بازی‌های سعودی برای بازگشت به مصر

رضا اشرفى
ریاض سرانجام در پی اعتراض و تجمع مردم مصر در مقابل سفارت سعودی در قاهره مجبور شد سفیر خود را فراخوانده و سفارت و کنسولگری هایش را در اسکندریه و سوئز تعطیل کند. علت اولیه این مسئله به بازداشت «احمد الجیزاوی»، وکیل مصری باز می گردد که برای حج عمره به عربستان سفر کرده بود. برای دستگیری وی از سوی دستگاه سعودی دو عامل بیان شده است. مقامات سعودی مدعی هستند که این وکیل مصری به منظور قاچاق و حمل 21 هزار و 380 قرص روان گردان زاناکس دستگیر شده است. بر این اساس یک وکیل مصری وارد عربستان شده تا قرص های روان گردانش را به فروش برساند، اما خانواده الجیزاوی و مصری های معترض، بر این اعتقاد هستند که مواضع وی علیه سلطنت پادشاهی سعودی دلیل دستگیری او است.
الجیزاوی پیش از سفر به عربستان که در 17 آوریل (29 فروردین) انجام شد، به این دلیل که پادشاه عربستان سعودی صدها مصری را در خاک کشورش بازداشت کرده بود، علیه وی طرح دعوا کرد. حتی گفته می شود که پادشاهی سعودی پیش از این الجیزاوی را به دلیل مواضع ضدسلطنتی سعودی به صورت غیابی به یک سال حبس و 20 ضربه شلاق محکوم کرده بود.
مجموع این اقدامات خشم مردم انقلابی مصر را به همراه داشت که با تجمع در برابر سفارت سعودی در مصر پادشاهی سعودی را مجبور به بستن سفارتخانه عربستان کردند. این اتفاق طی بیش از دو دهه گذشته بی سابقه بوده است. بزرگ ترین رویارویی سیاسی و تقابل خصمانه دو کشور به سال 1978 باز می گردد. در این سال قاهره در پی معاهده صلح با رژیم صهیونیستی، عربستان سعودی و دیگر کشورهای عربی را در تقابل با خود دید. اما این رویارویی تنها تا سال 1979 به طول انجامید و پس از آن عربستان سعودی و دیگر کشورهای محافظه کار نیز با مصر دوران انورسادات و حسنی مبارک در یک صف قرار گرفته و به سمت رژیم صهیونیستی دست دوستی دراز کردند.
از آن تاریخ به بعد به استثنای برخی رقابت های کوچک عربی : منطقه ای، یک اتحاد ناگسستنی بین دو کشور برقرار بود تا اینکه تحولات منطقه، مصر را به سمت انقلاب هدایت و مبارک را از گردونه قدرت خارج کرد. در چنین شرایطی پادشاهی سعودی با پنج مسئله و مشکل مواجه بوده است. ابتدا اینکه از گسترش انقلاب های عربی به سمت عربستان جلوگیری کند. دوم اینکه در کشورهایی که انقلاب صورت گرفته سعی کند که به همراه آمریکا و رژیم صهیونیستی ساختار سیاسی پیشین حفظ شود و تنها رأس قدرت تغییر کند. پادشاه سعودی در مرحله سوم در تلاش بوده تا از تشدید و اوج گیری انقلاب ها در کشورهای متحد جلوگیری کند تا موجب سرنگونی حکومت آنها نشود، مثل آنچه که در بحرین اتفاق می افتد. چهارم اینکه در جبهه مقابلش انقلابی گری را در کشورهای مخالف سیاست های منطقه ای خود رواج دهد.
این اتفاق در حال حاضر به کمک قطر، ترکیه و ... در سوریه در حال انجام است، اما اقدام پنجم عربستان به تنش آفرینی همسایه های خلیج فارس و خاورمیانه علیه جمهوری اسلامی ایران باز می گردد. به هر شکل مسئله ای که در حال حاضر بین مصر و عربستان رخ داده به مسئله دوم یعنی حفظ ساختار محافظه کارانه در کشور مصر مربوط می شود که البته این سیاست یمن و حتی تونس را نیز در بر می گیرد. سعودی ها در حال حاضر در مصر به دنبال حفظ همان ساختار سیاسی هستند که از دوران انورسادات و حسنی مبارک به ارث مانده است. عربستان در کنار این مسئله خواهان نفوذ بیشتر و گسترش عملکرد سلفی گری در مصر است. این سیاست باعث شده تا تنش هایی را با انقلابیون مصری ایجاد کند. از این رو مردم انقلابی مصر به دنبال کمترین بهانه و دلیل هستند تا مخالفت و اعتراض خود را علیه سلطنت سعودی اعلام کنند، تا از یک سو سعودی را متوجه این مسئله کنند که از دخالت های زیادیخواهانه خود از مصر دست بردارد و از سویی دیگر اعلام کنند که مخالف پادشاهی سعودی و خواهان گسترش انقلاب در عربستان و فروپاشی سلطنت سعودی هستند. در حال حاضر این موقعیت با بازداشت یک وکیل مصری در عربستان پیش آمده است. به خصوص که الجیزاوی از منتقدان سرسخت پادشاهی سعودی است و علیه آن اقدام عملی کرده است. مردم حتی در تجمع اخیر شعار «مرگ بر آل سعود» را سر دادند.
در عوض عربستان نیز در مقابل اعتراض مردم مصر سفارت خود را «به طور موقتی» و به بهانه «نقض حرمت و سیادت نمایندگی ها برخلاف همه قوانین و عرف های بین المللی» تعطیل کرده است. این اقدام به معنای عقب نشینی خاندان سعودی از نفوذ و دخالت در مصر نیست، بلکه پادشاهی سعودی به خوبی از این مسئله آگاه است که شورای نظامی مصر چندان با نظر مردم انقلابی هم رأی نیست. بنابراین ریاض در تلاش است تا با این اقدام نظامیان و دیگر نیروهای محافظه کار را متقاعد کند تا در برابر خواسته های مردم بایستند. همزمان با این اقدام عربستان سعودی، «محمدحسن طنطاوی» رئیس شورای عالی نیروهای مسلح مصر برای فرونشاندن تنش‌های پیش آمده با عربستان، تماس های خود را با ریاض آغاز کرده است. این همان مسئله ای است که سعودی ها به دنبال آن هستند تا با عذرخواهی و باز کردن فضایی بیشتر از گذشته، آنها را به مصر دعوت کنند؛ مسئله ای که انقلابیون مصری باید هوشمندانه تر به آن نگاه کنند.