شاخصه‌های نماینده شایسته در اسلام

محمدامین مرادى / کارشناس ارشد کلام و فلسفه
جامعه اسلامی ما بر اساس تعالیم آسمانی- الهی اش، مبتنی و متکی به آرای مردم و خواسته های بحق آنان است؛ چرا که استقرار نظام مقدس جمهوری اسلامی جز با شرکت فعال همه توده های مردم امکان پذیر نیست و تداوم آن نیز منوط به دخالت مستقیم مردم در سرنوشت خویش است و حتی امام بزرگوار با وجود نقش حیاتی و رهبری در به ثمر رساندن خواسته های بحق ملت هیچ گونه حقی از خود بر مردم قائل نبود و تا پایان عمر بابرکت خویش، همان طلبه ساده باقی ماند و فرمود: «اگر به من خدمتگزار بگویید، بهتر است تا اینکه رهبر بگویید، من خادم شما و مملکت شما هستم.» (1)
حضرت امام(ره) اهمیت فوق العاده ای برای نقش مردم در تعیین سرنوشت خود قائل بودند و در بدو ورود به ایران اسلامی بر آن تأکید کردند و فرمودند: «من به پشتوانه این ملت، دولت تشکیل می دهم.» یعنی اینکه از همین جا اعلام می کنم که این حکومت اسلامی، مردمی و برخاسته از خواست و اراده مردم است. بر خلاف آنچه که امروز دشمنان اسلام می خواهند نقش پراهمیت مردم را کم رنگ جلوه دهنده و آن را نادیده بگیرند.
مدعیان دموکراسی که متأسفانه امروز رسانه ها را نیز در اختیار دارند؛ اینگونه القا می کنند که در ایران مردم کاره ای نیستند و هیچ گونه اختیاری از خود ندارند. ولایت فقیه را که رکن اصلی نظام ما است، نشانه می روند. در حالی که این نیز از هزاران اشتباه آنان در طول این سه دهه گذشته عمر نظام اسلامی است که به اندازه شماره های سال تولد انقلاب در کشور انتخابات صورت گرفته که حتی در دموکراتیک ترین نظام ها این گونه نبوده است.
امروز این افتخار در دنیا برای ایران و ایرانی در بالاترین رکورد جهانی اش ثبت شده با این عنوان که تنها کشوری است که با رأی صد درصد مردم شکل گرفته است. چرا که شاکله اصلی آن، برپایی اعتقادات دینی و الهی است و حاکم اسلامی در آن به میل و اراده خویش نمی تواند کاری انجام دهد. هوای نفس در آن مطرح نیست، نه تنها حاکم بلکه تمامی کارگزارانش باید اینگونه باشند و یکی از مهم ترین شاخصه های کارگزاران اسلامی از بالا تا پایین باید بر محور رضایت الهی باشد همان گونه که حضرت علی(ع) می فرمایند: «حکومت بر شما در یک صورت است و آن زمانی است که بتوانم با ابزار حکومت گره از کار دردمندی بگشایم، یعنی حقی را بر پا دارم یا باطلی را از بین ببرم و مطلبی را بر جایش نشانم.» (2)
بنابراین امروز نیز در آستانه یک انتخابات حساس دیگر قرار داریم و از آنجا که در کشور ما برگزاری انتخابات آزاد است و ثانیاً بر اساس مردم سالاری دینی و اسلامی است، همان طور که اینها نقاط قوت ما هستند، می توانند نقاط ضعف ما نیز باشند. اولاً در آنجا می تواند نقاط قوت ما باشد که مردم در صحنه باشند. پس نباید گذاشت عده ای تضعیف کنند. چون دشمنان نظام نمی خواهند حضور حداکثری شکل بگیرد به ویژه اینکه بعد از حوادث فتنه 88 و ناکامی دشمن در این فتنه و حرکت های اسلامی در منطقه و الگو بودن انقلاب اسلامی برای این حرکت ها به دنبال ایجاد چالش های جدی برای نظام است و انتخابات می تواند برای آنها یک فرصت و یک دریچه نفوذ باشد، لذا آگاهی بخشی، بصیرت و هوشیاری مردم می تواند نقشه های آنان را مثل همیشه خنثی کند. اما مسئله دوم که شاید از مورد اول نیز اهمیت بیشتری داشته باشد این است که این حقی که به من داده شده یعنی حق رأی برای انتخابات، تکلیف آور است. اینگونه نیست که هر طور که خواستم به آن عمل کنم از جمله واجباتی است که باید درست به آن عمل شود و برای اینکه به این تکلیف بجا و درست عمل کرده باشیم، باید فردی که شایستگی چنین مسئولیتی را دارا است و همه ویژگی ها را در او جمع می بینیم، انتخاب کنیم. کسی که رفتار و کردار شخصی، اجتماعی، سیاسی اش، موضع گیری هایش مطابق موازین دینی و اسلامی باشد و در واقع باید زینت جامعه اسلامی باشد، لذا در اینجا به بخشی از این ویژگی ها از دیدگاه آیات و روایات اشاره می کنیم.
ویژگی اول و دوم قوی بودن و امانتداری
خداوند متعال در سوره قصص آیه 16 به داستان حضرت موسی (ع) و شعیب(ع) اشاره می کنند و با این مضمون به بیان آن می پردازند و می فرمایند: «... قالت احداهما یا ابت استاجره ان خیر من استأجرت القوی الامین»(3) به دو ویژگی: 1- قوی بودن 2- امین بودن در اینجا اشاره می کند که وقتی موسی(ع) از مصر به قصد مدین خارج شد، به چاه آب مدین رسید. گروهی از مردم را در آنجا دید که چهارپایان خود را سیراب می کنند و در گوشه ای دو زن را دید که به جهت وجود نامحرمان به چاه نزدیک نمی شوند. جلو رفت و آنها را مورد عتاب قرار داد. دلو آب را پایین انداخت و آب کشید و گوسفندان آن دو زن را سیراب کرد و آنها زودتر از هر روز به منزل رسیدند و داستان را تعریف کردند. شعیب(ع) یکی از آنها را فرستاد تا حق العمل او را پرداخت کند. وقتی موسی(ع) به همراه دختر روانه منزل شد، باد می وزید و از اینکه شاید لباس آن خانم کنار رود و بدنش نمایان شود، حضرت موسی(ع) فرمود: من جلو حرکت می کنم، شما پشت سر مرا راهنمایی کنید. حیا و عفت حضرت موسی(ع) اجازه نمی داد ناظر چنین صحنه ای باشد و از آنجایی که حضرت شعیب(ع) به دنبال فردی بود که او را برای انجام امور و معیشت به استخدام در بیاورد، یکی از دختران به پدر پیشنهاد حضرت موسی(ع) را دارد که یکی از آن دو دختر به پدر گفت موسی برای این گزینش شایسته تر است و دلایل خود را مطرح کرد. اولاً (القوی): چون آنجا که آمد مردم را عقب زد و آنها که تعدادشان هم زیاد بودند و او تنها بود و غریبه، از آنها نترسید و دلو آب را که نیاز بود چندین نفر با کمک هم بالا بکشند، به تنهایی بالا کشید.
ثانیاً (الامین): او امین و امانتدار است. در راه که به دنبال او رفته بودم، حیا و عفتش به او اجازه نداد پشت سر من حرکت کند، لذا او نمی تواند فردی خیانتکار باشد.
بنابراین طبق این دو ویژگی مطرح شده در قرآن کریم برای فردی که متصدی امور مردم می شود و وکالت امور مردم را به دست می گیرد، آن هم در یک کشور اسلامی که تمامی قوانین آن باید بر مبنای دین اسلام باشد و با وجود دشمنان قسم خورده انقلاب اسلامی کسی باید به مجلس راه پیدا کند که هیچ وقت از عربده کشی شیطان بزرگ و ایادی اش هراسی به دل راه ندهد، قوی و شجاع باشد، در مقابل بی عدالتی ها بایستد. جانش را نیز در راه اعتلای دین و انقلاب و نظام اسلامی فدا کند.
نماینده و وکیل مردم در عین اینکه باید قوی باشد، باید امین و امانتدار رأی مردم باشد، امانتدار ارزش های دینی باشد، امانتدار خون شهدا باشد، امانتدار استقلال کشور باشد، امانتدار خوبی برای امام راحل باشد، باید ببیند اگر امام و شهدا الآن بودند از او چه می خواستند.
ویژگی سوم مدیریت تخصص
خداوند متعال در سوره یوسف آیه 55 نمونه ای برای این ویژگی ذکر می فرماید: «قال اجعلنی علی خزائن الارض انی حفیظ علیم» (4) گفت مرا سرپرست خزائن سرزمین مصر قرار ده که نگهدارنده و آگاهم.
حضرت یوسف(ع) نیز از اینکه در خود توانایی مسئولیت خزائن کشور را دید گفت: «انی حفیظ علیم» چنین پیشنهادی از ایشان بعد از آن بود که یوسف(ع) مردی امین و امانتدار بود و در حفظ امانت وی شکی نبود و نمونه بارز آن، داستان زلیخاست که قرآن خیلی زیبا به آن پرداخته است. صرف پاک طینت بودن در حفظ امانت برای فرد شرط لازم هست، ولی کافی نیست؛ بلکه باید در کنار آن دارای مدیریت نیز باشد.
تعهد و تخصص در کنار هم می تواند کشور را در مواقع بحرانی نجات دهد. نه تعهد بدون تخصص می تواند کارایی آنچنانی داشته باشد و نه تخصص بدون تعهد می تواند چاره ساز باشد. اینها هر دو به مثابه دو بالی هستند که می توانند با قرار گرفتن در کنار یکدیگر، کشور را به اوج ترقی و ارتقای معنوی، سیاسی فرهنگی و اقتصادی برسانند.
ویژگی چهارم عدم توجه به متاع دنیا
شایسته ترین فرد برای تصدی این پست علاوه بر داشتن ویژگی های قبلی باید بی توجه به زخارف دنیوی باشد. یعنی دنیا در مقابل چشمانش خیلی کوچک و بی اهمیت باشد. زیرا او وظیفه مهم تری را گزینش کرده که آن، خدمت به جامعه اسلامی است، خدمت به مردم و خدمت به دین. این ویژگی را در آیه 36 سوره نمل نقل می فرماید و داستان حضرت سلیمان(ع) و ملکه سبا که وقتی حضرت سلیمان او را به خدا دعوت کرد، او ابتدا هدیه گرانبهایی فرستاد تا ببیند چه اتفاقی می افتد. می فرماید: «فلما جاء سلیمان قال اتمدونن بمال فما اتانی الله خیر مما ءاتکم بل انتم بهدیتکم تفرحون» (5) هنگامی که فرستادگان ملکه سبا نزد سلیمان آمدند؛ گفت می خواهید مرا با مال کمک کنید و فریب دهید، آنچه خدا به من داده از آنچه شما می دهید بهتر است. بلکه شما هستید که به هدایای تان خوشحال می شوید.
بنابراین این ویژگی یعنی بی توجه بودن به متاع دنیا یکی از ویژگی های با اهمیتی است که مردم باید در نامزدها رصد کنند. چرا که افرادی هستند که فقط زد و بند مسائل اقتصادی را در نظر دارند و بارها اتفاق افتاده که فرد میلیون ها تومان برای تبلیغات خود هزینه می کند و در چاپ و تکثیر عکس و پوستر و بنر هیچ حد و مرزی را نمی شناسد و بالاترین اسراف را که یکی از گناهان کبیره است مرتکب می شود؛ آنگاه می توان پذیرفت که این فرد به حقوقی که از مجلس دریافت می کند قناعت کند؟ فردی که خود را وامدار صدها نفر کرده اگر به مجلس راه پیدا کند تمام تلاش و هم و غم او برآورده کردن اهداف و نیازهای وامداران خود است نه چیز دیگر و کذب بودن ادعای او از همین جا معلوم می شود.
چون امروز دشمنان نظام برای ورود به این عرصه از ابزارهای مختلفی استفاده می کنند جهت ایجاد چالش برای انقلاب و نظام، اختلاف میان مردم و مسئولان، شقه شقه کردن مردم با مطرح کردن طیف ها و جریان های مختلف، ایجاد دعواها و نزاع های سیاسی، بی اعتماد کردن مردم نسبت به نظام و مسئولان و همچنین دور کردن مردم از هویت دینی؛ لذا ممکن است افرادی با چهره های مردمی به صحنه بیایند ولی گفتارشان با کردارشان همخوانی نداشته باشد و خدای ناکرده اهداف دشمن را اجرا کنند و سرباز دشمن باشند.
ویژگی پنجم رعایت حدود الهی
از آنجایی که مجلس محیطی برای تصویب قوانین است و لذا باید در جهت اجرای آن نیز مرزشناس باشد و در این امر دقت کافی بکند و پر واضح است که در این مرزشناسی باید خود به قوانین و معارف اسلامی کاملاً آشنا باشد تا بتواند بر شناخت حدود آن فائق آید و اگر چنانچه نمایندگان نسبت به اصول اسلامی آشنایی کافی نداشته باشند ممکن است در مرزبندی آنها دچار انحراف شوند.
یک نماینده شایسته در اسلام آن کسی است که تمام توجه خود را به حفظ حدود الهی سوق دهد و اگر کوچک ترین مسئله از خودکوتاهی و تساهل و تسامح به خرج دهد، مورد خشم الهی و سپس مردم قرار خواهد گرفت. «و لن یعص الله و رسوله و یتعد حدوده نارا خالدا فیها و له عذاب مهین»(6) و آن کسی که نافرمانی خدا و پیامبرش را کند و از مرزهای او تجاوز کند، او را در آتش وارد می کند که جاودانه در آن خواهد ماند و برای او مجازات خوارکننده است.
نظام مقدس جمهوری اسلامی تنها کشوری است که قانون اساسی آن برگرفته از دین مقدس اسلام بوده و تنها مرجع تعیین کننده سرنوشت کشور و مردم است و حدود الهی معلوم و دایره آن نیز مشخص می باشد.
کشوری که بایستی در راستای خط سیر الهی حرکت کند تا به سعادت دست یابد باید در تعیین قوانین و اجرای آن از نواع ارتباط با سایر کشورها گرفته که سیاست خارجی اش را این آیه قرآن «و لن یجعل الله للکافرین علی المومنین سبیلا»(7) تعیین می کند. تا مسائل دیگر از جمله اقتصادش، بانکداری اش، مسائل قضایی اش، حجاب و عفافش، معاملاتش، روابط اجتماعی اش همه و همه باید مطابق ضوابط دینی و الهی باشد.
بنابراین مردم و ملت فداکار ایران اسلامی باید با لحاظ کردن تجربه تلخ مجلس ششم با حساسیت بیشتری و با درنظر گرفتن ملاک و معیارهای دینی و اسلامی دست به انتخاب بزنند تا حوادث قبل تکرار نشود و استقلال و تمامیت ارضی کشور آسیب نبیند.
ویژگی ششم رسیدگی به محرومان
یکی از اهداف مهم انقلاب، نجات محرومان و مستضعفان بوده، به دنبال عدالت خواهی بوده و هست و یکی از دلایل مهم الگو شدن آن برای سایر ملل جهان نیز همین بود که آنها را بیدار کرد تا علیه مستکبران و فرعونیان قیام کردند. آزادی و آزادگی و عدالت خواهی یکی از مهم ترین ویژگی انقلاب ما بود بنابراین نمی شود نظامی مدعی آن باشد در حالی که خودش به دنبال تحقق آن برای آحاد مردم خود نباشد.
بنابراین برای تحقق بخشیدن آرمان های انقلاب باید همگی دست به دست هم دهیم تا فقر و فساد و محرومیت ریشه کن شود، محرومیت زدایی باید در اولویت کار مسئولان باشد و نمایندگان مجلس در این زمینه در پیشانی کار قرار دارند که با تصویب قوانین در این زمینه به این مهم بپردازند. لذا فرد منتخب اگر درد کشیده و از میان محرومان برخاسته باشد بهتر می تواند محرومیت ها را درک کند و عدالت و عدالت خواهی را بفهمد و برای حفظ هویت آنها تلاش کند؛ زیرا محرومیت فقر و فساد را به دنبال دارد و ظرفیت انسان ها متفاوت است و افراد کم ظرفیت به خاطر داشتن مشکلات مالی و معیشتی ممکن است در حفظ دین خود سستی به خرج دهند.
حضرت علی(ع) در نامه معروف خود به مالک اشتر می فرمایند: «... درخصوص طبقات محروم جامعه که هیچ چاره ای ندارند اعم از زمین گیران و افراد ناتوان، نیازمندان، دردمندان که همانا گروهی به گدایی دست نیاز برمی دارند پس برای خدا پاسدار حقی باش که خداوند برای این طبقه معین فرموده... همواره در فکر مشکلات آنان باش و از آنان روی برمگردان... و در رفع مشکلات شان به گونه ای عمل کن که در پیشگاه خدا عذری داشته باشی زیرا این گروه در میان رعیت بیشتر از دیگران به عدالت نیازمندند...»(8)
به امید تحقق اسلام ناب در اقصی نقاط عالم و پیشرفت و عدالت برای میهن اسلامی و عزیزمان ایران و طول عمر و عزت و سربلندی برای همه خادمان به انقلاب.
پی‌نوشت‌ها در دفتر نشریه موجود است.