تدوین مدالیته و لزوم پایان سیاسی کاری آژانس

علی تتماج
دور جدید مذاکرات میان جمهوری اسلامی ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی، جمعه سوم شهریور در وین برگزار گردید. این مذاکرات با حضور علی اصغر سلطانیه، نماینده ایران و «هرمان ناتارتس»، معاون مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی در شرایطی برگزار شد که طرفین ضمن تأکید بر دستیابی به توافقاتی سازنده میان دو طرف، بر لزوم ادامه مذاکرات تأکید کردند. البته طرفین بر این امر اذعان داشته اند که اختلافاتی میان ایران و آژانس وجود دارد که مستلزم رایزنی های بیشتر برای رسیدن به توافق نهایی است. این مذاکرات در شرایطی برگزار شد که بسیاری از ناظران سیاسی و هسته ای، راه به نتیجه رسیدن مذاکرات را دگرگونی در عملکردها و رفتارهای آژانس و کشورهای غربی عنوان داشته اند.
جمهوری اسلامی ایران به عنوان عضوی از آژانس بین المللی انرژی اتمی حق دارد از دانش هسته ای صلح آمیز در تمام زمینه ها برخوردار باشد و آژانس نیز موظف به تحقق این مهم بر اساس مقررات این نهاد بین المللی است. به اذعان گزارش های آژانس و افکار عمومی جهان، جمهوری اسلامی ایران بیشترین همکاری را با آژانس داشته و ضمن تأکید بر حقوق هسته ای خود، تحت نظارت کامل آژانس به همکاری با این نهاد ادامه داده است. در این چارچوب، جمهوری اسلامی ایران در دوران دبیر کلی آقای البرادعی بر آژانس، بر اساس مدالیته تدوین شده به سوالات و ابهامات آژانس پاسخ داده و آژانس نیز اذعان کرده است که پاسخ های ایران، جامع و مورد پذیرش بوده و پرونده سوالات از ایران بسته شده است.
اکنون نیز هرچند که جمهوری اسلامی ایران ضرورتی برای تدوین مدالیته جدید با آژانس و پاسخگویی به ادعاهای آن -که بیشتر برگرفته از اطلاعات شبهه انگیز منافقین و غرب است- نمی بیند؛ اما در چارچوب اصل استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای و اثبات حقوق خود، بار دیگر بر اصل تدوین مدالیته جدید با آژانس تأکید کرده است. مدالیته ای که بر اساس آن، آژانس سوالات ادعایی خود را مطرح و اسناد مربوط را به ایران ارائه می کند و در مقابل نیز جمهوری اسلامی ایران پاسخگوی این سوالات خواهد بود. البته این مدالیته باید به صورت گام به گام باشد و آژانس پس از حل هر کدام از مسائل مطرح شده، پرونده آن را مختومه و بر عدم بازگشایی دوباره آن، ضمانت اجرایی دهد.
به عبارت دیگر، آژانس باید بر اساس این مدالیته، به اجرای تعهدات خود در قبال جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از اعضای آژانس متعهد باشد و خواسته های آن نیز نباید از وظایف ایران در قبال آژانس بیشتر باشد.
به عنوان نمونه درخواست آژانس برای بازدید از پارچین به عنوان منطقه‌ای نظامی، امری فراتر از صلاحیت آژانس است و ایران هیچ تعهدی برای بازدید و یا نظارت آژانس بر این منطقه ندارد.
نکته اساسی آن است که آژانس باید این مذاکرات را در چارچوب وظایف فنی ادامه دهد و آن را از مباحث سیاسی مذاکرات ایران و گروه 1+5 جدا سازد. آژانس باید رویه ای مستقل را در پیش گیرد و از قرار گرفتن در بازی غرب خودداری کند تا در نهایت، این مذاکرات به نتیجه مطلوب دست یابد.
آنچه اکنون از سوی محافل رسانه ای و سیاسی غرب القا می گردد، آن که مذاکرات آژانس و ایران با گفت وگوهای ایران و گروه 1+5 در ارتباط است و آژانس باید نقش مکمل غرب را در قبال ایران ایفا تند.
این رویکرد در شرایطی از سوی غرب پیگیری می گردد که بسیاری از آگاهان سیاسی، آن را گامی از سوی غرب برای به شکست کشاندن مذاکرات ایران و آژانس ارزیابی می کنند. امری که در نهایت نه تنها دستاوردی برای آژانس و شخص آمانو، مدیر کل آژانس، به همراه ندارد بلکه به تزلزل بیشتر جایگاه جهانی آژانس و گرایش کشورها به خروج از این نهاد بین المللی منجر خواهد شد؛ به ویژه اینکه سیاسی کاری آژانس در قبال حقوق هسته ای ایران و عدم موضع گیری آژانس در محکوم سازی تهدیدات صهیونیست ها مبنی بر حمله به تأسیسات هسته ای ایران، چهره ای غیرمستقل از آژانس را پیش چشم جهانیان به تصویر کشیده است.