فصل جدایی متحدین در نیویورک

این روزها شهر نیویورک امریکا آماده می‌شود تا شصت و هفتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل را برگزار کند، اما خبرها حاکی از آن است که این دور با اجلاس‌های قبلی متفاوت خواهد بود. از یک سو خبر می‌رسد که کاخ سفید درخواست بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، برای دیدار با باراک اوباما، رئیس‌جمهور امریکا، را رد کرده و از سوی دیگر، محمد کامل عمرو، وزیر امور خارجه مصر، اعلام می‌کند که رئیس‌جمهور مصر، محمد مرسی، در سفرش به نیویورک برنامه‌ای برای دیدار با اوباما ندارد.
در ابتدا باید به این موضوع توجه کرد که اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل به طور معمول زمان دیدار بین مقام‌های ارشد کشورها است و هیئت‌های مختلف از کشورهای دنیا خود را آماده این دیدارها می‌کنند اما لغو دیدار بین مقام‌های ارشد امریکا، مصر و اسرائیل خلاف این رویه و از این رو، غیرمنتظره و حتی عجیب به نظر می‌رسد.حداقل چیزی که در مورد این لغو دیدارها می‌توان گفت آن است که تحولی قابل توجه در دهه‌ها روابط نزدیک بین آنها پیش آمده و کار به آنجا رسیده است که نخست وزیر اسرائیل نمی‌تواند با نزدیک‌ترین متحد نظامی- سیاسی خود دیدار کند یا اینکه چهره تازه مصر در عالم سیاست برخلاف دو رئیس‌جمهور قبلی تمایلی به دیدار رئیس‌جمهور امریکا ندارد.
لغو این دیدارها آن قدر غیرمتعارف است که مسئولان سیاسی این کشورها سعی بکنند به نحوی عواقب موضوع را تخفیف بدهند. کاخ سفید یک روز بعد از انتشار خبر لغو دیدار این بیانیه یک پاراگرافی را منتشر کرد؛ برخلاف گزارش‌های منتشر شده در مطبوعات، نه درخواستی برای دیدار نتانیاهو با اوباما مطرح شده است و نه درخواستی برای این دیدار رد شده است. از سوی دیگر، کامل عمرو فشردگی برنامه‌های اوباما و مرسی را دلیل لغو دیدار بین آنها دانست.
هم بیانیه کاخ سفید و هم این سخن عمرو بیشتر یک بهانه تراشی سیاسی برای لغو دیدارها است تا بیان حقیقی از علت قضیه. در واقع، کاخ سفید در بیانیه خود صراحتی در مورد انجام یا لغو دیدار نداشت و تنها سعی در سرپوش نهادن در وضعیت به وجود آمده داشت و عمرو هم توضیح نداد چرا مرسی برای دیدار با رئیس‌جمهور فرانسه یا نخست وزیر بریتانیا وقت دارد و وقتش تنها برای دیدار با اوباما پر است! بنابر این لغو دیدارها را باید در خارج از این بهانه تراشی‌های سیاسی جست.
مسئله در مورد قضیه اول و امتناع اوباما از دیدار با نتانیاهو تا اندازه زیادی مشخص است. اختلاف بین اوباما و نتانیاهو از مدت‌ها پیش و بر سر شهرک‌سازی در سرزمین‌های اشغالی از مدت‌ها پیش شروع شده بود که با تهدیدهای نتانیاهو و هم فکرانش برای حمله به ایران شدت گرفته است.اختلاف بین این دو به آن درجه رسیده است که نتانیاهو را مجبور کرده تا از لابی‌های ذی نفوذ خود در امریکا استفاده کند و به همین دلیل نتانیاهو وزیر دفاع خود را راهی امریکا کرده تا ایهود باراک به صورت محرمانه با رام امانوئل دیدار کند. امانوئل یک یهودی امریکایی است و والدین وی تابعیت اسرائیلی دارند. او روابط نزدیکی با اوباما دارد و در زمان انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۰۸ امریکا تلاش زیادی را برای پیروزی اوباما کرده بود. نتانیاهو سعی می‌کند از طریق افرادی نظیر امانوئل بتواند اختلاف خود با اوباما را کاهش دهد و به قولی جبران مافات کرده باشد.
موضوع مهم در قضیه دوم است که مرسی در زیر پوشش بهانه تراشی هایی از قبیل کمبود وقت از دیدار با اوباما سر باز می‌زند. اولین دلیلی که برای این کار او می‌توان گفت در اتفاقات این روزهای جهان اسلام است که به واسط فیلم ضد اسلامی موجب خروش مسلمانان علیه امریکا شده است. باید توجه داشت که مرسی قبل از ریاست جمهوری مصر رئیس حزب عدالت و آزادی و یکی از مهم‌ترین رهبران اخوان‌المسلمین مصر است و از این رو نمی‌تواند در جریان این اجلاس با رهبر کشوری دیدار کند که هم از آن فیلم و هم از سازندگان آن حمایت جدی کرده است. این هر چند که قضیه را تا حدی توجیه می‌کند اما نمی‌توان دلیل اصلی ماجرا باشد.
در واقع، مرسی با عدم دیدار با اوباما قصد برداشتن گامی برای احیاء جایگاه سیاسی ریاست جمهوری مصر دارد و هر چند که این گام چندان عمیق نیست اما حداقل نشان می‌دهد که رئیس‌جمهور مصر می‌تواند بر خلاف گذشته با رئیس‌جمهور امریکا دیدار نکند و مثل سابق برده وار به دیدار او نرود. این یکی از گام‌های مرسی است که هماهنگ با دیگر گام‌های دیگر برمی دارد تا آن که بتواند مصر را در معادلات منطقه‌ای و جهان عرب از گوشه نشینی و انزوای بیش از سه دهه گذشته خارج کند و نقش خاص رهبری در سال‌های دور را دوباره احیاء کند.
در هر حال، لغو دیدارها در این اجلاس گویای تحولی جدی در حوزه خاورمیانه است که با معادلات گذشته همخوان نیست و حاکی از تحولی جدی و اساسی در این منطقه است.جوان