بازخوانی سیاست ترکیه در قبال سوریه/محمد دهقانی

بصیرت:تحولات خاورمیانه و شمال آفریقا که تاریخ این منطقه و بلکه تاریخ جهان را وارد مرحله حساسی نموده است ، علاوه بر اینکه زمینه حاکمیت ملت ها بر سرنوشت خود را فراهم نمود ، آزمونی برای دولت هایی شد که همواره مدعی پیشتازی در دفاع از حق حاکمیت ملت ها و همچنین پیاده نمودن شریعت اسلامی می باشد.در این بین کشور ترکیه که طی سال های اخیر ژست دفاع از مهمترین آرمان مسلمانان یعنی فلسطین بود با اتخاذ مواضعی متناقض ، اندوخته های کسب شده را به حراج گذاشت.
ترکیه در زمان اردوغان در ظاهر با رژیم صهیونیستی وارد چالش شد و بارها مواضع ضدصهیونیستی گرفت که می توان به نمونه هایی از جمله مجادله اردوغان با شیمون پرز و ترک جلسه به نشانه اعتراض ، ارسال کاروان دریایی انسان دوستانه برای نوار غزه تحت عنوان کشتی مرمره که مورد حمله کماندوهای اسرائیلی قرار گرفت و.. همه و همه نشان از حرکتی ضد صهیونیستی داشت . اما تحولات بیداری اسلامی ترکیه را در آزمونی دشوار قرار داد. این کشور با همراهی عربستان و قطر به یکباره با اتخاذ سیاستی متناقض با رویکردهای پیشین ، از هیچ کوششی برای تضعیف محور مقاومت یعنی سوریه دریغ نورزید.سوال اساسی این است که دلیل اتخاذ این مواضع در رفتار سیاسی ترکیه چیست؟
تمایل ترکیه برای ملحق شدن به اتحادیه اروپا ،روابط تنگاتنگ با ایالات متحده ، نوشتن سیاست دیکته شده آمریکا در سوریه ، استقرار سپر موشکی در خاک ترکیه، حضور نیروی دریایی در دریای سیاه از جمله عواملی هستند که برخی تحلیل گران معتقدند در رفتار تناقض‌آمیز دولت ترکیه موثر بوده‌اند. ترکیه همواره ادعای حمایت از حماس را مطرح می کند و از طرفی از انجام هر اقدامی بر علیه دولت سوریه- به عنوان محور مقاومت- کوتاهی نمی کند. این کشور با اتخاذ مواضع متزلزل و فاقد راهکار استراتژیک، از یک طرف در سیاست خارجی شاهد شعار عدم دخالت در امور داخلی کشورهای همسایه و حل مشکلات با همسایگان هستیم و از یک طرف شاهد میزبانی ازمخالفان بشاراسد و ساماندهی کنفرانس های آنها و استقرار ارتش خود و مخالفین در مرز سوریه و حتی دعوت از بشار اسد به کناره گیری از قدرت ، تهدید به حمایت از صدور قطعنامه علیه سوریه در شورای امنیت و همراهی با اتحادیه عرب در تحریم های اقتصادی علیه سوریه می¬باشیم.
دولت آنکارا نفوذ زیادی بر سوریه داشت و این در نتیجه سیاست‌هایی بود که اردوغان در مورد بشار اسد، رئیس‌جمهوری سوریه دنبال می‌کرد . این کشور یک دهه را صرف بهبود روابط با بشار اسد رئیس جمهور سوریه کرد ؛ حتی ترکیه زمانی میانجی روابط دمشق و تل‌آویو بود ،اما هم اکنون این رابطه نزدیک میان ترکیه و سوریه از بین رفته‌ است. ترکیه سعی می کند تا خود را حامی منافع و مدافع حقوق مردم سوریه نشان دهد وادعای حمایت از مردم را مطرح می¬کند ولی دست به هر اقدامی بر علیه منافع سوریه و ایجاد ناامنی در این کشور می زند تا جایی که مقامات ترکیه برای منحرف کردن افکار عمومی جهان حاضرندچهره ایران را تخریب و اعلام کنند که یک محموله اسلحه را که از ایران به سوریه ارسال می شده را در بین راه توقیف کرده اند و این در حالی است که چنین موضوعی از اساس واقعیت ندارد و این حربه تنها سرپوشی بر نقش خائنانه ترکیه در ارسال اسلحه به تروریست ها در سوریه می-باشد،که این اقدامات با خواسته مردم ترکیه مبنی بر حفظ روابط دوستی با سوریه درتعارض است. بسیاری از احزاب ، گروه ها و شخصیت های ترکیه با سیاست های دولت آنکارا در خصوص سوریه مخالف هستند و نمی خواهند ترکیه وارد بازی های سیاسی آمریکا در منطقه شود و یکی از دلایل اصلی استعفای فرماندهان نظامی ترکیه ، اعتراض به این مسأله بود .
برخی دیگر از تحلیل گران معتقدند ترکیه اندیشه تشکیل عثمانی بزرگ را در سر می پروراند و با مشکلات درونی که در عربستان سعودی – به عنوان یک قطب قدرت در جهان اسلام- بروز کرده این اندیشه واهی تقویت شده است .ترکیه سعی دارد تا به قدرت بزرگ منطقه‌ای و الگویی برای نظام‌های آینده خاورمیانه و کشورهای عربی تبدیل شود، ولی این کشور از یک ضعف درونی رنج می‌برد از یک طرف ارتش، دولت آنکارا را به اقدام در جهت تضعیف نظام لائیک این کشور متهم می¬کند و از طرف دیگر دولت، ارتش را به ناتوانی در برخورد با پ –ک-ک متهم می کند که این گونه مسائل تنها بخشی از درگیری در فضای سیاسی ترکیه در سال¬های اخیر می¬باشد . مسوولان ترکیه تمام تلاش خود را بکار می¬گیرند تا به هدف اصلی خود که رهبری منطقه ای است دست یابند.
ترکیه برای سرنگونی حکومت بشار اسد از مطرح کردن هیچ طرحی دریغ نمی ورزد و در صورتی که درگیری‌های میان دولت سوریه و مخالفان ادامه پیدا کند و این امر باعث روانه شدن بیش از اندازه سیل آوارگان و پناهندگان به ترکیه شود. یکی از این طرح ها کلید خواهد خورد، که در صورت وقوع چنین شرایطی ترکیه  می‌تواند مدعی شود که در وضعیت تشریح شده در ماده 5 ناتو قرار گرفته است و تقاضای اقدام دفاع دسته جمعی ناتو بر علیه سوریه را مطرح کند؛ (ماده 5 ناتو: اگر کشوری از اعضای این سازمان در معرض تهاجم نظامی و یا اقدامی بی ثبات از خارج قرار گیرد، می‌تواند از اعضای این سازمان، تقاضای مداخله نظامی کند). مهمترین نمونه استفاده از این ماده ، تهاجم ناتو به افغانستان در سال 2001 میلادی بوده است . پس از وقوع حمله تروریستی به برج‌های دو قلو در نیویورک، دولت ایالات متحده نیروهای طالبان و القاعده را به انجام این حمله متهم کرد و به دلیل حاکمیت دولت طالبان بر افغانستان و بر مبنای ماده 5، از هم پیمانان نظامی خود در ناتو، تقاضای مداخله نظامی کرد. این حمله ناتو در حالی واقع شد که شورای امنیت سازمان ملل هیچ اقدام نظامی علیه افغانستان را تصویب نکرده بود و حتی هنوز هیچ شواهدی دال بر دخالت طالبان در این حملات به دست نیامده است. در پی ناکامی سناریوی غرب در سازمان ملل متحد و عدم اخذ مجوز حمله به کشور سوریه از این طریق، ناتو و به ویژه ترکیه در مرکز توجه قرار گرفته اند و به احتمال قوی، با این حربه اقدامات بعدی علیه سوریه را طرح ریزی خواهند کرد. رفتار ترکیه در رابطه با تحولات سوریه ، منافع این کشور را با همسایگان قدرتمند خود مثل روسیه و ایران در تعارض قرار داده است و در صورت پافشاری ترکیه بر سیاست های خود در قبال سوریه با همسایگان خود - روسیه ، ارمنستان ، عراق و ایران- دچار مشکل می شود و نتایج 10 ساله سیاست خارجی ترکیه در قبال همسایگانش به خطر خواهد افتاد.