سوالات هشت گانه /قسمت دوم حنیف غفاری

سوال دوم آقاى دکتر حسن روحانى در خصوص سیاست خارجى کشور حول محور سند چشم انداز 20 ساله تمرکز یافته است،اینکه “شرایط جهانى در روزى که سند چشم انداز 20 ساله به تصویب مجلس شوراى اسلامى رسید چگونه بود؟”جهت پاسخ‌دهى به این سوال باید سه نکته مهم رامد نظر قرار داد:

1-سند چشم انداز 20 ساله یک مبناست،مبنایى ثابت و چشم اندازى گویا جهت دستیابى به اهداف مختلف اقتصادی،سیاسى و بین المللى تا سال 1404 هجرى شمسی.این در حالیست که شرایط جهانى هیچگاه یک مبنا نیست.از این رو قیاس یک مبنا و یک فاکتور متغیر قیاسى مع الفارق است.آیا ما باید مبناى طرح ریزی،اجرا و نظارت بر اهداف سند چشم انداز خود را با شرایط موجود در نظام بین الملل تنظیم نماییم؟اگر این فرضیه را بپذیریم،در آن صورت تکلیف ما در قبال دنیایى که هر لحظه میان نظریات و الگوهاى رئالیستى ،ایده آلیستى و رادیکالیسم افراطى سرگردان است چه خواهد بود؟سند چشم انداز ثابت و مولد ثبات است،حال آنکه تحولات جهانى متغیر و پیام آور تغییر رفتارها هستند.دیالکتیک ثوابت و متغیرها در دنیاى امروزى امرى طبیعى است؛به شرط آنکه متغیرها در زیرمجموعه ثوابت قرار گیرند.در سوال آقاى روحانى مرز بین ثابت و متغیر مشخص و پررنگ نیست،ازاین رو مخاطب بانوعى سردرگمى مزمن روبه رو خواهد شد .

ما در تنظیم سند چشم انداز 20 ساله ظرفیتهاى بالقوه و بالفعل نظام جمهورى اسلامى ایران را مدنظر قرار داده ایم.اما لحاظ نمودن شرایط جهانى در مرحله تدوین‌،نظارت و یا بازتولید اهداف سند چشم انداز محلى از اعراب ندارد.زیرا شرایط بین المللى هر لحظه مى تواندتحت تاثیر عواملى خارجى مانند سرکارآمدن حکومتى جنگ طلب در آمریکا یا حضور چهره هاى افراطى در اروپاتغییر یابد.البته عکس این قاعده نیز صادق است.یعنى ظهور دکترینهاى انزواگرایانه در غرب یا حضور احزاب درونگرا در کشورهاى اروپایى مى تواند بستر بین المللى را تا حدى ملایم و انعطاف پذیر سازد.اما این انعطاف پذیرى یا انعطاف ناپذیرى چه نسبتى با حرکت رو به رشد ملتى با ارزشهاى ثابت و اهداف مدون دارد؟این نسبت نه مستقیم است و نه معکوس!بلکه اساسا قائل شدن نسبت میان سند ثابت چشم انداز و جهان در حال تغییر کنونى خبطى غیرقابل انکار است.

-2شرایط جهانى در روزى که سند چشم انداز 20 ساله به تصویب مجلس شوراى اسلامى رسید شرایطى ایده آل،مطلوب ومثال زدنى نبود.چنانچه هیچگاه در طول سه دهه اخیر تهدیدات ایالات متحده آمریکا و غرب علیه ما فروکش نکرده است.البته نگاه رفرمیستى حاکم در دوران اصلاحات سعى داشت غرب رئال را به غرب ایده آل تبدیل کند.همین مسئله به پاشنه آشیل سیاست خارجى دولت هشتم تبدیل شد.در تقابل یا تعامل ایران و غرب ما در نهایت مسئول تنظیم سیاستها و رفتارهاى خود هستیم.اما مانمى توانیم غرب را تغییر دهیم.رویکرد تهدید محور واشنگتن و تروییکاى اروپایى نسبت به جهان اسلام را نمى توان در میان فرمولهاى همگرایانه ناکارآمد مخفى نمود.ما اگر در انتظار ایجاد شرایط جهانى ایده آل به عنوان پیش شرط حرکت خود در قالب اهداف سند چشم انداز باشیم در آینده اى نزدیک با بن بست مواجه خواهیم شد.اما مى توان در کنار حرکت مستقل در قالب سند چشم انداز،فرصتهاى بین المللى را در راستاى تامین منافع ملى خود جذب نماییم.دراین صورت هیچ گونه منافاتى میان سند چشم انداز و کسب فرصتها از دل جهان امروز وجود نخواهد داشت.

-3 هر چند سند چشم انداز به لحاظ ظاهرى در دل نظام بین الملل عینیت مى یابد و آثار آن خاورمیانه و جهان را تحت تاثیر مستقیم خود قرار خواهد داد،اما مصدر وخاستگاه تحقق آن صرفا در درون ایران است.از این رو تنها دغدغه ما در قبال اجرایى نمودن سند چشم انداز باید اصلاح سیاستهاى داخلى ،تقویت ظرفیتهاى اقتصادى ،ایجاد مشارکت همگانى و نظارت دقیق و راهبردى بر سند باشد.اگر نه با خلط اهداف کلان بین المللى و داخلى خود مواجه شده و براى شرایط موجود در جهان وزنى مجازى و زیاد قائل مى شویم.مسئلهاى که مى تواند مقدمه انحراف از اهداف و اصول مندرج در سند چشم انداز 20 ساله باشد.