سرمایه ملی چشم به راه تولید ملی

پیش از انقلاب براى سال ها یکى از درگیرى هاى فکرى اعتقادى مبارزان مسلمان با گروه هاى کمونیستى بحث اقتصاد بود. کمونیست ها آن را اصل مى دانستند و مبارزان مسلمان آن را به معناى موردنظر کمونیست ها اصل نمى دانستند. توضیحات آن زمان صاحب نظران مسلمان درباره اینکه چرا با وجود مسائل اعتقادى و معنوى اقتصاد اصل نیست، به عمق و ابعاد اقتصاد به ویژه اقتصاد حکومتى نمى پرداخت. از این رو پیش از انقلاب مسائل بنیادى اقتصاد نسبت به سایر امور در نزد اندیشمندان مسلمان مهجور بود و کمتر اندیشمند مسلمانى را مى توان یافت که در اقتصاد حکومتى آن طور غور کرده که بتواند مناسبات آن را در سطح خرد و کلان براى جامعه اسلامى تشریح کند.
پس از انقلاب و با تشکیل حکومت اسلامى و درگیر شدن اهل نظر براى تدوین قانون اساسى اقتصاد اهمیتش را بیشتر آشکار کرد، اما گنجانده شدن چند نکته اساسى اقتصادى در قانون اساسى تازه آغاز مشاجرات و مناقشات در حوزه عمل اقتصادى بود که به دفعات و در زمان هاى مختلف و با چهره هاى متفاوت ارزش و اهمیت حیاتى اش را به رخ همگان کشید و نشان داد نظام قادر نیست بدون داشتن طرح هاى راهبردى اقتصادى به گونه اى که بتواند تمام شئون اقتصاد را در برگیرد، به رشد و شکوفایى برسد و چه بسا این ضعف سایر عرصه ها را نیز از حرکت و پیشرفت باز بدارد، از این رو چند سالى است که امام خامنه اى (مدظله العالى ) شعار سال را مفاهیم کلان و جهت دار اقتصادى قرار داده اند تا زمینه هاى تحول کلان اقتصادى به شکل تدریجى آماده شود و کشور در هر سال در این مسیر گامى به جلو بردارد. معظم له شعار امسال را «تولید ملى» با پسوند توضیحى «حمایت از کار و سرمایه ایرانى» تعیین کردند. این شعار که دقیقاً در راستاى شعار سال گذشته «جهاد اقتصادى» است از لحاظ کاربردى در مقایسه با شعار سال گذشته از جنبه عمیق ترى برخوردار است و به عبارتى قابلیت برنامه پذیرى بیشترى دارد و انتظار مى رود به عنوان بخش روشن و قابل اندازه گیرى و محاسبه شعار «جهاد اقتصادى» در پایان سال از نمود بیشترى برخوردارباشد.
امام خامنه ای(مدظله العالی) در ادامه سنت حسنه سخنرانی آغاز سال نو در جوار مرقد رضوی(ع) امسال نیز در آستان ملکوتی حضرت ثامن الحجج(ع) در مشهد مقدس سخنرانی کردند و به موضوعات مهم از جمله توضیح شعار امسال پرداختند. با توجه به اهمیت شعار امسال، نوشتار حاضر به آن بخش از بیانات معظم له پرداخته که مستقیم و یا غیرمستقیم به این شعار و مسائل اقتصادی مربوط است.
الف- نگاهی به سال 90
امام خامنه ای(مدظله العالی) پس از تبریک سال جدید و دعا برای ملت ایران به ذکر برخی از مسائل سال 90 پرداختند و بیشتر از موفقیت های آن سال گفتند، علت سخن گفتن از موفقیت ها را نیز رجزخوانی های دشمن بر شمردند و درباره آن به چند نکته کلیدی اشاره کردند:
1- مرعوب و مأیوس کردن مردم؛ امام خامنه ای (مدظله العالی) از بین اهدافی که دشمن دنبال می کند به «مرعوب و مأیوس کردن مردم» پرداخت و درباره آن فرمود: «سران استکبار، تکیه دهندگان بر مسندهای زر و زور و همچنین خرده ریز های اینها در منطقه خود ما، با همه توان- توان مالی شان، توان تبلیغاتی شان، توان سیاسی شان- سعی می کنند ملت ایران را مرعوب کنند، ملت ایران را مأیوس کنند. بیان دو نکته فوق از سوی مقام معظم رهبری اشاره جدیدی نیست و ایشان پیشتر نیز به آن پرداخته و گوشزد کرده بودند، اما تکرار آن در این سخنرانی بسیار مهم که اولین سخنرانی معظم له در سال جدید و در اولین روز از سال نو بود حاکی از اهمیت این مسئله است. اهمیت آن را هم اینگونه می توان توضیح داد که دشمن به ارزش و کارآمدی ارعاب و القای یأس در شکست و از پای درآوردن ملت های مقاوم واقف است و آن را تجربه کرده و درصدد است با پافشاری بر آن، این تجربه را در رویارویی با ملت ایران نیز تجربه کند. مشکل دشمن در برخورد با ایران و ناکارآمدی ترفندهایش این بوده که تاکنون تمامی روش های ارعاب و القای یأس را که در چنته داشته اعمال کرده، اما نه تنها از آن نتیجه مطلوب نگرفته که نتیجه عکس گرفته است و این نیز میسر نبوده مگر با هوشیاری ملت و شناخت دشمن و تلاش های درون زایی که به دستاوردهای ارزنده منجر شده و ارعاب را از بین برده و امید را تقویت کرده است.
2- نمی‌توانید در برابر می‌توانیم؛ مقام معظم رهبری در ادامه به یکی دیگر از اهداف دشمن پرداخته و فرمودند: «در حقیقت در مقابل شعار «ما می توانیم» که امام بزرگوار این شعار را به ما تعلیم داد، انقلاب به ما جرئت داد که بگوییم «می توانیم» می خواهند به ملت ایران بقبولانند که شما نمی توانید؛ با همه توان در پی این هستند که این هدف را دنبال کنند. سال 90 اوج فعالیت های آنها بود و من می خواهم بر روی این نکته تکیه کنم که علی رغم تلاش های آنها، به کوری چشم آنها، ملت ایران در سال 90 با حرکات خود، با پیشرفت خود، با تصمیم گیری های خود، به همه دنیا، از جمله به دشمنان، باز هم به طور مکرر فهماند که «ما می توانیم». ابتدای انقلاب وقتی حکیم فرزانه و موسس نظام اسلامی باطل السحر اجانب و مستکبران، یعنی عبارت زنجیرگسل «ما می توانیم» را در سرزمین آماده و پرشور درون جوانان این مرز و بوم کاشت هیچ کس و از جمله دشمنان داخلی و خارجی انقلاب باور نمی کردند این عبارت و مفهوم آسمانی آن که نسخه شفابخش ملت های دربند است، این چنین در سرزمین دل ملت ایران رشد کند و به جایی برسد که دشمن احساس کند ملت ایران به سلاحی تجهیز شده که مقابله با آن از توانش خارج است. امروز «ما می توانیم» ملت ایران رشد کرده، اثبات شده و به ثمر رسیده و روز به روز توانمندتر می شود و امیدهای واهی و تبلیغاتی دشمن را به باد نیستی و نابودی می دهد.
ب- مهم‌ترین عرصه اقتصادی سال 90
امام خامنه ای (مدظله العالی) در فرازی از بیانات شان به عرصه های مختلف اقتصادی سال 90 پرداختند تا به مقوله «علم و فناوری» رسیدند که به نظر می رسد هم مهم ترین عرصه اقتصادی سال 90 بود و هم در وضعیت حاضر مهم ترین مسئله برای نظام است. این مهم از نگاه معظم له به این موضوع برمی آید که درباره اش تأکید داشتند: «علم و فناوری یکی از پایه های اقتصادی یک ملت است. یک ملت با داشتن دانش پیشرفته، فناوری پیشرفته، هم به ثروت می رسد، هم به استغنای سیاسی می رسد، هم آبرومند می شود، هم دستش قوی می شود. به خاطر کلیدی بودن مسئله پیشرفت «علم و فناوری» من نسبت به این مسئله حساسم.» همه اهمیت این بحث که به شرح و توضیح مفصل نیاز دارد در جمله پایانی یعنی: «به خاطر کلیدی بودن مسئله پیشرفت علم و فناوری من نسبت به این مسئله حساسم» خلاصه شده است.
به نظر می رسد این موضوع بیش از آنکه برای ایران مهم باشد برای دشمن مهم است و در ظاهر و باطن اساس دشمنی امروز با ایران همین مسئله حیاتی است. دشمن متوجه شده عجین شدن توان علمی غیبت یافته ایران با ایده ها و آرمان های جهانی اش می تواند در زمانی کوتاه چهره آینده جهان را علیه مستکبران تغییر دهد. برای آنها روشن و یقینی شده است که جهان در آینده نزدیک شاهد تحول عظیمی خواهد شد که حرکت آن آغاز شده و جمهوری اسلامی ایران محور آن و پیشرفت های علمی ایران ابزارش است، از این رو تمام توان و امکانات شان را به خدمت گرفته اند که مانع این تحول شوند. مقام معظم رهبری پس از توضیحاتی درباره برداشتن گام بلند ایران در عرصه علم و فناوری در سال 90 و ذکر نمونه هایی از آن به نمونه جدید و برجسته ای در این حوزه اشاره فرمود.
ج- پدیده‌هایی فراتر از علم
امام خامنه ای(مدظله العالی) برداشت شان از پژوهشگاه صنعت نفت را که اواخر سال 90 از آن بازدید کردند اینگونه توصیف فرمودند: «انسان در آنجا چیزهایی را مشاهده می کند که نظایر آن را در بعضی از بازدیدهای دیگر، در پژوهشگاه های گوناگون علمی کشور می بیند و به این نتیجه می رسد که اینها استثنا نیست، قاعده است. این پدیده های مهم که یک روزی ملت ما در خواب هم این پیشرفت ها را نمی دید، تحقق پیدا کرده و به شکل قاعده درآمده است.» معظم له پس از آن به جای شرح اختراعات و یا ساخت مصنوعات صنعتی و ارزش و اهمیت آنها به مواردی می پردازند که به نظر می رسد ارزشی فراتر از علم دارند و به عبارتی مقدمه و زمینه تولید علم هستند. ایشان آنها را اینگونه برشمردند:
1- روحیه و فکر جهادی؛ «روحیه و فکر جهادی بر مجموعه حاکم بود. آن مجموعه دانشمندان با روحیه جهادی کار می کردند، مثل اینکه دارند جهاد می کنند، مثل اینکه در جبهه جهاد فی سبیل الله اند... این روحیه حاکم بر این مجموعه و مجموعه های علمی ماست، این خیلی ارزش دارد.»
2- فرصت دانستن تحریم؛ «من دیدم این دانشمندان ما این تحریم هایی را که بر ملت ما تحمیل کرده اند، فرصت می دانند. در خلال این بازدید... چند نفر به من گفتند الحمدلله که ما را تحریم کردند ما به خودمان آمدیم، به خودمان پرداختیم، از درون جوشیدیم. این روحیه احساس فرصت بودن تحریم دشمنان خیلی با ارزش است.»
3- اعتماد به نفس بالا؛ بعضی از بخش های صنعت نفت هست که صرفاً در انحصار سه چهار تا کشور دنیاست، اجازه نمی دهند کس دیگری در حریم این صنایع و فناوری ها وارد شود... من دیدم اینها همت گماشته اند و می گویند ما می توانیم، خودمان می کنیم، خودمان می سازیم. این اعتماد به نفس برای یک ملت، برای دانشمندان یک ملت، برای جوانان یک ملت، خیلی با ارزش است.»
4- جوانگرایی؛ کار دست جوان هاست، سر رشته امور دست جوان هاست. جوان مرکز نوآوری است، مرکز خلاقیت و ابتکار است.»
5- ارتباط صنعت با دانشگاه؛ «این از آرزوهای دیرینه بنده است. همیشه به مسئولان گوناگون بخش های مرتبط دولت های گذشته سفارش می کردم سعی کنید بین صنعت و دانشگاه ارتباط برقرار کنید. خوشبختانه در اینجا دیدم که این ارتباط برقرار شده است.»
اگر هوش و استعداد موجود ایرانی به موارد پنجگانه فوق اضافه شود، ترکیب شکل گرفته مجموعه ای است که می تواند پرتوهای علم را در هر نقطه ای شناسایی کند و به عرصه جامعه و زندگی آورد و از قبل آن تحولات غیرقابل باور بسازد، یعنی چیزی که طلیعه مبارک آن تمام نما در جمهوری اسلامی ایران در عرصه های مختلف علم مشاهده می شود و خبر از کاروان بزرگ علمی می دهد که در راه است.
د- تولید ملی شعار سال 91
آخرین بخش از بیانات امام خامنه ای (مدظله العالی) در رابطه با مسائل اقتصادی به یادآوری شعار سال 91 «تولید ملی» و توضیحاتی درباره آن اختصاص پیدا کرد. ایشان این فراز را این چنین آغاز کردند: «شعار امسال را قرار دادیم «تولید ملی» دنباله اش توضیح داد شده: «حمایت از کار و سرمایه ایرانی» یعنی شما وقتی کالای داخلی را مصرف می کنید به کارگر ایرانی دارید کمک می کنید، اشتغال ایجاد می کنید، به سرمایه ایرانی هم دارید کمک می کنید، رشد و نمو ایجاد می کنید. این فرهنگ غلطی است- که متأسفانه در بخش هایی از ما حاکم است- که مصنوعات خارجی را مصرف کنیم، این به ضرر دنیای ماست، به ضرر پیشرفت ماست، به ضرر آینده ماست. همه مسئولیت دارند، دولت هم مسئولیت دارد، باید از تولید ملی حمایت کند، تولید ملی را تقویت کند.»
از فراز فوق و توضیحاتی که معظم له در ادامه درباره «تولید ملی» دادند، عوامل فرایند تولید برجسته می شوند که برای رسیدن به «تولید ملی» مطلوب و توان افزا باید به آنها توجه کرد و برای هر یک به شکل جداگانه و در ارتباط با دیگری برنامه دقیق داشت، زیرا ضعیف و یا معیوب بودن هر یک از حلقه های زنجیره تولید به اصل بحث که «تولید ملی» است، آسیب جدی وارد می کند. این عوامل و یا همان حلقه های زنجیره تولید عبارتند از:
1- سرمایه؛ مقدمه هر کار تولیدی کوچک و بزرگ سرمایه است. در بسیاری از کشورها سرمایه گذار اصلی دولت است و در برخی کشورها نیز سرمایه گذاران بخش خصوصی فعال ترند و در برخی نیز هر دو پا به پای هم کار می کنند. در کشوری با ویژگی های ایران که به سبب تحریم از سرمایه گذاری خارجی تا حدودی محروم است باید تکیه اصلی بر سرمایه داخلی باشد و چون بخش کلانی از سرمایه و ثروت در نزد مردم است باید به فکر راه های جذب این سرمایه کلان بود. در این زمینه کارهایی شده که با طرح شعار «تولید ملی» باید درباره آن بازاندیشی اساسی صورت گیرد.
2- کار؛ ارتباط کار با سرمایه ارتباطی لاینفک است. یعنی سرمایه باید کارآفرینی کند و کار نیز ضمن حل معضل اشتغال باید خیال سرمایه را از بابت حفظ و سودآوری منطقی آسوده کند. اینکه کار چه باشد و کدام نیاز اساسی کشور را رفع می کند نیز نباید از نظر دور بماند.
3- نیروی کار؛ سرمایه گذاری معمولاً بر روی کارهای سودآور انجام می شود که در «تولید ملی» وجه اولویت کار نیز به آن افزوده می شود. با جمع این سه مقوله در کنار هم بحث نیروی کار به میان می آید. نیروی کار ماهر از بعد اقتصادی به اندازه سرمایه گذاری اهمیت دارد و برای برخورداری از آن به یک سیاست و برنامه ریزی کلان ملی نیاز است. در جهان امروز نیروی کار ماهر از جمله عواملی است که بیشترین قدرت را برای جابه جایی سرمایه و ثروت دارد. برای رسیدن به این نیروی کار باید تحولات بنیادی در عرصه فرهنگ و آموزش و شناخت از آینده انجام گیرد.
4- فرآورده و مصنوع؛ رقابت در بازار کالا از هر نوعی که باشد، رقیبان را در سه عرصه اصلی با هم درگیر می کند و پیروز طرفی است که بتواند در هر سه عرصه و یاحداقل دو عرصه از سه عرصه از سایر رقیبان پیشی بگیرد. این سه عرصه عبارتند از: جذابیت، کیفیت، قیمت. انسان ها ذاتاً به سمت تولیدات جذاب کشیده می شوند و امروزه تبلیغات رنگارنگ این حس را بیشتر و بیشتر تقویت کرده است. افراد پس از کشیده شدن به سوی یک کالا، کیفیت آن را ارزیابی می کنند و چنانچه کالا، کیفیت لازم داشته باشد، تقریباً فروخته شده محسوب می شود و چنانچه قیمت آن ارزان باشد فروش آن قطعی است.
5- مصرف؛ تولید در وهله اول برای رفع نیازهای داخلی و سپس صادرات است. برای رسیدن به هدف غایی یعنی صادرات باید تولید رونق پیدا کند، پس از رعایت موارد سه گانه فوق به وسیله تولید کننده، این خرید هدفمند مصرف کننده است که می تواند به تولید رونق بخشد. در حال حاضر ایران به سبب قرار گرفتن در وضعیت خاصی که دشمنان تحمیل کرده اند به مصرف همراه با قناعت و از کالاهای کاملاً داخلی نیاز دارد تا پس از تقویت بنیه تولیدی به صادرات انواع بیشتر فرآورده ها بیندیشد.
6- افزایش سرمایه؛ چنانچه با همکاری همه عوامل ذی ربط حلقه های زنجیره تولید در جای خود قرار گیرند و نقش و مسئولیت خود را به خوبی اجرا کنند و انجام دهند، چرخه تولید مناسب شکل می گیرد که نتیجه آن افزایش سرمایه ملی در کنار تولید ملی است. باید شعار سال91 را آنچنان جدی گرفت و برای تحقق آن تلاش عالمانه کرد که در پایان سال دوقلوی سرمایه ملی و تولید ملی برای مردم ایران کاملاً محسوس باشد. ان شاء‌الله