تکرار سناریوی فتنه مذهبی در عراق

حسن دلشاد

امام خمینی (رحمه الله علیه) از ابتدای انقلاب اسلامی در طول دهه شصت همواره یک استراتژی طلایی را در مقابل تهدیدات خارجی اعمال می‌کرد و وحدت و انسجام ملی را در محیط داخلی، مبنای شکست و تلاشی از سوی دشمنان و تهدیدات خارجی می‌دانست. این مفهوم امروز نیز به جز ایران، در تمامی عرصه‌های خاورمیانه که صحنه مداخله و ماجراجویی آمریکاست بخوبی صادق است. به عبارت دیگر هرگاه آمریکا و قدرتهای استکباری بتوانند یکدستی و یکپارچگی ملی در یک کشور را بهم بزنند و اقتدار حاصل از وحدت و انسجام را فرسایش دهند، امکان نفوذ و حضور و اثرگذاری پیدا می‌کنند و اهداف پنهان و آشکار خود را محقق می‌سازند.

با اینکه در عراق و حتی دوره تاریک حکومت صدام هیچگاه مسئله مذهبی مبنای اختلاف طوائف نبوده ولی آمریکا از ابتدای اشغال عراق بر این موضوع دامن زده و آن را گسترش داده است.

آمریکا برای ماندن در عراق نیاز به جای پای قابل اعتماد دارد که این مسئله از طریق مزدوری و وابستگی برخی جریانها حاصل می‌شود و یا از طریق اختلاف و رقابت و فتنه ساختگی و هدایت شده و جانبداری آمریکا از یکطرف و یا مدیریت و هدایت آن بحران امکان‌پذیر است. جالب است که حتی آمریکایی‌ها در مراکز آموزش پلیس و ارتش که توسط افسران اردنی طی چهار سال گذشته به اجرا در آمده «تحریکات سنی علیه شیعه و شیعه علیه سنی» را با کمترین بهانه‌ها دنبال کرده‌اند و در صحنه عملی نیز به این پدیده واگرایی بین آحاد مردم عراق و گروهها و طوائف آن پرداخته‌اند.

سنی‌های عراق که حکومت را از دست داده‌اند و واقعیت جدید عراق را تحمل نمی‌کردند، رویکرد مخالفت را دستورالعمل خود قرار داده‌اند. ولی می‌دانند که نهایتاً باید در کنار یکدیگر طوائف عراقی به «عراق بدون اشغالگر تروریستها» فکر کنند. یک حکومت ریشه‌ای در عراق توسط جریان مقتدی صدر طی دو ماه گذشته آغاز شد و اکثر گروههای سنی آن را پذیرفتند که در کنار هم با اشغالگر و تروریستهای تکفیری مقابله کنند. این حرکت که می‌رفت تا به نتیجه نهایی توافق دست یابد و فرآیندهای سیاسی و آشتی ملی و امنیت فراگیر و با ثبات را پایه‌ریزی کند با اقدامات جدید آمریکا روبه‌رو شد. مقامات آمریکایی که اعتراض دارند در عراق شکست خورده‌اند و «امنیت سازی» را صرفاً برای تحقق اهداف استعماری در عراق مطلوب خود می‌دانند، به کار شکنی در فرآیند همگرایی گروه‌های عراقی روی آوردند. از سوی دیگر مقامات آمریکا که فرصت چندانی تا پایان سپتامبر ندارند و رقابتهای انتخاباتی پس از آن، عراق را به برگه باخت در انتخابات جمهوریخواهان تبدیل می‌کنند، رویکرد «تبدیل شکست در عراق به پیروزی مرحله‌ای» را دنبال می‌کنند.

از آنجا که امنیت‌سازی در عراق اولویت فرماندهی و مسئولین آمریکایی نیست «همگرایی ضد اشغالگر و تروریست» رسوایی و شکست بزرگترین نصیب آنها  می‌کند، خط فتنه سازی و فرسایش داخلی در بین گروههای مختلف و طوائف عراقی را مجدداً فعال کرده‌اند.

در شرایطی که در بیشتر مناطق سنی، عشایر و گروههای سنی با القاعده و تکفیری‌ها در تقابل و جنگ قرار گرفته بودند و به موازات آن فشار به اشغالگران با افزایش تلفات در ماه گذشت در جریان بود و هیچ بهانه‌ای وجود نداشت یکباره با انفجار گلدسته‌های حرمین امامین در سامراء «جرقه تغییر اولویت و توجه و رویکرد» به محیط امنیتی عراق زده شد و از آنجا که رهبران و مراجع شیعی به مهار احساسات مذهبی مردم پرداختند، برای تحریک مجدد و گسترده فتنه مذهبی در عراق، شاهد انفجار یک کامیون انتحاری با 500 کیلوگرم مواد منفجره در یکی از مساجد شیعی بغداد 87 شهید و 200 زخمی هستیم. این انفجار تروریستی و فشار امنیتی علیه شیعیان تنها با هدف تغییر اولویت و رویکرد امنیتی در عراق صورت می‌گیرد تا اشغالگران هدف فشارهای مردمی در عراق نباشند. نکته جالب اینکه نظامیان آمریکایی بجای تقویت و تجهیز و گسترش توان ارتش و پلیس عراق، به تسلیح نظامی و مالی عشایر سنی و دیالی و بعقوبه پرداخته تا رویکرد آنان را علیه حکومت مالکی، شیعه، ایران نموده و حتی آنان را وادار به حمایت از منافقین در ادیان استان دیالی عراق کنند. در واقع نیروهای آمریکای از یکروز زمینه کشتار شیعیان را فعال می‌کنند و از سوی دیگر به تقویت عشایر سنی و هدایت آن بسوی نهادها و جامعه شیعی می‌پردازند. از نگاه دیگر به اقدامات آمریکا، می‌توان به ارتباط این اقدامات و مسئله مذاکره مرحله دوم با ایران اشاره کرد که تلاش دارند تا موازنه قوا و موازنه شرایط دو طرف در عراق را با تشدید فضای فتنه مذهبی بهم بزنند و یا به تضعیف هر چه بیشتر موقعیت شیعیان در عراق بپردازند و خط اتهام و فرافکنی ناکامی‌های خود را برای اجرای عملیات نظامی و فشار به شیعیان در مناطق مختلف، به اجرا بگذارند.

اگر چه مقامات آمریکایی در تکمیل «تدابیر فتنه مذهبی» بدنبال معرفی حکومت مالکی به عنوان عامل شکست خود هستند تا بحران عراق را عمق بیشتری بدهند ولی ابتکار عمل نهایی در دست مردم عراق؛ رهبران مذهبی عشایر و گروههای مسئولیت پذیر عراق خواهد بود و امید آمریکا برای ماندن دهها سال در عراق تنها «رویارویی تفسیر نشدنی» است.

درگیری جیش اسلامی سنی با القاعده در غرب بغداد و ادامه هوشمندی ضد اشغالگر در تظاهرات مردمی نشانه‌های خوبی است که باید به گسترش آن پرداخت.