احمد کاظم زاده
تا چند روز پیش و به طور مشخص قبل از اعلام اظهارات خانم کلینتون وزیر امور خارجه امریکا درباره لزوم تشکیل نهاد جدید فراگیر برای ایجاد هماهنگی میان مخالفان داخل و خارج سوریه که در عین حال با برگزاری دو نشست معارضان در امان پایتخت اردن و دوحه پایتخت قطر همراه بوده است، چنین تصور میشد که روند بحران سوریه در سایه رایزنیهای جدید اخضر ابراهیمی نماینده مشترک سازمان ملل و اتحادیه عرب می تواند سرانجام مشخصی و روشنی پیدا کند. چراکه وی در رایزنیهای خود موفق شده بود از عربستان (که اجازه ملاقات به کوفی عنان ماسلف اخضر ابراهیمی را نداده بود) دیدار داشته باشد یا اینکه ترکیه به عنوان دیگر مخالف سرسخت دولت سوریه حاضر شده بود به درخواست ایران و اخضر ابراهیمی برای بر قراری آتش بس در تعطیلات عید قربان پاسخ مثبت دهد. شاید بتوان گفت قطر تنها بازیگری بود که با رایزنی های اخضر ابراهیمی همراهی نشان نداده بود و بر همین اساس یکی از سؤال هایی که درخصوص اظهارت اخیر خانم کلینتون مطرح است این است که آیا این اظهارات تحت تأثیر مواضع قطر صورت گرفته است یا اگر این اظهارات بیانگر موضوع و سیاست جدید امریکا در سوریه باشد ایا باز می توان گفت که قطر در اتخاذ این رویکرد نقش و تأثیر داشته است؟ یا اینکه درست برعکس این امریکاست که به طور محرمانه و مخفیانه سرگرم طراحی پروژه و طرح جدید علیه دولت سوریه بوده است. اگر چنین است پس حمایت امریکا از طرح آتش بس و رایزنی های اخضر ابراهیمی به چه مفهوم میتواند باشد؟
گفتنی است خانم هیلاری کلینتون وزیر امور خارجه امریکا در جریان سفر خود به جمهوریهای استقلال یافته از یوگسلاوی سابق که به همراه کاترین آشتون صورت گرفت در سخنانی در زاگرب پایتخت کرواسی از لزوم تشکیل نهاد جدید از مخالفان سوریه خبر داد و بدین ترتیب صفت نمایندگی ملت سوریه را از شورای ملی این کشور سلب کرد. در پی این اظهارات ابتدا نشستی با حضور ۲۵ تن از مخالفان دولت سوریه در اردن و سپس در دوحه تشکیل شد که طی آن برای تشکیل نهاد جدید و اعلام دولت در تبعید تلاش میشود. این اظهارات حتی برای اعضای شورای ملی سوریه نیز غافلگیرکننده بوده است.
امریکا؛ بازیگر یا بازی خورده؟
اگر اظهارات اخیر خانم کلینتون درخصوص تشکیل یک نهاد جدید ۵۰ نفره از مخالفان داخل و خارج سوریه و جایگزینی آن با شورای ملی سوریه را نشانه ای از طرح جدید امریکا در سوریه بدانیم در این صورت این سؤال مطرح است که چرا تلاش های که به تدوین این طرح منتهی شده تا الان محرمانه باقی مانده است آن هم در وضعیتی که فضای مبارزات انتخاباتی بر امریکا حاکم بوده است و در چنین مواقعی معمولاً حزب رقیب مو را از ماست بیرون می کشد و شرایط به گونه ای نیست که بتوان چیزی را محرمانه نگه داشت. از این دید هر چند برخی از کارشناسان اظهارات جدید خانم کلینتون را نشانهای طرح جدید این کشور میدانند که در تهیه آن دستگاه های اطلاعاتی و امنیتی امریکا در چند ماه گذشته نقش اساسی داشتند اما در مقابل برخی شاخص ها از جمله غافلگیری آن صحت چنین احتمالی را با تردید روبه رو می کند. از اینرو این احتمال قوت می گیرد که گویا طرح جدید در جای دیگر پخته شده و فقط از زبان وزیر امور خارجه امریکا اعلام و اعلان شده است تا از پشتوانه اجرایی محکمی برخوردار شود. این کشور نمی تواند کشوری جز قطر باشد چراکه این کشور تجربه یک چنین بازیهایی را در گذشته نیز داشته است به گونه ای که بخشی از پروژه براندازی در لیبی نتیجه بده و بستانی بود که بین امیر قطر و نیکلا سارکوزی رئیس جمهور سابق فرانسه صورت گرفته بود.
علل ارائه طرح جدید علیه سوریه
به نظر می رسد چند عامل در این زمینه مؤثر بوده است. نخست اینکه به نظر می رسد امریکا و متحدان غربی و عربی اش به این نتیجه رسیده اند که در عرصه میدانی دولت و ارتش سوریه ابتکار عمل را به دست گرفته است و لذا باید هرچه سریع تر برای تغییر موازنه دست به کار شوند. همچنین با توجه به اینکه از دید امریکا ابتکار عمل در داخل سوریه دست افراد و گرو ه های تندرو افتاده است لذا امریکا در تلاش است با ایجاد سازماندهی جدید عناصر مسلح فعال در سوریه تحت کنترل قرار گیرند. گفتنی است عده زیادی از تکفیری ها زیر چتر ارتش موسوم به آزاد عمل میکنند که مستقل از شورای ملی سوریه عمل می کنند. از این رو امریکا می خواهد یک نیروی مسلح جدید در سوریه تشکیل شود که از خارج قابل کنترل باشد. باز از دیگر عوامل مؤثردر این زمینه بن بستی است که هم در شورای امنیت و هم به طور کلی درخصوص بحران سوریه ایجاد شده است و امریکا در تلاش است از طریق طرح جدید و ایجاد هماهنگی بین مخالفان داخل و خارج بتواند بن بست موجود را بشکند و فضای ناشی از آن را به نفع خود تغییر دهد و مدیریت سازد.
چشم انداز
ارائه طرح جدید از سوی هر کسی که صورت گرفته باشد با رایزنیهای جاری اخضر ابراهیمی برای حل و مهار بحران سوریه و همچنین توافق ژنو میان امریکا و روسیه و دیگر بازیگران دخیل در این کنفرانس مغایرت و منافات دارد و از این جهت ارائه این طرح می تواند نشانه ای از تشدید درگیریها باشد که در ان متأسفانه تلاشهای اخضر ابراهیمی دیگر جایی نخواهد داشت. از این دید ارائه طرح جدید انهم درست در شب انتخابات امریکا می تواند با القای این پیام همراه باشد که هر کسی که برنده انتخابات ریاستجمهوری در امریکا باشد باید خود را به اجرای این طرح ملزم بداند. با این حال نباید از این واقعیت نیز غافل شد که اولاً اختلافات میان گروه های مخالف سوریه همچنان گسترده است و هنوز امیدی به حل آن نمی رود. دوم اینکه در گذشته نیز بارها طرحهای مختلف و در قالب های مختلف ارائه شده بود اما به شکست انجامیده بود.
جوان
