بحران کوزوو /هادى محمدى فر

بحران کوزوو در منطقه بالکان که در اوایل 1997 نضج گرفت با فراز و نشیب‌هاى فراوان به جنگ بزرگى در منطقه بالکان تبدیل شد که موجبات دخالت نظامى ناتو و تحت کنترل درآمدن این ایالت توسط سازمان ملل متحد شد. تداوم فرایندهاى سیاسى سرانجام منجر به استقلال این ایالت به مرکزیت پریشتینا با حمایت ایالات متحده و دول اروپاى غربى گردید. آنچه که در زیر مى‌آید پژوهشى است از آغاز بحران تا استقلال کوزوو.

جغرافیاى طبیعى کوزوو:

ایالت کوزوو با مساحتى بالغ بر 10880 کیلومتر مربع یکى از دو ایالت خودمختار جمهورى صربستان به شمار مى‌رود. این منطقه که در ناحیه جنوب غربى جمهورى صربستان واقع شده است از جنوب شرقى به جمهورى مقدونیه، از جنوب غربى به کشور آلبانى و از غرب به جمهورى مونته‌نگرو محدود و محصور گردیده است.

پیشینه بحران:

در قانون اساسى سال 1963 جمهورى فدرال سوسیالیستى یوگسلاوی، منطقه کوزوو به‌عنوان یک استان خودمختار مورد شناسایى قرار گرفت و در آخرین اصلاحات به عمل آمده در قانون اساسى فدرال یوگسلاوى سابق در سال 1974 کوزوو به‌عنوان یک منطقه با خودمختارى وسیع در چارچوب جمهورى صربستان ولى داراى نمایندگان مستقل در دستگاه‌هاى اجرایى و قانونگذارى فدرال از جمله شوراى ریاست جمهوری، مجلس و دولت فدرال نام برده شد. در سال 1981 کمتر از یک سال پس از مرگ تیتو رهبر مقتدر یوگسلاوى و رئیس اتحادیه کمونیست‌هاى یوگسلاوى سابق، اعتراضات و تظاهرات گسترده‌اى در کوزوو آغاز گردید و طى آن آلبانیایى تبارها خواستار اعلام جمهورى با حقوق مشابه شش جمهورى دیگر تشکیل دهنده یوگسلاوى سابق (صربستان، مونته‌نگرو، مقدونیه، کرواسی، اسلوونى و بوسنی- هرزگوین) براى کوزوو شدند. با اوج‌گیرى این ناآرامى‌ها، شوراى ریاست جمهورى یوگسلاوى سابق در این ایالت وضعیت اضطرارى اعلام کردند و واحدهاى پلیس را به منطقه اعزام نمود و به‌طور موقت به این غائله پایان داد.

در سال 1989 نمایندگان مجلس محلى کوزوو با تصویب اعلامیه‌اى جمهورى مستقل کوزوو را اعلام کردند. سه روز بعد از تصویب این اعلامیه پارلمان صربستان، مجلس محلى و دولت کوزوو را منحل کردند. با به قدرت رسیدن اسلو بودان میلوشویچ به‌عنوان رئیس جمهور صربستان احساسات ناسیونالیستى صربى نیز به اوج خود رسید. و متعاقب آن خودمختارى کوزوو محدود شد. با خاتمه بحران بوسنى و هرزگوین توجه جامعه بین‌الملل و بازیگران منطقه‌اى و بین‌المللى به بحران کوزوو بیشتر شد و موسسه کاتولیک ایتالیا سعى نمود به نحوى نظرات آلبانیایى تبارهاى کوزوو و صرب‌ها را در خصوص اداره آینده کوزوو به همدیگر نزدیک نماید.

فروپاشى شوروى و بحران کوزوو:

پس از فروپاشى شوروى تحولات منطقه بالکان وارد مرحله‌اى تازه شد که متعاقب آن تحولات یوگسلاوى سابق پیش آمد. در آغاز بحران در بوسنى و هرزگوین آلبانیایى تبارهاى کوزوو تمایل داشتند همزمان جبهه دومى علیه صرب‌ها در ایالت کوزوو باز کنند. اما به لحاظ توجه وافر جامعه بین‌المللى به این بحران، آلبانیایى تبارهاى کوزوو شرایط داخلى و بین‌المللى را براى ابراز وجود و تلاش براى احقاق حقوق خویش مساعد ارزیابى نکردند. اما پس از خاتمه جنگ بوسنى در سال 1995 آلبانیایى تبارهاى کوزوو فرصت را مغتنم شمرده و تحرکات گسترده سیاسى و نظامى خویش را آغاز نمودند. این تحرکات مورد حمایت کشورهاى اروپاى غربى و ایالت متحده قرار گرفت ولى روسیه به شدت مخالف اروپاییان و آمریکا بود.

اوج بحران کوزوو

نقطه آغاز کوزوو به درگیرى نیروهاى پلیس صرب با شبه نظامیان ارتش آزادیبخش کوزوو )kosovo libration Army( یا )KLA( در 28 فوریه 1998 برمى‌گردد که روند بحران با کشته شدن بیش از 80 نفر آلبانیایى تبار به دست صرب‌ها در 4 مارس 1998 تشدید گردید. در این راستا به پیشنهاد آمریکا در 7 مارس 1998 وزراى خارجه گروه تماس بین‌المللى (متشکل از آمریکا، انگلیس، فرانسه، آلمان، ایتالیا و روسیه) به منظور بررسى راه‌هاى مهار بحران در لندن گردهم آمدند و فشارهاى بین‌المللى علیه بلگراد را تشدید نمودند.

به دنبال تشدید این فشارها علیه بلگراد، ارتش آزادیبخش کوزوو که با کمک قدرت‌هاى خارجى و حمایت جوانان آلبانیایى تبار وضعیت مناسبى پیدا کرده بود تحرکات نظامى خویش را در خاک کوزوو گسترش داد و در ژوئن 1998 موفق شد چند مقر پلیس صرب را به تصرف در آورد. متعاقب آن چند شهر از جمله اوراهوتوس و معدن زغال‌سنگ حومه شهر نیز به تصرف کامل آلبانیایى تبارها درآمد. برترى نظامى KLA و تصرف تقریبا یک سوم از خاک کوزوو، موجب رعب و وحشت شدید میان اروپاییان گردید. در چنین شرایطى بود که اعلام تشکیل آلبانى بزرگ متشکل از آلبانى و آلبانیایى ‌تبارهاى مقدونیه فرصت را در اختیار صرب‌ها قرار داد و مقدمات سرکوب KLA را فراهم آورد.

پس از سرکوب ارتش آزادیبخش کوزوو، مانور دریایى و زمینى 11 کشور عضو ناتو به همراه آلبانى به منظور کاستن از شدت بحران با نام «عقاب مصمم» آغاز شد. اما انتقادات کریستوفر هیل (سفیر آمریکا در مقدونیه و نماینده این کشور در بحران کوزوو) از اروپاییان به خاطر بى‌تفاوتى به بحران کوزوو بحران پیچیده‌تر شد.

در هفتم اکتبر 1998 وزراى دفاع پیمان آتلانتیک شمالى طى یک نشست اضطرارى و فوق‌العاده در بروکسل، چگونگى آغاز حمله هوایى علیه یوگسلاوى را مورد بحث و بررسى دقیق قرار دادند. شوراى امنیت سازمان ملل متحد نیز در 22 اکتبر 1998 با تصویب قطعنامه 1203 از یوگسلاوى خواست تا بدون قید و شرط و بدون تاخیر توافقنامه امضا شده با ریچارد هولبرک (معمار دیتون) را اجرا نمایند. در این قطعنامه شوراى امنیت اجاره استقرار ناظران زمینى و هوایى را در کوزوو صادر نمود. تعداد 2000 ناظر سازمان امنیت و همکارى اروپا نیز به مدت یکسال در ایالت آلبانى مستقر شدند.