رسانه ملی و پیام های متعارض! علی حیدری

پایگاه بصیرت:ماه رمضان که از راه می رسد، دل ها و جان ها رنگ و بوی الهی و معنوی می گیرد، پاکی و اخلاص بیش از گذشته در رفتار و کردار مومنان روزه دار تجلی می یابد و صفا و نورانیت ناشی از آن در روابط و رفتارهای فردی و اجتماعی ظهور و بروز پیدا می کند، فضای عمومی جامعه هم تحت تأثیر حال و هوای روزه و رو زه داری قرار می گیرد. البته نباید از نظر دور داشت که رسانه ها و علی الخصوص رسانه ملی هم در بسط و گسترش این فضای معنوی نقش مهمی ایفا می کنند.
در کنار اینها رسانه ملی هر ساله می کوشد تا با تهیه و تولید برنامه های مختلف از مجموعه های تلویزیونی گرفته تا برنامه های مستند و همچنین پخش زنده برنامه ها به ویژه در ساعات منتهی به افطار و پس از آن با شرایط و نیازهای روحی و معنوی مخاطبان همراه شود و تجربه هم نشان داده که این نوع برنامه ها، استقبال عمومی را در پی دارد.
در این میان یکی از ابتکارات صورت گرفته طی سال های گذشته، پخش سخنان مراجع بزرگوار تقلید و علمای دینی پیش از شروع مجموعه های پرطرفدار تلویزیونی است. این برنامه ها اگرچه کوتاه است، ولی نکاتی اخلاقی و اعتقادی را مطرح می کند که مورد نیاز مردم به ویژه جوانان است و در طول فصول دیگر سال شاید فرصت پرداختن به آنها کمتر به وجود می آید.
نشاندن بخش عظیمی از جامعه 75 میلیونی ایران در یک زمان پای منبر مراجع عظام و صاحب نظران امور دین اقدامی قابل تحسین است چرا که اثرگذاری بالایی دارد و مطمئناً بسیاری از مخاطبان هم در مباحث مطرح شده تأمل می کنند. قطًعا علمای بزرگوار هم با علم به این مهم، زحمت ارائه این مباحث را تقبل می کنند.
اما وقتی با یک نگاه کل نگر، نظری به مجموعه برنامه های تلویزیون حداقل در همین محدوده های زمانی پیش و پس از افطار بیندازیم، متوجه می شویم که چینش برنامه ها نه تنها فرصت اندیشیدن و تأمل در نکات اخلاقی و اعتقادی را نمی دهد، بلکه بلافاصله اذهان مخاطبان را در جهت خلاف آن سوق می دهد. به طور مثال عالم دین از بی توجهی به زخارف دنیا سخن می گوید، اما بلافاصله تبلیغات بازرگانی پرطمطراق بانک ها و موسسات مالی و اعتباری برای کسب «یک درصد سود بیشتر»، «صندوق پر از سکه طلا»، «ماشین های لوکس» و... پخش می شود. البته این تنها به موضوع مورد اشاره خلاصه نمی شود، بلکه در زمینه های دیگر هم مشکلاتی از این دست وجود دارد. مثلاً تبلیغ گسترده چیپس و پفک در حالی صورت می گیرد که کارشناسان بهداشت و سلامت استفاده از این خوراکی ها را برای سلامت افراد مضر می دانند!
تبلیغات تجاری و بازرگانی سوغات نامیمون سیستم های رسانه ای غربی است که طی یکی دو دهه اخیر در رسانه های جمعی به ویژه رسانه ملی رشد بیش از اندا زه ای داشته است.
با نگاه خوش بینانه به نظر می رسد از یک سو نوعی بی برنامگی و کج سلیقگی در میان عوامل پخش وجود دارد که باعث بروز چنین اتفاقاتی می شود. از سوی دیگر هم رسانه ملی کماکان برای تأمین منابع مالی خود ناگزیر است تا ساعات پیک تلویزیون و حتی وسط فیلم ها را به پخش آگهی هایی از این دست اختصاص دهد.
با این تفاسیر به نظر می رسد از یک سو مدیران و دست اندرکاران نظارت محتوایی صدا و سیما، شورای معارف، شورای سلامت و ... باید به این مسئله توجه کنند. چرا که به اعتقاد صاحب نظران ارتباطات «رسانه ای که پیام متعارض مخابره کند، تأثیرگذاری خود را از دست خواهد داد.» از سوی دیگر هم اگر قرار است رسانه ملی با توسعه شبکه ها به مقابله با هجمه رسا نه ای دشمن برود، الزامات آن هم باید از سوی دولت پیش بینی شود و حمایت های لازم صورت گیرد.