فرایند اشغال یک سرزمین (بخش بیست و نهم)

على صادقى
در مبارزه ای که ماه فوریه 1922 در ناحیه «چوری چورا» روی داد بار دیگر مردم، یکی از مأموران دولتی را کشتند و گاندی برای اعتراض به این عمل، پنج روز روزه گرفت دولت که در پی فرصت بود او را بازداشت کرد و قاضی انگلیسی او را به شش ماه زندان محکوم کرد. گاندی مطالعات مذهبی و اخلاقی خود را در زندان ادامه داد، اما به علت کسالت در ژانویه 1924 بیماری عارض او گشت و به بیمارستان منتقل شد و یک طبیب انگلیسی، آپاندیس او را در حالی که هنوز به هوش نیامده بود جراحی کرد.
روزی که گاندی به زندان رفت، دو گروه بزرگ مسلمان و هندو به یکدیگر نزدیک شده و احساسات عمومی علیه استعمار انگلیس به نفع آزادی ملت برانگیخته شده بود. ولی از بین رفتن مسئله خلافت و روی کار آمدن کمال آتاتورک در ترکیه، سبب شد که مسلمانان هند از کمک برادران هندوی خود ابراز بی نیازی کنند که با زد و خوردهای متعددی که به اشاره سیاست انگلیسی ها در نقاط مختلف روی داد همراه بود و این دو گروه را از یکدیگر جدا ساخت. گاندی به مدت پنج سال از سیاست کناره گیری کرد و فقط در راه وحدت نظر مسلمانان با هندوها تلاش می کرد؛ زیرا علاوه بر اختلاف نظرات مذهبی، حزب کنگره ملی نیز در دوران حبس وی از هم شکافت و گسیخت و در آن، انشعاب به وجود آمد.
گاندی در پایان سال 1929 که جلسات سالیانه حزب برپا بود، قطعنامه ای پیشنهاد کرد که به موجب آن، حصول آزادی و استقلال هدف عالی حزب اعلام می شد. با تصویب این قطعنامه ثابت شد که گاندی مصمم است بار دیگر قدم به عرصه سیاست گذارد. نهضت «سواراج» بار دیگر رونق گرفت و روز بیست‌وششم ژانویه 1930 به نام روز خودمختاری اعلام شد. هندی ها از آن پس، آن روز را جشن گرفتند و چون در همان تاریخ در سال 1948 جمهوریت هند اعلام شد، لذا این روز را روز جمهوری می خوانند.
گاندی روز دوم مارس 1920 پس از اطلاع به نایب السلطنه انگلیس، همراه با 78 نفر از زنان و مردانی که با او در یک خانقاه زندگی می کردند، نهضت جدیدی را که اعتراض علیه قانون نمک عنوان شد آغاز کرد و مدت 24 روز پیاده در سواحل هند به حرکت درآمدند. این اقدام به ظاهر ساده، اثری عمیق در مردم گذارد به طوری که مرد و زن و کاسب و اداری و بزرگ و کوچک در هر محلی به ساحل دریا رفتند و نمکی را که آب بر خشکی بر جای نهاده بود برداشتند و به ضرب و جرح و حتی تیراندازی و بازداشت پلیس علیه این اقدام اعتنا نکردند و در روز ششم آوریل، گاندی صبح زود به کنار دریا رفت و مشتی نمک به دست گرفت و گفت ما اجازه نمی دهیم دولت انگلیس با استفاده سرشار از منابع طبیعی ما، مملکت را در ناراحتی بگذارد. او در نیمه شب چهارم ماه می بازداشت و زندانی شد.
دولت انگلیس که با مشکل بزرگی مواجه شده بود در نوامبر 1930 نخستین کنفرانس میزگرد را در لندن تشکیل داد و اظهار امیدواری کرد که حزب کنگره در دومین کنفرانس میزگرد شرکت کند. مذاکرات گاندی با «ایروین» برای تعیین سرنوشت هند و اعلام خواسته های ملت هند به دولت انگلیس در فوریه 1931 آغاز شد و دولت کارگری انگلیس وعده مساعدت داد. گاندی روز 92 اوت به وسیله کشتی به سمت لندن حرکت کرد تا در دومین کنفرانس میزگرد شرکت کند. مسافرت او اگرچه برای ملت هند سودمند واقع نشد؛ اما مقامات انگلیس از تقاضای واقعی ملت هند آگاه شدند. گاندی هنگام بازگشت به هند در کشور سوئیس با «رومن رولان» ملاقات کرد.
قبل از آنکه پای گاندی به بمبئی برسد، به دستور نایب السلطنه جدید انگلیس، عده زیادی بازداشت شدند و همین که گاندی به بمبئی وارد شد، گفت: هدیه میلاد مسیح یک نایب السلطنه مسیحی برای هندیان ذی قیمت است، خود او را بازداشت و بدون محاکمه به زندان انداختند. گاندی به علت اطلاع از تصمیمات جدید دولت انگلستان دایر بر اینکه قصد دارد در قانون اساسی هند برای پیروان مذاهب مختلف انتخابات جداگانه ای منظور کند، طی نامه ای به نایب السلطنه اطلاع داد که تا پای مرگ، روزه می گیرد. دولت انگلیس در پنجمین روز روزه گاندی اعلام کرد که از قصد خود بازگشته و گاندی نیز روزه را شکست.
گاندی پس از رهایی از زندان، شش سال تمام برای بهبود زندگی افرادی که «نجس» خوانده می شدند کوشید و ایشان را فرزندان خدا لقب داد و هندوان و مسلمانان را به وحدتی دوباره رساند. آغاز جنگ جهانی دوم بار دیگر گاندی را به صحنه سیاست دعوت کرد. پیشروی سریع ژاپنی ها به سوی مرزهای هند و عدم توانایی انگلیس به دفاع از این شبه قاره بزرگ، سبب شد که گاندی دست به ابتکار جدیدی زند و مبارزه ای را آغاز کند که به «از هند خارج شوید» معروف است. گاندی در روز هفتم اوت 1942 نطق شدیدی علیه انگلستان ایراد کرد و دو روز بعد همراه با سایر پیشوایان حزب کنگره به زندان افتاد.