر امضا شود و در اسرع وقت به اجرا گذاشته شود. همچنین در قطعنامه پایانی لویه جرگه تأکید شده است که اعضای این جرگه با حضور دائمی آمریکایی‌ها در افغانستان مخالفند و مدت پیمانی که با آمریکا امضا می‌شود، باید محدود باشد.تأکید بر تعهد آمریکا مبنی بر تقویت و تجهیز ارتش افغانستان و آموزش نیروهای امنیتی افغانستان، از دیگر ماده‌های قطعنامه لویه جرگه است. اعضای لویه جرگه همچنین تأکید کردند که آنچه بین آمریکا و افغانستان امضا می‌شود، باید ضمانت اجرایی داشته باشد.
در قطعنامه پایانی لویه جرگه همچنین آمده است: هر سندی که بین آمریکا و افغانستان امضا می‌شود، باید به تصویب مجلس افغانستان برسد و همچنین در سازمان ملل متحد ثبت شود. از سوی دیگر، تصریح شده است که همه افغان‌هایی که در زندان‌های آمریکایی به سر می‌برند، به افغانستان بازگردانده شوند و آمریکا حق ندارد در خاک افغانستان زندان داشته باشد.از طرفی اعضای جرگه پیشنهاد کرده‌اند که آمریکا بر اساس این پیمان باید متعهد شود که اگر آمریکا از سوی کشور سومی مورد حمله قرار گیرد، از افغانستان حمایت کند. یکی از ماده‌های دیگر قطعنامه لویه جرگه این است که با امضای پیمان راهبردی بین آمریکا و افغانستان، تمامی سند‌هایی که قبلاً بین این دو کشور امضا شده است، لغو خواهد شد.نکته قابل توجه آن است که برخی اعضای لویه جرگه با این پیش‌نویس مخالف بودند؛ زمانی که اعلام شد قطعنامه لویه جرگه برای حاضران در نشست خوانده می‌شود، برخی از اعضا قصد اعتراض داشتند، اما به آن‌ها فرصت طرح اعتراض داده نشد. این امر نشانگر آن است که دولت افغانستان از پیش تصمیم خود را گرفته و تنها به شکل نمایشی با برپایی شورای لویه جرگه خواسته است نوعی وجهه قانونی و مردمی به پیمان امنیتی بدهد.
سخنان کرزی: حامد کرزی، رئیس‌جمهور افغانستان، پس از شنیدن قطعنامه اعضای لویه جرگه، در سخنرانی کوتاهی به دفاع از پیمان راهبردی پرداخت و گفت قطعنامه لویه جرگه را راهنمای عمل خود قرار خواهد داد و شرایطی را که در قطعنامه اعضای جرگه ذکر شده است، به عنوان دیدگاه ملت افغانستان اجرا خواهد کرد. کرزی همچنین خطاب به کشورهای همسایه و منطقه گفت اگر آن‌ها خواستار همکاری افغانستان هستند، خود نیز باید با افغانستان همکاری کنند.کرزی در توجیه پیمان امنیتی و نیاز افغانستان به غرب و به‌ویژه آمریکا، به سیاست خارجه کشورش طی 10 سال گذشته اشاره کرد و گفت: «برخورد با خارجی‌ها در ده سال گذشته بیش از هر زمان دیگری شفاف بوده است. ایران و آمریکا متأسفانه با هم مخالف هستند؛ ولی افغانستان با آمریکا که در خاک ما حضور دارد، رابطه خود را نگه داشته است و به‌صراحت گفت: ایران، برادر، همزبان و همسایه ماست. ما با ایران رابطه خود را مستقل نگه می‌داریم و به هر قیمتی هم که شده، نگه می‌داریم. هر دو (ایران و آمریکا) در افغانستان معقول عمل کرده‌اند و البته ایران بیشتر درک کرده که ما چه ضرورت‌ها و نیازهایی داریم. با پاکستان رابطه خود را حفظ کرده‌ایم. با چین و روسیه رابطه خود را ساخته‌ایم. با هند رابطه عالی و خوبی داریم. همین‌طور با تاجیکستان و کشورهای آسیای میانه و کشورهای عربی و جهان اسلام. با غرب و آن‌هایی که با غرب واسطه هستند، طبیعی است که روابط ما به کمک آمریکا خوب شد...»
این اظهارات حاکی از آن است که دولت افغانستان خود را وابسته و نیازمند حضور آمریکا می‌بیند؛ اما در عین حال، نمی‌تواند وجود همسایه بزرگ و تأثیرگذاری همچون جمهوری اسلامی ایران را نادیده بگیرد و به‌نحوی در صدد ایجاد موازنه در روابط خارجی خود است.مخالفت‏ها و پیامدها: در نخستین واکنش به تلاش‌های حکومت افغانستان برای امضای پیمان راهبردی با آمریکا، شماری از دانشجویان دانشگاه ننگرهار در شرق افغانستان دست به تظاهرات زدند. تظاهرکنندگان پرچم آمریکا و یک آدمک باراک اوباما را به آتش کشیدند. تظاهرکنندگان در شهر جلال آباد، مرکز ولایت ننگرهار، تأکید کردند که با وجود تمام شرایطی که از سوی دولت افغانستان گذاشته شده، امضای این پیمان، حاکمیت ملی افغانستان را سلب خواهد کرد.
این افراد، شعارهای «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر دولت افغانستان» سر دادند و از پارلمان افغانستان خواستند تا به امضای پیمان راهبردی با آمریکا رأی موافق ندهد؛ اما حامد کرزی، رئیس‌جمهور افغانستان، امضای این پیمان را به سود کشورش دانست و گفت تعهد درازمدت آمریکا در قبال افغانستان، به این کشور کمک می‌کند تا نیروهای امنیتی خود را به‌درستی آموزش دهد.آنچه نگرانی ناظران و برخی از کشورهای همسایه افغانستان را برانگیخته است، احتمال ایجاد پایگاه‌های دائمی آمریکا در افغانستان است که براساس این پیمان، امکان‌پذیر خواهد شد. کرزی گفت اگر منافع افغانستان تأمین شود، با ایجاد تأسیسات نظامی آمریکا در کشورش مخالفت نخواهد کرد.
گفتنی است باوجود آنکه عموم مردم افغانستان با امضای این پیمان مخالف هستند؛ اما در میان محافل سیاسی افغانستان، مخالفت‌ها محدود بوده و تنها گروه طالبان به‌طور آشکارا با این پیمان مخالفت نشان داده است. از طرفی برگزاری لویه جرگه سنتی، با مخالفت گروه‌ها و نهادهای زیادی از جمله ائتلاف «تغییر و امید» به رهبری عبدالله عبدالله و «جبهه ملی» به ریاست احمدضیا مسعود روبه‌رو شد. شماری از نمایندگان پارلمان افغانستان نیز در جلسه علنی این مجلس از هزینه‌های هنگفت برگزاری این جرگه (با حضور 2200 عضو) سخن گفتند و تصریح کردند این نوع هزینه‌ها ضربه بزرگی به اقتصاد افغانستان وارد می‌کند.
از دیگر سو، کشورهای همسایه افغانستان همچون پاکستان، ایران، روسیه و چین، از مدت‌ها پیش مخالفت خود را با امضای معاهده امنیتی کابل با واشنگتن اعلام کرده‌اند. امام خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی، در تابستان گذشته در دیدار با حامد کرزی، رئیس‌جمهور افغانستان، به طرح ایجاد پایگاه نظامی آمریکا در افغانستان واکنش نشان دادند و تأکید کردند تا زمانی که نظامیان آمریکایی در افغانستان حضور داشته باشند، امنیت واقعی برقرار نخواهد شد و مردم افغانستان از حضور نظامیان آمریکا در کشورشان در رنجند؛ زیرا این حضور برای آنان و همچنین تمام منطقه یک نقمت است. به این ترتیب، دولت افغانستان با توجه به مخالفت‌های داخلی و خارجی، برای امضای هرگونه پیمان امنیتی با آمریکا در شرایط دشواری قرار خواهد گرفت. شروط مطرح شده نیز از جمله، لغو مصونیت قضایی، احتمالاً مخالفت آمریکا را در پی دارد و مناقشاتی را میان دو طرف برخواهد انگیخت. در هر حال، آمریکایی‌ها برای تحقق اهداف و منافع منطقه‌ای خود با تمسک به ابزارهای مختلف تلاش خواهند کرد خواسته‌های خود را به افغانستان تحمیل کنند، تا بدین وسیله، ادامه حضور خود را در این کشور تضمین کنند.
قطعاً ادامه حضور نیروهای آمریکایی در افغانستان همچنان به مثابه استمرار اشغال‌گری و ناقض تمامیت و استقلال این کشور خواهد بود. چنین وضعیتی بی‌تردید با فرهنگ بیگانه‌ستیزی و آزادی‌خواهانه مردم افغان و منطقه، همخوانی نخواهد داشت.