فرایند اشغال یک سرزمین (بخش بیست و چهارم)

 على صادقى
گاندی با احترام کامل به نائب السلطنه هند که وابسته به انگلیس بود، اعلام کرد به دلیل ناعادلانه بودن این قانون (أخذ مالیات در مقابل استخراج نمک از دریا)، وی قصد شکستن آن را دارد و با کمال میل آماده است که محکومیت و تنبیه ناشی از این قانون را به جان بخرد، لذا خود پیشاپیش تظاهرات علیه استعمارگران به راه افتاد و مردم پشت سرش به هر روستایی که می رسیدند مورد استقبال قرار می گرفتند و همین طور عده ای دیگر به صفوف راه پیمایان می پیوستند. سرانجام پس از 24 روز به بندر «راندی» در ساحل دریا رسیدند. گاندی ابتدا در دریا خود را شست وسپس به طور سمبلیک مشتی نمک از دریا برداشت و قانون شکسته شد و همه مردم هم به پیروی از رهبرشان از دریا نمک استخراج کردند و بدون توجه به قانون انگلیسی ها، آن را به فروش رساندند. به دنبال آن، شصت هزار زن و مرد به همراه گاندی راهی زندان شدند. ارتش انگلیس به کارخانجات نمک یورش برد و حدود سیصد نفر را زخمی کرد و دو نفر را هم کشت. ولی پس از نه ماه، دولت، گاندی را به دهلی نو فراخواند، زندانیان آزاد و قانون مالیات نمک لغو و گاندی برای ادامه مذاکره راهی لندن شد.
6- روزه‌داری: گاندی ذاتاً انسانی دیندار بود و می خواست با انجام فرایض دینی مثل روزه گرفتن و عبادت، انسان جدیدی تربیت کند که فاقد ترس، آزار و نفرت باشد. او بارها برای مقاومت در برابر تجاوزات و ستم انگلیسی ها متوسل به روزه داری شد.
او یک بار برای برخورد ظالمانه فرماندار ایالت راچکوت تا دم مرگ روزه گرفت، ولی پس از آن که نائب السلطنه هند، فرماندار را به دادگاه احضار کرد، روزه خود را شکست. رهبر استقلال هند، برای نجات هندوستان و استقلال آن قریب هفده بار روزه گرفت که تا 21 روز هم به طول انجامید. وی در آخرین سال حیات خود یعنی سال 1948 میلادی بار دیگر برای آشتی میان مسلمانان و هندوها به مدت پنج روز اعلام روزه داری کرد و پس از به نتیجه رسیدن، روزه خود را شکست.
7- عدم استقبال از مسئولان: یکی از اقدام های گاندی تحریم یا عدم استقبال مردم از مقام های دولتی و به ویژه انگلیسی ها بود. این مسئله هنگامی به اوج خود رسید که ولیعهد انگلستان به هند سفر کرد و وارد بمبئی شد. گاندی و حزب کنگره او از مردم خواستند که از خانه های خود خارج نشوند، مغازه ها را تعطیل و پارچه های مشکی بر فراز خانه های خود آویزان کنند. ولیعهد هنگام ورود به شهر بمبئی با خیابان های خالی از سکنه روبه رو شد. علاوه بر موارد فوق، دعوت مردم به عدم دریافت وام های دولتی، دعوت دانش آموزان و معلمان به ترک کلاس ها، قبول نکردن مسئولیت های اجرایی و ... از روش های عملیاتی گاندی بود. سرانجام نافرمانی مدنی گاندی از یک سو و جنگ جهانی دوم و ضعف روزافزون دولت انگلستان باعث شد که نهضت استقلال هند در سال 1947 میلادی به رهبری گاندی به پیروزی برسد.
نتیجه اینکه گاندی با سادگی و صداقت و با روش مبارزه منفی و بدون توسل به زور، خشونت و کشتار، توانست بزرگ ترین قدرت استعماری زمان خود را از پای درآورد و بدین ترتیب به قهرمان مبارزه با استعمار در قرن بیستم تبدیل شد و مردم شبه قاره هند را از یوغ استعمارگران رهایی بخشید. الگوی گاندی بعدها توسط افراد دیگری نیز استفاده شد. یکی از این افراد، «هانتینگتون» است. وی برخلاف گاندی، از الگوی مبارزه منفی برای سرنگونی دولت ها و نظام های سیاسی مردمی که زیر بار سلطه آمریکا نمی روند، استفاده کرد و به دولتمردان آمریکا کمک کرد تا در این گونه کشورها از طریق عوامل خود، نظام موردنظر را روی کار آورند. نمونه بارز این کشورها، گرجستان، اوکراین، روسیه سفید، روسیه و ... می باشند. آمریکا قصد دارد با این شیوه، دولت های کشورهای دیگر از جمله جمهوری اسلامی ایران را نیز سرنگون کند. در قسمت دوم این مقاله، بررسی الگوی آمریکایی نافرمانی مدنی تشریح و توضیح داده خواهد شد.