شکست راهبرد براندازی نظامی

حسین امیدى
طی یک سال گذشته مولفه های براندازی در سوریه به سرعت به سوی یک راهبرد نظامی شتاب پیدا کرد و با بر ایجاد و سازماندهی هسته های نظامی متشکل از سلفی ها، تکفیری ها و نیروهای اجاره ای از خارج و نیروهای جذب شده از داخل سوریه و تسلیح و هدایت میدانی آنان برای زمینه سازی یک مداخله نظامی خارجی از حمایت گسترده جبهه ارتجاع منطقه ای و دلال های سیاسی ترکیه و کشورهای استکباری فرانسه، انگلیس، آمریکا و رژیم صهیونیستی برخوردار شد. از ابتدا نیز آشکار بود که تصویرسازی از حجم گروه های به اصطلاح معارض و مسلح کردن آنان، بدون حمایت خارجی و اخذ مصوبه از شورای امنیت، امکان تحقق راهبرد براندازی در سوریه را فراهم نمی کند و لذا از چند ماه قبل، تلاش های قطر و عربستان در قالب اتحادیه عرب برای راندن پرونده سوریه به شورای امنیت شتاب گرفت ولی با فعال تر شدن روسیه و چین، این مسیر مسدود شد. از آنجا که موج وسیعی از هسته های سلفی تکفیری در سه ماه گذشته از طریق مرزهای لبنان و ترکیه و اردن به مناطق حمص، ادلب و درعا وارد شده بودند، مناطق یاد شده، به شدت آلوده شد و بی ثباتی امنیتی را گسترش داد و لذا حکومت سوریه با اشراف بر وضعیت عمومی، پاک سازی را از شهرک های نزدیک دمشق به سوی حمص و حماه و ادلب و از محور جنوبی به سمت درعا آغاز کرد و به سرعت به رویاها و توهم حامیان طرح براندازی نظامی در این کشور پایان داد، به نحوی که با سرکوب گروه های مسلح در حمص و پیرامون آن و یا در ادلب و حومه و حاشیه این منطقه که به شدت از طرف ترک ها حمایت می شد و عناصر مسلح را وارد صحنه نبرد می کردند، ضربات سختی به طرح براندازی وارد شد. حقایق آشکار شده از مناطق حضور این گروه ها و دستگیری هایی که در این مناطق به عمل آمد، نشان داد که یک جنگ تمام عیار با مشارکت تعداد قابل توجهی از افسران اطلاعاتی و نظامی غربی، ترک و عرب که شبکه رسانه ای غربی و ارتجاع عرب آنها را پوشش می دهد.
به شکل روزانه در سوریه در جریان بود آنچه قابل توجه است اینکه منافع ارتجاع عرب منطقه، ترک ها و کشورهای غربی یاد شده و رژیم صهیونیستی به شکل کاملاً آشکاری به یکدیگر گره خورده و این ترکیب در ظاهر غیر متجانس در کنار اخوان سوریه قرار می گیرند تا ناظم حاکم را ساقط کنند. آنچه در این پیوند نامیمون برجسته است اینکه تمامی این بازیگران خارجی تأکید و اصرار دارند تا با ساقط کردن نظام سیاسی سوریه، بر جبهه مقاومت ضرب سنگینی وارد کرده و معادلات منطقه ای را که به دلیل تحولات ناشی از بیداری اسلامی به زیان استکبار و ارتجاع در حرکت است، مجدداً به سود خود سامان دهند.
مسدود شدن مسیر شورای امنیت که با دو وتوی روسیه و چین حاصل شد و عملیات گسترده نظامی در داخل سوریه، تمامی سرمایه های تروریستی در داخل این کشور را که مثلث ارتجاج عرب، استکبار جهانی و رژیم صهیونیستی سامان داده بودند، در آستانه نابودی کامل قرار داد. کشورهای غربی حاضر در بحران سوریه که در برآوردهای خود به خوبی درک کرده بودند که هرگونه ماجراجویی در سوریه منطقه و کشورهای آن را در برخواهد گرفت، بر زیانمندی این رویکرد تأکید کرده و رویکردهای دیگری را ترجیح دادند که همان ماهیت براندازی را دنبال می کند ولی ارتجاع عرب منطقه و رژیم صهیونیستی که امید زیادی به براندازی نظامی در سوریه بسته اند، هنوز بر رویکردهای خود تأکید می ورزند.
رایزنی های جهانی در سطح شورای امنیت به انتخاب یک نماینده ویژه از سوی دبیر کل به نام کوفی عنان منجر شد که پس از دیدار با بازیگران اصلی بحران سوریه به یک طرح شش ماده ای رسید. این طرح شش ماده ای بر توقف درگیری ها، خروج ارتش از شهرها، آزادی زندانیان اعتراضات مسالمت آمیز و کمک رسانی به مناطق آسیب دیده و آزادی حضور رسانه ها در سوریه تأکید دارد. در این طرح از همه طرف ها خواسته شده تا اقدامات خشونت بار و نظامی را متوقف کنند و برای این کار و طبق طرح عنان، گروهی به فرماندهی یک ژنرال نروژی مسئولیت یک گروه ناظر بین المللی را عهده دار خواهد شد.
نگاه مقامات سوریه به این طرح که مورد موافقت آنها قرارگرفته این است که حامیان گروه های مسلح از اقدامات مربوط به تسلیح گروه های تروریستی دست بردارند و تحقق امنیت به عنوان مقدمه ای الزامی در مسیر گفتمان سیاسی بین گروه ها با حکومت مطرح شود. طرف های حامی تروریسم وبی ثباتی در سوریه دو نگاه متمایز دارند. ارتجاع عرب و ترک ها از ادامه سیاست تسلیح معارضه سخن می گویند و براندازی نظامی را در اولویت خود دارند، ولی کشورهای غربی و ناتو ضمن رد کردن این رویکرد، اجرای طرح عنان را به منظور حفظ باقی مانده گروه های مسلح در سوریه و سازماندهی مجدد آنها ضروری قلمداد می کنند. اینکار به آنها اجازه خواهد داد تا از این گروه های مسلح به عنوان جریان فشار در مسیر گفتمان سیاسی بهره بگیرند. رژیم صهیونیستی بنا به آنچه مقامات اطلاعاتی این رژیم اعتراف کرده اند، سقوط نظامی نظام سوریه را ترجیح می دهند و ورود آمریکا به منطقه از دریچه سوریه را برای امنیت ملی خود حیاتی تلقی می کنند و لذا تمامی تلاش خود و لابی های موجود در آمریکا را برای شکست طرح عنان به کار گرفته اند. غربی ها به خوبی می دانند، آنچه از حضور و مداخله آنها در درگیری های حمص افشا شده و بجای مانده، در کنار خسارتی که از هر اقدام نظامی نصیب آنها خواهد شد، بسیار سنگین و غیرقابل تحمل است و لذا با طرح عنان به عنوان یک مرحله انتقالی و فرصتی برای بازسازی ابزارهای مداخله گری و سازماندهی نیروهای وابسته خود مماشات می کنند این رویکرد غربی از این جهت نیز قابل درک است که شورای ملی سوریه تاکنون کاری از پیش نبرده است.
این شورا که تلاش شد به عنوان محور و مرجع رهبری معارضه تصویر شود در ماه های گذشته دچار ریزش و انشعاب جدی شده و ترکیب باقی مانده نیز عمدتاً شامل اخوان و جریان لائیک و لیبرال است که فاقد پایگاه جدی مردمی است و در درون خود نیز امکان پیوندسازی بین اخوان و لیبرال ها و به ویژه عناصر لائیک مانند برهان غلیون در کمترین حد امکانپذیری است. در نتیجه در دو نشست به نام دوستان مردم سوریه که دو ماه قبل در تونس و چند روز قبل در استانبول ترکیه منعقد شد، علی رغم تجمع تعدادی از کشورها و سازمان های بین المللی فاقد کارکرد و اثرگذاری بود. چرا که از یکسو، تکیه گاه کشورهای مداخله گر در سوریه دچار انشعاب و ضعف شدید بود و از سوی دیگر در عرصه میدانی نیز حکومت سوریه، به سمت پاک سازی مناطق آلوده امنیتی و سرکوب تروریست های وارداتی حرکت کرده و طرح سیاسی فعال نیز که توسط عنان دنبال می شود، مطالبات آنها را پاسخ می دهد. لذا در نشست استانبول که باز هم محل تجلی شکاف و اختلاف نظر در بین کشورهای حامی ناامنی در سوریه بود، تلاش شد ضمن مطرح کردن حقوق ماهیانه برای اعضای نظامی و تروریست در داخل سوریه، شورای ملی سوریه به رهبری برهان غلیون را مشروعیت بخشیده و از کوفی عنان بخواهند تا آنها را به رسمیت بشناسد و نسبت به جدی بودن حکومت سوریه در اجرای طرح عنان ایجاد تشکیک کنند.
اختلاف در بین کشورهای اصلی براندازی در سوریه همانند نشست تونس تا حدی بود که وزیر خارجه قطر قبل از پایان نشست، محل جلسه را ترک کرد و در مصاحبه مطبوعاتی داود اوغلو شرکت نکرد.
آنچه بر رفتار اعضای اصلی این نشست آثار بلاتردیدی به جای گذاشت، نتیجه سفر اردوغان به تهران بود که دو روز قبل از نشست استانبول صورت گرفت و طی آن از زبان مقام معظم رهبری با تأکید اعلام شد که ایران به دلیل حمایت سوریه از خط مقاومت، از این کشور پشتیانی می کند و با هر طرحی که منشأ آمریکایی داشته باشد، مخالفت خواهد کرد. این موضع صریح رهبری، به خوبی آشکار کرد راهبرد براندازی نظامی در سوریه برای آنها بسیار خطرناک و پرهزینه بوده و در مسیر سیاسی و گفتمانی نیز اجازه پیشبرد رویکردهای آمریکایی و صهیونیستی از سوی ایران داده نخواهد شد. این شرایط به قدری برای غرب و رژیم صهیونیستی و ارتجاع عرب ناگوار و غیر قابل تحمل است که شکست در پروژه سوریه از نگاه صهیونیست ها به عنوان مهم ترین شکست این رژیم از زمان تأسیس نامبارک تلقی شده و یک فاجعه بزرگ ارزیابی می شود و به همین دلیل دیوید سینکر، رئیس بخش سیاسی موسسه واشنگتن که از لابی های صهیونیستی در آمریکاست، شکست طرح عنان را یک ضرورت می داند ولی پاتریک سیل انگلیسی این بن بست غرب در منطقه را تنها از طریق یک معامله بزرگ با ایران قابل حل می داند.
ارتجاع عرب نیز که قبل از نشست استانبول با چالش جدید به نام فعال شدن نقش منطقه ای عراق در قالب انعقاد نشست سران اتحادیه عرب در بغداد روبه رو شده، با استقبال از طارق الهاشمی که متهم به تروریسم در عراق است، چنگ و دندان نشان داده است. سفر بارزانی به آمریکا که در این ایام صورت گرفته و موضع وی در مورد اعلام سریع استقلال کردستان عراق، در کنار استقبال از طارق الهاشمی در دوحه و ریاض، می تواند یک چالش امنیتی بزرگ ارزیابی شود که تنها مانع آن شرایط ویژه اوباما است که به استقبال انتخابات ریاست جمهوری در ماه نوامبر سال جاری می رود و نیازمند شرایط آسوده در منطقه و کاهش شکست های جدید و یا چالش های نو می باشد. البته نمی توان رویکردهای ارتجاع عرب و رژیم صهیونیستی را که مطابقت جدی با یکدیگر در پرونده سوریه و دیگر موضوعات منطقه ای دارند نادیده گرفت و لذا واکنش ارتجاع به ناکامی در نشست بغداد و استانبول و آنچه در غالب طرح عنان به اجرا در می آید، باید به شکل جدی مورد توجه و نظارت قرار گیرد.
این جریان ارتجاعی و کشورهای غربی که ناچارند در ظاهر با طرح عنان مخالفت نکنند با دستکاری اجزای طرح و یا خارج کردن آن در مسیر یک روند اجرایی منطقی ممکن است آن را از جاده اصلی خارج کنند. این کار از طریق فعال کردن مجدد باقی مانده گروه های مسلح و تروریستی در سوریه، جنجال های تبلیغاتی در مسائل مربوط به کمک رسانی و یا گروه ناظران بین المللی و مسئله خروج ارتش از مناطق شهری قابل دنبال کردن است و مقامات سوری از هم اکنون در مورد ایجاد اختلال و به شکست کشاندن این طرح هشدار داده اند.
آخرین وضعیت در سوریه و مولفه های مرتبط بدین شرح است که در چند روز باقی مانده تا آغاز اجرای طرح عنان، چند منطقه محدود در حومه های استان ادلب و حمص نیازمند پاک سازی است، ضمن اینکه ارتش از بقیه مناطق و شهرها در حال خارج شدن است. همزمان با حضور نمایندگان کوفی عنان، بحث بر روی سازوکارهای اجرایی طرح، ناظران، کمک رسانی و روشن شدن توقف حمایت کشورهای مداخله گر در تسلیح عناصر تروریست دنبال می شود.
راه حل نظامی و راهبرد براندازی نظامی به نقطه شکست نهایی بسیار نزدیک شده و غربی ها و ناتو آشکارا از روش های دیگر برای تغییر نظام در سوریه سخن می گویند. این در حالی است که قطر و عربستان و تا حدودی ترک ها، هنوز بر گزینه تسلیح معارضه و رویکردهای نظامی و اعزام نیرو از کشورهای عربی و امثال آن اصرار دارند. ترک ها که هزینه دلالی سیاسی و امنیتی خود را در حال افزایش می بینند آینده پر چالشی را برای خود انتظار دارند که اولین خسارت آنها فعال شدن پ ک ک برای عملیات گسترده در داخل ترکیه و از دست دادن میزبانی مذاکرات ایران و 1+5 می باشد. یک تمایل جدی برای تنبیه کشورهای مداخله گر در سوریه در حال شکل گیری است که موازنه قوا و رفتار و کارکرد را متأثر خواهد کرد. به ویژه اینکه با اجرای احتمالی طرح عنان و توقف اقدامات تروریستی روندهای تروریستی که اساساً به دلیل فقدان پایگاه مردمی برای گروه های تروریست، به نفع آنها نیست، سرعت بیشتری خواهد گرفت و انتخابات مجلس و ریاست جمهوری سوریه و تشکیل حکومت، عرصه، استحکام یابی بیشتر نظام سیاسی سوریه خواهد شد.
دستگاه رسانه ای الجزیره، العربیه، بی بی سی، الحره و بقیه رسانه های وابسته در یک وضعیت بحران هویت حرفه ای قرار گرفته اند و به ویژه با آشکار شدن نقش آنها در انتقال تصویر غیرواقعی از تحولات سوریه و یا نقش الجزیره در انتقال ابزارهای موردنیاز گروه های تروریستی، ورشکستگی بیشتر دامن آنها را گرفته است. خصوصاً اینکه این رسانه ها به فجایع یک سال گذشته در بحرین و شرق عربستان و شورای همکاری در یمن پشت کرده و نقش مداخله گر امیر قطر و نخست وزیر وی در تحولات مصر و الجزایر و لیبی که به اسب تراوای سیاست های رژیم صهیونیستی و آمریکا تبدیل شده است بر شدت ناکامی های انها خواهد افزود.