فراز و نشیب‌های مناسبات

فرزان شهیدى
جمهوری اسلامی ایران از دیرباز با همسایه شمال غربی خود، مناسباتی گرم و نزدیک داشته است. طی ماه های گذشته دو موضوع مهم یعنی موضع گیری ترکیه علیه سوریه و نیز نصب و راه اندازی سامانه سپر موشکی ناتو در خاک این کشور از جمله مواردی بود که بر روابط دو کشور تأثیرگذار بوده است. ایران نحوه بازیگری ترکیه در این امور را مغایر با امنیت منطقه و روابط همسایگان می داند که نمی تواند تأمین کننده منافع ترکیه و همسایگان باشد و در نهایت، غرب از آن برای رسیدن به سلطه طلبی خود و حتی لطمه زدن به جایگاه منطقه ای ترکیه استفاده می کند.
تحولات سوریه: با آغاز درگیری ها در سوریه از اسفندماه گذشته تلاش غربی ها آن بود که تجربه لیبی را در سوریه تکرار کنند، اما با وتوی چین و روسیه موفق به این کار نشدند. لذا وظیفه برخورد با سوریه را برعهده همسایه شمالی آن یعنی ترکیه گذاردند. ترکیه از یک سو در پی ایفای نقش منطقه ای در فضای قیام های عربی بود و از طرفی به دلیل هم مرز بودن با سوریه، دغدغه های سیاسی و نگرانی های امنیتی داشت. از این رو «اردوغان» نخست وزیر این کشور در دیدار با اوباما از او خواست پرونده سوریه را به آنکارا بسپارد. ترکیه با قطع روابط اقتصادی و دیپلماسی سعی کرد بر سوریه فشار وارد کند، اما با مقاومت سوریه کاری از پیش نبرد و بلکه از جنبه اقتصادی متضرر شد. نارضایتی ایران از نحوه بازیگری ترکیه در زمینی که مغایر با امنیت منطقه و صرفاً تأمین کننده منافع صهیونیست ها و غرب است، مهم ترین تاوانی بود که آنکارا پرداخت. از سخنان «داوود اوغلو» وزیر خارجه ترکیه در سفر به ایران معلوم بود که تحولات سوریه بر وفق مراد آنکارا به پیش نرفته است. به همین دلیل ترکیه تلاش کرده، حداقل در ظاهر مواضع خود را علیه سوریه تعدیل کند. البته در اوضاع فعلی، ترکیه پرونده سوریه را از دستور کار سیاست خارجی خود خارج نکرده و مواضع آنکارا نیز نسبت به دمشق بهبود چندانی نیافته است، اما ترجیح داده است این موضوع در قالب اتحادیه عرب و نهایتاً شورای امنیت دنبال شود.
سپر موشکی: مقامات ترکیه اعلام کردند از ابتدای سال جدید میلادی، سامانه راداری شبکه دفاع ضد موشکی 2-AN/TPY در استان «مالاتیا» در جنوب شرق این کشور آغاز به کار کرده است. نصب و راه اندازی سامانه سپر موشکی در خاک ترکیه که با اصرار و فشار آمریکا صورت گرفت، واکنش ها و مخالفت هایی را به ویژه از سوی جمهوری اسلامی ایران و روسیه برانگیخت.
البته ترکیه برای ایجاد اعتماد همسایگان و به ویژه ایران اعلام کرده، این سامانه علیه همسایگان به کارگیری نخواهد شد؛ اما آمریکا اعلام کرده است، این سپر بر ضد ایران راه اندازی شده است.
«احمد داوود اوغلو»، وزیر امور خارجه ترکیه با توجه به نگرانی همسایگان ترکیه از استقرار این سیستم گفته است: این طرح مستقیماً کشور به خصوصی را هدف قرار نمی دهد. مذاکرات طولانی «عبدالله گل» رئیس جمهور ترکیه و حذف نام ایران به عنوان هدف جدید این سیستم در اجلاس ناتو نشان می دهد که دولتمردان ترکیه موافق استقرار این سپر موشکی نبوده اند، چراکه نمی خواهند به روابط خود با همسایگان خللی وارد شود. البته چنین توجیهاتی از سوی ترکیه نتوانسته جمهوری اسلامی ایران و روسیه را که به شدت با مشارکت ترکیه در این طرح مخالف هستند، متقاعد کند. چرا که این اقدام ترکیه با سیاست «نگاه به شرق» آنکارا تعارض دارد و روابط این کشور را با کشورهای منطقه تیره می سازد.
به هر تقدیر، در وضعیتی که ترکیه توانسته بود با رویکرد به منطقه و حضور جبهه ضد صهیونیستی موقعیت منطقه ای مناسبی کسب کند، در صورت استمرار بازیگری در زمین غرب، در نهایت این کشور با از دست دادن این موقعیت مواجه خواهد شد چرا که مردم ترکیه و ملت ها و دولت های همسایه، پذیرنده چنین رویکردی نیستند و در نهایت ترکیه با انزوای منطقه ای مواجه می شود.
این در حالی است که ترکیه با تعدیل و بازنگری در مواضع خود در قبال سوریه و منطقه و نیز ایجاد اعتماد نسبت به سامانه موشکی می تواند روابط خود را با همسایه بزرگ خود ترمیم سازد، موضوعی که به طور طبیعی مورد استقبال جمهوری اسلامی ایران قرار خواهد گرفت. ایران همواره بر لزوم همگرایی همسایگان و مقابله با توطئه های غرب تأکید داشته و مسلماً در راه خروج ترکیه از وضعیت کنونی و احیای همگرایی منطقه ای ترکیه از هیچ کمکی دریغ نخواهد داشت.