جنگ حاکمیت و فراحاکمیت در سرزمین شام

رضا اشرفى
هجوم بیداری اسلامی، بسیاری از مبانی فکری و سیاسی کشورهای غربی به خصوص آمریکا و متحدان بین المللی و منطقه ا ی اش را به هم ریخته است. بنابراین اتاق فکرهای آمریکا با همراهی مقامات اروپایی، صهیونیستی و برخی از کشورهای عربی منطقه و ترکیه گرد هم آمدند تا چاره ای برای آن بیندیشند. محصول این نشست های سری و غیرسری این است که با ایجاد سدی در برابر بیداری اسلامی در کشورهای عربستان سعودی، بحرین، یمن و ... و تلاش شبانه روزی برای تعدیل آن در برخی از کشورها همچون، تونس و مصر، تمرکز خود را به سمت کشورهای حامی مقاومت همچون سوریه قرار داده و مسیر این بیداری را تغییر دهند؛ اتفاقی که تا کنون آن را به نتایجی رسانده اند و سوریه را بیش از همه درگیر مسائل داخلی کرده اند. البته دولت بشار اسد و ارتش سوریه توانسته اند با همراهی مردم سوری در برابر تروریسم ساخته و تزریق شده به سوریه مقاومت کنند.
در این میان حمایت های بین المللی روسیه و چین و همچنین پشتیبانی منطقه ای جمهوری اسلامی ایران کاملاً تأثیرگذار بوده است. این در حالی است که آمریکا با همراهی ناتو بیش از چند ماه است که تلاش می کند به هر شکل ممکن به سوریه حمله کرده و ساختار سیاسی آن را به نفع خود تغییر دهد. اما چرا آمریکا به فکر چنین حمله ای است؟آیا تغییر دولت در سوریه، واشنگتن را راضی نگه می دارد؟ و مهم تر اینکه چرا روسیه این همه اصرار دارد که نباید در امور داخلی سوریه دخالت کرده و نیروی نظامی خارجی به این کشور اعزام کرد؟ آیا تقابل مسکو، پکن و واشنگتن در حال حاضر تنها در خاک سوریه است، یا مسئله، بنیادی تر از این است. نگاهی به روش های آمریکا نشان می دهد که این کشور تنها به تغییر دولت در سوریه دل نبسته است.
درست مثل همان کاری که در لیبی انجام داد. در واقع آمریکا بر آن است تا رویه ای در نظام بین الملل ایجاد کند که از قاعده پر اهمیت نظام وستفالی و همچنین تعریف کم نقص حاکمیت عبور کند. آمریکا پیش از این در کشورهای افغانستان و عراق چنین تجربه ای را داشته است. در نظام وستفالی مهم ترین قاعده این است که حاکمیت هر کشور متعلق به همان حکومت است و دولت دیگری نمی تواند آن را نقض کرده و وارد حریم مرزهایش شود. این قاعده سبب می شود تا هر کشوری به خصوص آمریکا به راحتی نتواند به کشور دیگری حمله و خاک آن را ضمیمه خود کرده یا اینکه آن را مورد تجاوز قرار دهد. در این صورت از سوی کشورهای مختلف از جمله نهاد بین المللی سازمان ملل متحد که مدت ها بعد از قرارداد وستفالی تشکیل شد، مورد محکومیت قرار می گیرند. این در حالی است که آمریکا سعی دارد با دور زدن قرارداد وستفالی و همچنین استفاده از رسانه های قدرتمند و تأثیرگذار نه تنها سازمان ملل را با خود همراه کند، بلکه افکار عمومی جهان را متقاعد کند که باید به این یا آن کشور حمله کرد. مثل آنچه که در افغانستان، عراق و لیبی انجام شد و حال برای سوریه نقشه کشیده می شود.
در این نگاه، آمریکا به دنبال عبور دادن نظام بین الملل از دوران احترام به حاکمیت به دوران فراحاکمیت است که در آن مرزهای کشورها، چندان احترام و اهمیتی ندارند و به همین دلیل به راحتی می توان به آنها حمله و بر اساس منافع خود، در سیاست شان تغییر ساختاری ایجاد کرد. این رویه، ابتکار عمل را در آینده به دست آمریکا می دهد تا با توجه به در دست داشتن قدرت نظامی ناتو برای کسب، حفظ و افزایش منافع خود دست به هر کاری بزند و به هر کشور و دولتی که با آن مخالف است، بدون احترام به حاکمیتش، دستور حمله نظامی داده و به هر شکل ممکن، دولت آن کشور را تصرف کند. این مسئله سبب شده تا روسیه و چین به شدت حساس شده و با توجه به اینکه برخی از کشورها در مناطق بسیار استراتژیک قرار گرفته و از مزیت سیاسی - اقتصادی برخوردار هستند، منافع خود را در خطر ببینند. بنابراین این دو قطب شرق و غرب در حال حاضر رویاروی هم قرار گرفته اند تا برای ماندن در دوران نظام وستفالی و احترام به حاکمیت و همچنین فرار از این دوران و رسیدن به عصر فراحاکمیت بجنگند.
موفقیت هر یک از دو طیف که یکی شرقی فکر می کند و دیگری غربی، نوع ساختار نظام بین‌الملل را نیز تعیین خواهد کرد. در این میان، اگر آمریکا بتواند به سوریه حمله کرده و دولت بشار را تغییر دهد، توانسته یک گام دیگر به سمت عصر فراحاکمیت پیش برود و در گامی دیگر نظام بین الملل را تک قطبی نگه دارد، اما اگر روسیه و چین بتوانند سیاست خود را در سوریه به آمریکا و غرب تحمیل کنند، قادر خواهند بود ساختار نظام بین الملل را از وضعیت کنونی تغییر داده و به سمت دوقطبی کلان بچرخانند. این رویارویی سبب شده تا سیاست های جهانی تا حدود قابل توجهی به سمت امنیتی شدن پیش برود.