در جنگ اقتصادی از دشمن توقع دوستی نداریم

گفت‌وگو: رحیم محمدى
اشاره:
دستاورد انقلاب اسلامی تنها سرنگون کردن نظام شاهنشاهی دو هزار و پانصد ساله و تأسیس نظام جمهوری اسلامی نبود؛ انقلاب اسلامی مجموعه ارزش های اسلامی را که عوامل سرسپرده رژیم گذشته با خواست و ترغیب اجانب تعطیل و از صحنه به در کرده بودند احیا کرد و با اقتدار به صحنه جامعه بازگرداند. مقاومت و ایستادگی در برابر زورگویان و سلطه گران، یکی از این ارزش های گرانسنگ است که از ابتدای انقلاب، دشمنان نظام اسلامی را درمانده کرده و به جزع و فزع واداشته است.
طی سی سال گذشته دشمنان انقلاب اسلامی برای درهم شکستن مقاومت مردم ایران به هر نظریه و شیوه ای متوسل شدند، اما راه به جایی نبردند. تحولات دهه اخیر منطقه غرب آسیا که با فرو ریختن برج های دوقلو در نیویورک و حمله به افغانستان و عراق و اشغال این دو کشور اسلامی شروع شد و مسائل جدیدی که به دنبال داشت، استکبار را بر آن داشت تا اقدامات استکباری اش را با دقت، احتیاط و برنامه ریزی جدید ادامه دهد.
حذف جمهوریخواهان از عرصه قدرت آمریکا و جایگزین شدن دموکرات ها و روی کار آمدن اوباما به این روند تحول یافته شدت بخشید و در عمل موجب شد تا اوباما با بررسی ابعاد سیاست خارجی آمریکا و اثراتی که بر محیط داخلی این کشور گذاشت و همچنین در نظر گرفتن تمایل کشورهای اروپایی، در مواجهه با ایران گزینه اقتصادی را انتخاب و با همکاری اروپا تحریم هایی را که از سال ها پیش علیه ایران اعمال شده بود، تشدید کند. تمرکز دشمن بر موضوع اقتصاد و تحریم، مسئولان ایران را بر آن داشت تا با بازنگری لازم در سیاست ها به مشی و راهبرد جدیدی برسند و در نهایت مشخص شد راهبرد اصلی نظام این است که اقتصاد ملی در بستر اقتصاد مقاومتی شکل بگیرد.
اقتصاد مقاومتی یا جهاد اقتصادی از جمله عباراتی است که در این روزها به کرات آنها را می شنویم و یا می خوانیم. عباراتی که اگر به صورت دقیق مفاهیم و مصادیق آن در کشور اجرا شود نقش بسیار مهمی در تحمل پذیرتر کردن یا خنثی کردن تحریم های اقتصادی اعمال شده علیه کشورمان دارد. البته این مفاهیم زمانی می تواند به صورت دقیق عملیاتی شود که میان قوای سه گانه به ویژه مقننه و مجریه یک تعامل چندسویه به وجود آید. لذا بر آن شدیم تا جهت روشن شدن گوشه هایی از مفاهیم و مصادیق اقتصاد مقاومتی و همچنین نقش دولت و مجلس در این نوع اقتصاد، گفت وگویی اختصاصی با الیاس نادران، نماینده مردم تهران، شمیرانات و اسلامشهر که عضو کمیسیون اقتصادی مجلس نیز است، انجام دهیم که ماحصل آن در ادامه آمده است.
* نقش و جایگاه مجلس به عنوان قوه قانونگذار در تحقق اقتصاد مقاومتی چیست؟
** باتوجه به اتفاقاتی که در سال های اخیر افتاده و در پی آن کشورهای استکباری بنا را بر ایجاد تنگناهای اقتصادی گذاشته اند و قصد دارند بین حاکمیت و مردم شکاف ایجاد کنند، همه نهادهای حکومتی اعم از مقننه، قضائیه و اجرائیه و سایر نهادها، حتی غیر حکومتی مانند تشکل های مردمی در هر موقعیتی که هستند، تکلیف دارند در رابطه با این موضوع جایگاه خود را مشخص کنند.
اما مجلس شورای اسلامی به دلیل آنکه از ظرفیت قانونگذاری و نظارت برای دفاع از منافع ملی و سرمایه های اجتماعی برخوردار است، از ظرفیت کارشناسی خود برای اداره بهتر کشور استفاده می کند، در واقع مجلس نقش برجسته ای می تواند در این موضوع ایفا کند.
* آیا اقتصاد مقاومتی از راهبردهای اصلی نظام است؟
** در مواجهه با تحریم ها و مشکلات پیش روی اقتصادی، طبیعتاً یک حرکت جهادگونه باید صورت گیرد؛ حرکتی که رهبر معظم انقلاب از آن به عنوان جهاد اقتصادی یاد می کنند، لذا راهبرد اصلی نظام این است که اقتصاد ملی در بستر اقتصاد مقاومتی و متکی به آن شکل بگیرد. پس اقتصاد مقاومتی در این فضا، مفهومی مقدس است و برنامه ریزان اقتصادی کشور هم باید با توجه به محدودیت های مالی، تجاری و عوارض اجتماعی ناشی از این محدودیت ها به نحوی برنامه ریزی کنند که کشور در فضای آرام قرار گرفته و مدیریت شود.
بنابراین مصرف منابع اولویت بندی شده، ارائه راهبردهای عملیاتی به خصوص در بخش هایی که می تواند پاشنه آشیل باشد، حمل و نقل کالا، نرخ ارز و تأمین کالاهای اساسی از جمله مواردی است که دولت و مجلس باید با رایزنی یکدیگر برای رسیدن به یک راهبرد و هدف مشترک اقدام کنند.
* برای اینکه با تکیه بر اقتصاد مقاومتی بتوانیم علاقه مندی به مصرف کالاهای داخلی را افزایش دهیم، باید چکار کنیم؟
** تا پیش از انقلاب یعنی در رژیم پهلوی دارای یک اقتصاد نسبتاً بسته و عقب مانده بودیم؛ زیرا نفوذ نفت به اقتصاد ملی موجب شده بود درهای اقتصاد کشور را به سمت خارجی ها باز کنیم و مبادلات خود را با آنها افزایش دهیم، به همین دلیل آنچه می توانست به عنوان یک منبع فیض الهی محسوب شود (این طلای سیاه) به یک بلای منابع طبیعی تبدیل شد و هر روز وابستگی ما را به خارجی ها بیشتر کرد و در زمینه پیشرفت های فنی و اقتصادی هم مستقل از خارج و متکی به توانمندی داخلی نبود و از یک رشد منطقی که اقتصاد را پیشرفته کند و متکی به فرایند تولید داخل باشد نیز برخوردار نبود؛ اما الآن که این محدودیت ها ایجاد شده اگرچه اسباب زحمت را فراهم کرده؛ اما همین امر سبب شده تا بتوانیم اقتصادمان را با کمترین درآمد نفتی و با استفاده از بیشترین درآمد داخلی شکوفا سازیم، مصنوعات داخلی مورد استفاده قرار گیرد و رشد استقلال گونه و مستقل از اقتصاد بین الملل را برای خود فراهم کنیم.
با این حال برای اینکه بهره وری در کار، نیروی انسانی، منابع طبیعی و سرمایه گذاری را افزایش دهیم و شرایطی برای افزایش علاقه مندی به مصرف کالای داخلی با تکیه بر اقتصاد مقاومتی ایجاد کنیم، باید با الگوسازی، آن را به فرهنگ تبدیل کنیم که این هم باید ابتدا از سمت مسئولان حکومتی آغاز شود. پس با توجه به این موضوع مجلس می تواند سازوکارهای لازم برای تقویت پیوندهای اقتصاد ملی با کار و سرمایه داخلی را اتخاذ کند.
* می توانیم بگوییم اقتصاد مقاومتی به نوعی همان اقتصاد ریاضتی و انقباضی است؟
** اقتصاد مقاومتی نه انقباضی و نه ریاضتی است، زیرا این مفاهیم هر کدام بار معنایی خاص خود را دارند؛ در اقتصاد ریاضتی دولت ها برای کاهش هزینه های عمومی، حداکثر فشار را به بدنه جامعه وارد می کنند که در این رابطه بیشترین آسیب متوجه طبقه کارگر، اعانه بگیرها و امثالهم است. در اقتصاد انقباضی هم دولت تلاش می کند حداقل هزینه ها انجام شود که باز هم بیشترین فشار بر اقشار متوسط و محروم جامعه وارد می شود؛ اما در اقتصاد مقاومتی بنا بر این است که بیشترین حمایت با توجه به ظرفیت موجود از طبقات پایین جامعه صورت گیرد تا این قشر از جامعه آسیب نبینند، لذا صاحبان اقتصاد باید کمک کنند تا مسائل اقتصادی کشور به درستی انجام شود.
در واقع همان گونه که در بحران های طبیعی همچون؛ سیل، خشکسالی، قحطی و زلزله همه به یکدیگر کمک می کنند، اکنون نیز باید وضعیت به نحوی مدیریت شود که افراد نیازمند در برابر فشارهای خارجی بتوانند حداقل نیازهای خود را تأمین کنند. به عبارت دیگر اگر درک کنیم که جنگ با نظام سلطه برای دفاع از ارزش های دینی و ملی است، افراد باید جایگاه خود را دریابند و نقش شان را به گونه ای ایفا کنند تا کارایی شان به حداکثر ممکن افزایش یابد. البته توقع عموم از نظام هم باید با شرایط عمومی جامعه همراه باشد تا عده ای فکر نکنند با فرصت طلبی می توانند فشارها را افزایش دهند. برای این کار هم می توان با گوشزد کردن آموزه های دینی، تکالیف مردم را یادآوری کرد.
در صدر اسلام هم اگر افرادی از شرایطی سوءاستفاده می کردند و به مردم فشار می آوردند، متدینان جامعه و در رأس آنها پیامبر اسلام(ص) به آنها تذکر و اخطار می دادند تا جلوی زیاده روی ها را بگیرند و اگر اصلاحی صورت نمی گرفت ، دست به افشاگری می زدند تا جامعه آسیب نبیند، زیرا جامعه اسلامی نسبت به سوءاستفاده کنندگان اولی بود.
* برخی ها عنوان کردند که ما در شعب ابی طالب هستیم، به نظر شما آیا اقتصاد ما مانند دوران صدر اسلام است؟ پیش بینی شما نسبت به وضعیت اقتصادی آینده کشورمان چیست؟
** اکنون شرایط اقتصادی ما با زمان جنگ احزاب دوران پیامبر اسلام(ص) خیلی تفاوت دارد به این دلیل که می توانیم امکانات و منابع مان را از طریق دوستان در اختیار دیگران قرار دهیم و از سوی دیگر در مراودات بین المللی نیز چون در نقطه ممتازی قرار داریم، آسیب پذیری و امکان فشار بر ما کاهش می یابد. به همین دلیل اگر می بینید انعطافی درخصوص خرید نفت ایران نشان می دهند از سر دلسوزی نیست، بلکه آنها نگران خودشان هستند؛ زیرا احتمال می دهند این سخت گیری ها حرکات اجتماعی در کشورشان را بحرانی تر سازد، لذا مجبورند عقب نشینی کنند.
بنابراین باوجود همه محدودیت هایی که طی شش، هفت ماه گذشته برای تحریم نفتی ایران وضع کردند، ولی فروش نفت ما ادامه داشت، به نحوی که در شهریورماه از فروش خوبی برخوردار بودیم. پس با توجه به این موضوع، پیش بینی متخصصان می گوید در ماه های آینده ما به وضعیت نسبتاً طبیعی سال 90 نزدیک خواهیم شد. با این وجود در این جنگ اقتصادی از دشمن توقع دوستی نداریم، به همین دلیل تدابیر مسئولان و صاحبان قدرت اقتصادی مانند صاحبان صنایع و تجار باید در راستای همراهی یکدیگر باشد تا شاهد کم شدن روزافزون فشار اقتصادی بر مردم باشیم.
* مجلس شورای اسلامی برای کمک به دولت جهت اجرای اقتصاد مقاومتی چه برنامه ای دارد؟
** از ابتدای اجرای قانون هدفمند شدن یارانه ها، اصرار داشتیم که این قانون با شیب ملایمی در اقتصاد ملی کشورمان حرکت کند تا تحولات بازار به گونه ای صورت گیرد که مردم بتوانند آن را تحمل کنند، چراکه به تجربه ثابت شده تحمل فشار اقتصادی برای مردم سخت است، از این گذشته به دلیل شرایط گوناگون ازجمله مشکلات ارزی و محدودیت هایی که بر روی شاخص قیمت ها سایه می اندازد اگر افزایش قیمت حامل های انرژی صورت گیرد، شرایط اقتصادی را پیچیده می کند که نتیجه اش چیزی جز مواجهه با یک تورم افسارگسیخته نخواهد بود.
با توجه به این موضوع تشخیص مجلس این بود که دولت در سال 91 کار جدیدی در رابطه با هدفمند کردن یارانه ها تا زمانی که از تحریم ها عبور کنیم، انجام ندهد. با این وجود مجلس برای اینکه دولت را در اجرای اقتصاد مقاومتی یاری دهد از همه ظرفیت کارشناسی خود استفاده می کند و با درک شرایط موجود و رصد نقاط درگیری، در بسترسازی قانونی برای استفاده از منابع موجود به دولت کمک می کند.
* برخی ها اظهار می کنند با وضع تحریم ها درآمد ارزی ما نیز کاهش یافته، آیا این صحبت صحیح است؟
** خیر؛ ما منابع ارزی خوبی داریم که با فرض قطع صادرات نفت تا سال ها می توانیم کشور را با آن مدیریت کنیم.
*دولت و مجلس برای برون رفت از وضعیت فعلی کشور چه تعاملاتی با یکدیگر دارند؟
** امروز برای کمک به برون رفت از وضعیت فعلی در اقتصاد کشور دولت و مجلس باید به یک وحدت مفاهمه و درک مشترک برسند. به همین جهت تاکنون جلسات متعددی با وزرا داشتیم که امیدواریم مجموعه این اقدامات به یک همگرایی در برآورد نیازها و رفع موانع منجر شود.