فرایند اشغال یک سرزمین (بخش بیست و پنجم)

على صادقى
گاندی برای اول بار مبارزه منفی را در سال 1908 در آفریقای جنوبی علیه «قانون سیاه» آغاز کرد ولی فوراً بازداشت شد و ده ماه در زندان بود. ژنرال «اسموتس» استاندار انگلیسی آفریقای جنوبی قول داد در صورتی که هندی ها علیه قانون سیاه مبارزه نکنند آن را لغو می کند. گاندی به قول او اعتماد کرد و علی رغم مخالفت های شدید و حتی تهدید به مرگ وی برگه مخصوص را امضا کرد ولی ژنرال اسموتس به قول خود عمل نکرد و بدین علت کم کم قیام آرام و بدون سلاح شروع شد و دسته دسته به دنبال گاندی به زندان رفتند.
گاندی برای سوم بار به زندان محکوم شد که در طول سه ماه محکومیت ساعات فراغت خود را به مطالعه می پرداخت و چنان از حیث روحیه و اخلاق تقویت شد که اعلام داشت بهترین محل برای پرورش روح، زندان است.
دولت آفریقای جنوبی اعلام کرد که فقط ازدواج اروپاییان رسمیت دارد. زنان هندی که این قانون را موجب هتک حرمت خود می دانستند از آن پس همدوش مردان به مبارزه منفی پرداختند. هندی ها برای نقض قانون از مرز ترانسوال گذشتند و با اینکه عده ای از آنها هدف گلوله قرار گرفتند و از پای درآمدند، با دادن پاسخ متقابل(بدون توسل به اسلحه)، دولت را به زانو درآوردند. به طوری که گاندی را پس از چهارمین بار از زندان آزاد کردند و دولت، قانون رسمیت نداشتن ازدواج غیر اروپاییان و قانون سیاه و منع عبور از سرزمین ترانسوال و ناتال را ملغی اعلام کرد.
گاندی در ژانویه 1915 به میهن خویش برگشت ولی هنوز کم بودند افرادی که در خود هند گاندی را می شناختند. اما با مسافرت های مرتب او به استان های مختلف و به خصوص آغاز مبارزه منفی در یکی از شهرهای ایالت بهار موسوم به «چام پاران» و موفقیت این مبارزه که علی رغم میل گاندی توسط مطبوعات در سراسر هند تبلیغ و بزرگ می شد، باعث شد که روزبه روز به پیروان او افزوده شود. مبارزه مسالمت آمیز «چام پاران» به قول مطبوعات ملی هند ثابت کرد، ملتی که بخواهد مستقل شود باید به پا خیزد و برخاستن مولود یک عامل است و آن تصمیم است.
مبارزه کارگران نساجی احمدآباد، دومین وسیله ای بود که سبب اشتهار بیشتر گاندی در خود هند شد و چون صاحبان کارخانجات حاضر نشدند خواسته های کارگران را اجرا کنند و خطر گرسنگی برای کارگران بود، گاندی اعلام کرد که روزه خواهد گرفت و تا روزی که مسئله حل نشود به غذا دست نمی زند. این امر برای صاحبان کارخانجات مهم تلقی شد، به طوری که در عرض سه روز کارگر و کارفرما با هم کنار آمدند و گاندی روزه را شکست.
گاندی طی دو سال اول بازگشت خود به آفریقای جنوبی چندین مبارزه منفی را هدایت کرد و در هیچ تظاهراتی نبود که در صف اول آن نباشد و بنا بر تصدیق دشمنان و مخالفان وی علت اصلی پیشرفت وی همین بود که اگر تظاهراتی باید صورت بگیرد خود در صف اول می ایستاد تا هرگاه مأموران دولتی حمله کنند اول خود او را بزنند یا بازداشت کنند.
در سال 1917 نایب السلطنه انگلیس از او تقاضا کرد که برای توفیق انگلیس در جنگ مردم را تشویق کند تا در ارتش انگلیسی هند نام نویسی کنند. گاندی که هنوز امپراتوری بریتانیا را منزه می پنداشت، پیاده به راه افتاد و با تحمل سختی های زیاد گروه بزرگی را تشکیل داد ولی دریافت اگر مردم برای مبارزه به نفع حق خود و علیه زورگویی با وی همگام هستند او نباید بپندارد که آنها در جنگ نیز به همان نسبت آماده فداکاری هستند.
گاندی تا آن زمان در امور سیاسی دخالت نکرده بود؛ ولی حکومت انگلیسی هند به جای پاداش فداکاری هندیان در جنگ جهانی اول قانونی تصویب می کند که هند را در غل و زنجیر نگاه می داشت. به موجب این قانون که «رولت بیل» نامیده می شد، دولت می توانست هر فرد هندی را که علیه حکومت سخنی بگوید یا مطلبی بنویسد بدون محاکمه، زندانی و یا اعدام کند. رولت بیل در واقع قانون خفقان عمومی بود و همین قانون گاندی را از خوابی که سال ها بدان فرو رفته بود، بیدار کرد و نظرش را نسبت به حکومت انگلیسی هند تغییر داد و او به ناچار وارد صحنه سیاست شد. مبارزات سیاسی گاندی از سال 1919 شروع و تا سال 1948 که به دست فردی جاهل کشته شد، ادامه داشت.