جابه‌جایی رهبران چین با حفظ ساختار قدیم

قاسم غفورى
چین با برخورداری از مولفه های جمعیتی و اقتصادی اکنون به قدرتی جهانی مبدل شده که دیگر کسی نمی تواند جایگاه آن را در تحولات جهانی نادیده بگیرد. هر چند که پکن بر اساس دکترین راهبردی خود رویکرد نظامی چندانی ندارد، اما با بهره گیری از مولفه های اقتصادی توانسته به قدرتی برتر در جهان مبدل شود. آمریکا و اروپایی که زمانی به اقتصاد برتر خود می بالیدند اکنون اذعان دارند که بدون وجود چین نمی توانند به حیات خود ادامه دهند.
پکن در شرایطی به روند رو به توسعه خود ادامه می دهد که تحولی بزرگ در کادر رهبری این کشور در حال وقوع است. نشست یک هفته ای حزب کمونیست چین از 19 تا 25 آبان ماه با حضور نزدیک به سه هزار عضو آن در حالی برگزار شد که مهم ترین دستور جلسه آن در کنار سند مبارزه با فساد، تعیین کادر رهبران جدید این کشور بود.
«هوجین تائو» در حالی در مارس 2013 به 10 سال ریاست جمهوری خود پایان می دهد که براساس تصمیمات حزب کمونیست «شی جین پینگ» معاون وی به سمت ریاست جمهوری چین ارتقا یافته تا سایر ارکان اداره کشور را نیز براساس مولفه های حزب کمونیست چینش کند.
این تغییرات در ساختار سیاسی چین در حالی صورت گرفته که بررسی عرصه داخلی چین نشانگر آن است که مقامات آینده این کشور با مجموعه هایی از چالش ها و مولفه های مواجه هستند که در صورت ناتوانی در بهره گیری از مولفه ها و داشته های موجود با چالش های بسیاری مواجه خواهند شد.
چالش‌های فراروی
«شی جین پینگ» در حالی سمت ریاست جمهوری چین را بر عهده می گیرد که در عرصه داخلی و خارجی باید تدابیر گسترده ای را اجرایی سازد.
در حوزه داخلی، چین در کنار مسائل اقتصادی و الزام برای حفظ توسعه اقتصادی، نیازمند اموری همچون؛ مقابله با فساد اداری و مالی حاکم شده بر کشور، مقابله با تحرکات جدایی طلبانه به ویژه در حوزه تبت و تایوان، رویارویی با تغییر نگرش به ویژه در میان نسل جوان در عرصه سیاست و ساختار سیاسی حاکم بر کشورشان، مقابله با تحرکات فرهنگی و تحرکات غرب برای تجزیه و ایجاد بحران اجتماعی و سیاسی در چین، جلوگیری از فرهنگ مصرف گرایانه و شهرنشینی با حفظ ساختار سنتی و روستایی و ... است که این امور از جمله چالش های داخلی رهبران آینده چین می باشد.
در حوزه منطقه ای نیز مقابله با تحرکات صورت گرفته از سوی ژاپن برای تصاحب جزایر مورد مناقشه با چین، رویارویی با همسایگان در دریای چین که سهم خواهی از این دریا را تشدید کرده اند، حفظ و مدیریت ثبات کره شمالی، توسعه مناسبات با همسایگان در قالب آسه آن و ... از جمله اهداف و چالش های پکن خواهد بود. در حوزه بین المللی نیز آمریکا و اروپا همچنان اصلی ترین چالش های چین می باشند و این در حالی است که پکن برای حفظ قدرت و موقعیت در سایر نقاط جهان و سازمان ملل به دلیل افزایش مدعیان و ... با چالش های بسیاری مواجه است.
حفظ ساختار گذشته
هر چند که پکن برای متناسب ساختن کادر رهبری با روند عرصه داخلی و جهانی نیازمند دگرگونی در رفتارها و عملکردهایش است، اما مولفه های بسیاری وجود دارد که نشانگر عدم تغییرات گسترده خواهد بود. چارچوب هایی که موجب می شود تا پکن در قالب ساختاری آرام برای اجرای تغییرات گام بردارد.
نخست آنکه، ساختار حزب کمونیست بر اساس ساختاری تعریف شده است که هر پست و سمتی جایگاه خود را حفظ کرده است، لذا تغییر گسترده در آن امکان پذیر نیست و صرفاً در قالب افراد تغییرات صورت می گیرد و کارکردها دگرگون نمی شود.
به عبارت دیگر، در این ساختار این جمع است که تصمیم می گیرد و مقامات در نهایت، مجریان طرح ها هستند که بر اساس اصول راهبردی، سیاست های خود را تعریف و اجرا می کنند.
دوم آنکه، چین براساس اصل اولویت اقتصادی، مقابله با تهدید امنیت مرزی و به ویژه در قالب حفظ تمامیت ارضی برنامه ریزی می کند، لذا ملاک تغییرات نیز در این چارچوب است.
سوم آنکه، پکن در کنار حفظ اقتدار به دنبال تقابل نظامی با همسایگان و یا غرب نمی باشد، در حالی که از مولفه های منطقه ای و جهانی برای مقابله با آنها بهره می گیرد. با این نگرش، پکن در کنار تنش با کشورهایی مانند ژاپن، کره جنوبی، آمریکا و ... تلاش می کند که از حذف مناسبات جلوگیری کند، در صورتی که با مولفه هایی مانند روسیه تلاش می کند تا به مقابله با تهدیدات بپردازد.
روند تحرکات چین نشان می دهد که این کشور به دنبال چینش لایه های امنیتی در محیط پیرامونی خویش است که از گزینه تقویت توان دفاعی چین، مقابله با نیروهای تهدید آمیز در منطقه، همگرایی با همسایگان نظیر توسعه روابط نظامی با هند، پاکستان، افغانستان و روسیه را در بر می گیرد، ایجاد لایه های مقاومتی دورتر از محیط فرامنطقه ای، نظیر قرار گرفتن در کنار کشورهایی مانند ایران، سوریه، ممالک آمریکای لاتین و ... که کارنامه ای موفق در مقابله با غرب دارند و ... از جمله اقدامات پکن برای حفظ امنیتش است.
در نهایت، در باب تغییرات صورت گرفته در عرصه سیاسی چین می توان گفت که این تغییرات به منزله تغییر در ساختار سیاسی چین نیست، بلکه در یک روند عادی کادر رهبری آن با تغییراتی همراه شده است.
هر چند که «شی جین پینگ» بر اساس شرایط داخلی و خارجی چین راهبردهایی را به کار خواهد بست، اما این به منزله تغییر در ساختار کلان پکن نخواهد بود، چنانکه هوجین تائو، رئیس جمهور کنونی چین 10 سال پیش هنگام رسیدن به قدرت مجموعه ای از راهبردها را برای ارتقای جایگاه چین اجرا کرد، اما دگرگونی خاصی در ساختار سیاسی چین ایجاد نشده و صرفاً با شرایط زمانی و بین المللی وقف داده شده است.