نعمان رحیمی
دوحه پایتخت قطر، از روز یکشنبه میزبان اجلاسی بود تا نمایندگانی از گروههای معارض سوری در آن جمع شوند و برای یک دور گفتوگوی پنج روزه ساختار موجود میان این گروهها را مورد بررسی قرار دهند. قبل از هر چیز باید گفت که این اجلاس به اشاره و تحت هدایت امریکا برگزار شد و دلیل این سخن در سخنان هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه امریکا است که هفته قبل از برگزاری این اجلاس در زاگرب، پایتخت کرواسی، بیان کرد. او در این سفر به صورت مستقیم شورای ملی سوریه را خطاب قرار داد و آن را فاقد مشروعیت رهبری معارضان دانست و به این وسیله سناریویی را برای تجدید ساختار بین گروههای معارض کلید زد که در این اجلاس به نمایش در آمد. برهان غلیون و دیگر سران این شورا هم به نوبه خود اظهارات کلینتون را تاب نیاوردند و امریکا را متهم کردند که میخواهد در ترکیب و ساختار جدید عناصر خود را به ریاست این گروهها بگمارد. به این جهت است که اجلاس دوحه یک نمایش آشکار امریکایی است تا این کشور فراتر از مداخلات گذشته در بحران سوریه به صورت شدیدتری به عرصه وارد شود و عناصر خود را در برابر حکومت سوریه و به نام گروههای معارض سوری به صف کند.
شاید طولانی شدن بحران سوریه دلیل این تصمیم امریکا بود و اینکه گروههای معارض سوری و نیروهای مسلح آن در حوزه میدانی نتوانستد انتظارات حامیان غربی و عربی خود را برآورده سازند مثل سناریوی لیبی عمل کنند. ساختار درونی حکومت سوریه نیز میتواند انگیزه دیگر امریکا در این امر باشد که باز برخلاف لیبی، حکومت سوریه به استثنای چند مورد معدود و محدود نشان داد که از ثبات درونی لازم برخوردار است و میتواند در برابر فشارهای روزافزون غرب و پیشقراول عرب آن مقاومت کند و مثل مورد لیبی نشود که از درون دچار فروپاشی شد. گذشته از این موارد باید به ظهور گروههای تندروی افراطی در میان گروههای معارض سوری نیز توجه کرد که هزینههای غرب در مخالفت با حکومت سوریه و حمایت مالی و تسلیحاتی از گروههای معارض را افزایش داده است. روزنامه آلمانی آلگماینر در مقاله ۸ نوامبر و با عنوان «ظهور جهادیها در سوریه گزینهها را برای اسرائیل و غرب پیچیده کرده است»، به این گروهها و نقش آنان در بحران سوریه پرداخته است. مسئله اصلی آلگماینر در این مقاله آن است که غرب و اسرائیل در برابر بشار و اسد به عنوان دشمنی قدیمی و گروههای تندرو چه گزینههایی در پیش رو دارد. این روزنامه آلمانی برای توضیح منظور خود سخن یکی از مسیحیان سوری را نقل کرده که به روزنامه انگلیسی ایندیپندنت گفته بود: «آنها (گروههای تندرو( میخواهند ما را بکشند چون ما مسیحی هستیم. آنها به ما میگویند کافرها و حتی بچههای کوچک هم این حرفها را میزنند. آنها که همسایههای ما بودند علیه ما شدهاند». این تصویری است از سوریه است که گروههایی تندرو همانند جبهه النصره، لواء الاسلام و دیگر گروههای تندروی تکفیری ایجاد کردهاند و موج گستردهای از جنایت و وحشت را به وجود آوردهاند. مسلم است که بازتاب این تصویر نه تنها در کشورهای غربی، بلکه در افکار عمومی جهان مثبت نخواهد بود و برای حامیان معارضین مسلح سوری پرهزینه است.
امریکا چارهای جز این ندارد که برای کاستن هزینههای حمایت خود از مخالفین حکومت سوریه به هر نحو شده این گروهها را به حاشیه بکشاند و اجلاس دوحه نیز برای این هدف طراحی شد. تاثیر این گروهها تنها محدود به عملیاتهای خونبار در سوریه نمیشود، بلکه آنها یکی از موانع اصلی در هماهنگی در جبهه معارضین هستند. جبهه النصره با انفجارهای متعدد در ایام عید قربان طرح آتشبس پیشنهادی اخضر الابراهیمی را ناکام گذاشت و حتی در چندین مورد با دیگر گروههای معارض به درگیریهای شدید پرداخت.
ایجاد ساختار جدید در گروهای معارض برای امریکا به معنی کنترل مستقیم این گروههاست تا بتواند تندروهای افراطی را از معادله حذف کند، اما به نظر میرسد که امریکا هم در ایجاد این ساختار توفیق قابل توجهی به دست نیاورده و هم اینکه این گروهها آنچنان خارج از معادله رفتار میکنند که امریکا نمیتواند با یک قاعده جدید آنها را کنترل کند. درست زمانی که اجلاس دوحه برگزار میشد، کلیسای انجیلی در شهر حلب سوریه مورد حمله خمپارهای این گروهها قرار گرفت و به بخشهایی از آن خسارت وارد شد. این دست حملات تازگی نداشته و بعد از این نیز توسط آنها انجام میشود، اما در خلال این حملات است که یک نکته حتی برای غربیها آشکار شده و آن اینکه حمایت از معارضان سوری به معنی دامن زدن به افراطگرایی است که نتیجهای جز نبردهای قومی- مذهبی در کل منطقه نخواهد داشت. نمایش امریکایی در دوحه تنها با یک سلسله اظهارات کلی پایان گرفت و نتیجه مشخص و راهبردی برای گروههای شرکت کننده در پی نداشت، اما حمله به کلیسای انجیلی نتیجهای مشخص دارد که مسئولیت آن به صورت مستقیم متوجه حامیان خارجی معارضین است که با دادن سلاح، زمینه چنین واقعهای را فراهم کردهاند.
جوان
