راهبرد انتقال منازعه/احسان یداللهی

بصیرت/
   «لیست نمی‌دهیم و کسی با هویت اصلاح‌طلبی در انتخابات حاضر نمی‌شود» سیاستی بود که در 23 آذر ماه جاری، جبهه اصلاحات به عنوان گام اولیه برای حضور در انتخابات مجلس نهم مطرح کرد. پس از اتخاذ این راهبرد، تحلیل‌گران سیاسی با نگاه‌های متفاوتی این تصمیم را مورد نقد وبررسی قراردادند. برخی اعلام عدم حضور مدعیان اصلاحات در انتخابات را به معنا ی تحریم و اعتراف آن‌ها به خروج از نظام دانستند. برخی دیگر، راهبرد جبهه اصلاحات را به ضرب‌المثل معروف «یکی به نعل می‌زنند و یکی به میخ» تعبیر کردند؛ به این معنی که این جماعت با یک تیر، چند هدف را نشانه گرفته است. به افراطیون اصلاح‌طلب، این گونه وانمود کردند که ما خواسته‌های شما را تأمین کردیم و برای همین هم در انتخابات شرکت نکردیم! افراد معتدل این جریان به‌گمان خود، با این موضع، تابلوی وطن‌فروشی و فتنه‌گری را از سر خود دور کردند! سوم آنکه با چنین حضوری، بعدها کسی از حامیان انقلاب نمی‌تواند بر این جریان خرده بگیرد که شما درانتخابات شرکت نکردید و کار شما نوعی تحریم غیررسمی انتخابات بود. برخی دیگر، این تصمیم جبهه اصلاحات را انتقال منازعه ازاصلاح طلبان- اصول‌گرایان به محور جریان انحرافی- اصولگرایان می‌داند و می‌گویند اعلام عدم حضور اصلاح‌طلبان در انتخابات مجلس، اولاً آرایش انتخاباتی راتغییر می‌دهد؛ ثانیاً انسجام اصول‌گرایان در مقابله با جبهه اصلاحات را به هم می‌ریزد و از این طریق، شکاف ها و تضادهای درونی اصول گرایان بیشتر آشکار می‌شود.
   حال این سؤال مطرح است که کدام‌یک از این گمانه‌زنی‌ها به واقعیت نزدیک تر است. شواهد وقرائن متعددی وجود دارد که گمانه سوم صحیح‌تر است. یعنی جبهه اصلاحات با این تصمیم می‌خواهد منازعه و اختلافات را از محور اصول‌گرایان و اصلاح‌طلبان به محورجریان انحرافی و اصول‌گرایان منتقل کند. جریان اصلاحات با این تصمیم، به‌دنبال تغییرآرایش انتخابات به نفع خود است. برخی ازحامیان فتنه، وضعیت امروز را چنین تحلیل می‌کنند که اگر جریان اصلاح‌طلب درست عمل کند، امکان بازگشت آن به ساختار قدرت فراهم خواهد آمد و لذا این بحث مطرح می‌شود که نحوه عمل جریان فتنه در انتخابات به‌طور مستقیم به‌نحوه عمل جریان انحرافی بستگی دارد. چنانچه بحران درروابط جریان انحرافی و نظام عمیق‌تر شود، جریان اصلاحات نفوذ کلمه بیشتری پیدا خواهد کرد و به‌دنبال آن، راهبرد آن‌ها بیشتر بر فضا حاکم خواهد شد. راهبردی که قائل است باید صبر کرد تا این اختلافات تا جایی رشد یابد که خود نظام جریان انحرافی را حذف کند؛ اما در صورتی‌که این درگیری، کنترل شود و جریان اصلاحات احساس کند این نزاع از حد معینی بیشتر تجاوز نکرده و نظام قادر به کنترل جریان انحرافی است، ادبیات بازگشت تقویت خواهد شد.