گام‌های مسکو - پکن برای خروج از دایره بسته

الف) گام‌های آرام چین
پکن که امنیت پیرامونی و حفظ تمامیت ارضی خود را محوری ترین بخش از سیاست خارجی اش می داند، حاضر به پذیرش حلقه های طراحی شده از سوی آمریکا در محیط پیرامونی خویش نیست و تلاش دارد تا حلقه های خویش را جایگزین آن سازد. این سیاست در چند حلقه در حال اجرا شدن است.
حلقه نخست چین را مقابله با تحرکات آمریکا در محیط پیرامونی خویش تشکیل می دهد. در این عرصه، پکن در کنار تأکید بر حاکمیت مطلق بر دریای چین خواستار توسعه روابط با «آسه آن» شده است. پکن در کنار حل اختلافات آبی با همسایگان سعی دارد تا از ظرفیت های آسه آن برای مقابله با آمریکا بهره ببرد.
برخی ناظران سیاسی و نظامی تأکید دارند که تحرکات اخیر ژاپن در جزایر مورد مناقشه با چین برگرفته از همان حلقه های پیرامونی است که آمریکا به دور این کشور ترسیم کرده و پکن به دنبال شکست این خطوط است. پکن با ایستادگی و عدم امتیازدهی به ژاپن، عملاً برای آمریکا خط و نشان کشیده و تأکید دارد که هرگز حاضر به عقب نشینی از امنیت پیرامونی خود نیست و در هر شرایطی با آمریکا مقابله می کند.
حلقه دوم تحرکات پکن را در روابط جدید و استراتژیک آن با کشورهای هند، پاکستان و افغانستان می توان مشاهده کرد. نخستین سفر وزیر دفاع چین به هند پس از سال ها اختلاف نظامی و مرزی میان دو کشور و تأکید بر تقویت همکاری های دفاعی، امضای توافقات دفاعی و امنیتی با پاکستان و در نهایت امضای توافقنامه امنیتی و استراتژیک با افغانستان در سفر هیئت بلندپایه چینی به کابل نشان می دهد که چین استراتژی جدیدی را در منطقه در پیش گرفته است.
کشورهای مذکور از جمله متحدان آمریکا هستند که واشنگتن با تحرکات نظامی در آنها به دنبال محاصره چین از طریق آنان است. عملکرد پکن در رویکرد استراتژیک و نظامی به این کشورها نشان می دهد که پکن به دنبال حذف خطوط امنیتی آمریکا و تبدیل آن به خطوطی برای امنیت خویش است.
چین برای تقویت این رویکرد به همگرایی امنیتی با آسیای مرکزی و قفقاز نیز روی آورده است که حضور در مانورهای امنیتی با این کشورها در قالب پیمان «شانگهای» نمودی از این رفتارها است. البته پکن برای عدم تحریک روسیه از امضای قرارداد امنیتی با کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز خودداری کرده و به سیاست کلامی و همگرایی در قالبی که روسیه در آن حضور داشته باشد بسنده کرده است.
ب) روسیه و احیای دوران گذشته
روسیه نیز مانند پکن به دنبال حذف حلقه های امنیتی آمریکا است که در چند حلقه صورت می گیرد.
در حلقه نخست، روسیه تلاش دارد تا از دایره حضور آمریکا و ناتو در آسیای مرکزی و قفقاز خارج شود. در این حوزه، روسیه تمدید قراردادهای نظامی با کشورهای منطقه را در دستور کار دارد، چنانکه در سفر مقامات ارشد روس به کشورهایی مانند تاجیکستان و قرقیزستان، طرفین بر تمدید حضور پایگاه های نظامی روسیه در این کشورها تأکید کردند. پکن با تأکید بر حفظ امنیت منطقه به دنبال حذف پایگاه های آمریکا در منطقه است.
حلقه دوم تحرکات روسیه را می توان در احیای جایگاه خود در مناطق اشغال شده توسط آمریکا مشاهده کرد. مسکو زمانی محور بازیگران در افغانستان، عراق و لیبی بود در حالی که آمریکا با اشغال این کشورها عملاً مسکو را از صحنه حذف کرد. روسیه اکنون به دنبال تکرار این مولفه علیه آمریکا است لذا همگرایی با این کشورها را از سرگرفته است. تأکید بر امضای توافقنامه راهبردی با این کشورها و پذیرش تقویت توان دفاعی آنها نمودی از این رفتارها است.
مسکو رسماً اعلام کرده که نیروی هوایی و زمینی افغانستان و عراق را تقویت خواهد کرد و در این چارچوب نیز توافقاتی با آنها داشته است. برخی منابع خبری اعلام کرده اند که در سفر مالکی، نخست وزیر عراق به روسیه، برای امضای قرارداد خرید جنگنده های سوخو و میگ از روسیه است. مسکو که در سال های اخیر مناطق استراتژیک خود را در برابر آمریکا از دست داده، اکنون سعی دارد تا دوباره این خطوط را احیا کند در حالی که با هر گام، آمریکا را گامی به عقب می راند.
نکته محوری در تحرکات روسیه و چین آن است که آنها با رویکرد به کشورهای منطقه نظیر جمهوری اسلامی ایران، سوریه و کشورهای ضد امپریالیسم آمریکای لاتین برآنند تا از ظرفیت های آنها در مقابله با آمریکا برخوردار شوند. جهانیان اذعان دارند که کشورهایی مانند ایران پرچمدار مقابله با آمریکا هستند و مسکو و پکن با گرایش به آن می توانند از این ظرفیت برای به چالش کشاندن آمریکا برخوردار شوند.
به هر تقدیر در تحلیل رفتاری چین و روسیه در حوزه امنیتی و نظامی می توان گفت این کشورها در کنار تقویت توان نظامی برآنند تا با ایجاد حلقه های پیرامونی و فراپیرامونی به آرامی دایره های امنیتی برای خویش ایجاد کنند و آمریکا را گام به گام در محاصره قرار دهند. به عبارتی، آنها برآنند توطئه های آمریکا برای محاصره آنها را به فرصتی برای محاصره منافع آمریکا مبدل سازند تا در نهایت حذف تهدید آمریکا از محیط امنیتی خود را اجرایی کنند.