واکاوی ناپیداهای یک نامه

اختصاصی بصیرت:یکی از اخبار مهم این روزها که نظر بسیاری را به خود جلب کرده، نامه 24 کارشناس برجسته موضوع ایران به اوباما است. این نامه حدود سه هفته پیش نوشته شد و روزنامه آمریکایی «کریستین ساینس مانیتور» چند روز پیش آن را منتشر کرد. نکته مهم این نامه، تأکید نویسندگان آن بر حل موضوع هسته ای ایران از طریق دیپلماسی و گفت وگو است. این روزنامه در این باره نوشت: «گروهی از کارشناسان موضوع ایران و مقامات ارشد سابق آمریکا تأکید کرده اند که تحریم ها احتمالاً ادامه برنامه هسته ای ایران را متوقف نخواهد کرد و از کاخ سفید درخواست کردند که به دنبال مذاکرات قدرتمند، جدی و واقعی با تهران باشند که اینگونه مذاکرات بهترین فرصت برای جلوگیری از تجهیز ایران به سلاح هسته ای است.»
پیش از بررسی فراز فوق که بخش اصلی نامه است، باید درباره چرایی انتشار نامه بحث کرد. نامه در زمانی نوشته و مهم تر از آن در زمانی رسماً منتشر شد که طرح بحث آمریکا درباره مذاکره با ایران در فضای رسانه ای باقی است و درباره آن کم و بیش اظهارنظرهایی شده است و رسانه ها از امکان گفت وگوی ایران با 1+5 درآینده نزدیک خبر می دهند. با در نظر گرفتن این دو مسئله، نمی توان راحت از کنار موضوع گذشت و گفت آنها ارتباطی با هم ندارند. با اینکه آمریکایی ها موضع ایران را درباره مذاکره دریافته اند، اما مأیوس نشده اند و گمان می کنند، مسیر کاملاً بن بست نشده و می توان راه ها و روش های دیگری را نیز آزمود. از طرف دیگر گفته می شود غربی ها برای مذاکرات آتی 1+5 با ایران پیشنهاد جدیدی آماده کرده اند که در واقع همان پیشنهاد پیشین است که جزییات آن اندکی تغییر پیدا کرده است و به احتمال زیاد ایران آن را نمی پذیرد. در این صورت باید گفت این نامه در مقدمه نشست آینده ایران و 1+5 نوشته و منتشر شده تا پشتوانه مثبتی برای طرف غربی باشد تا وانمود کند به پیشنهاد این کارشناسان توجه کرده و مواضعش منعطف شده و بنابراین ایران هم از خود انعطاف نشان دهد. نکته محتمل دیگر درباره علت نگارش این نامه، ارزیابی و تحلیل موضع ایران است. به نظر می رسد مذاکره همچنان از گزینه های اصلی آمریکا در بحث هسته ای ایران است؛ اما آنها قدرت پیش بینی و تحلیل درست موضع ایران و یافتن نقاط حساس موضوع که بتواند کار را به نتیجه دلخواه آنها نزدیک کند، ندارند، از این رو سعی می کنند با دست زدن به اقدامات غیرمترقبه میزان سنجش شان از واکنش های ایران را افزایش دهند.
این موضوع محدود به حوزه، مسئولان، نخبگان و گروه هایی سیاسی نیست و عرصه اجتماعی را نیز در برمی گیرد.در فراز ذکر شده از نامه 24 کارشناس برجسته که در ابتدای نوشتار به آن اشاره شد، دو نکته مهم وجود دارد:
1- پیش فرض باطل؛ از این فراز مشخص می شود که نویسندگان این نامه نیز مانند بسیاری از مقامات و تحلیل گران غربی درباره فعالیت های هسته ای ایران دارای پیش فرض باطل هستند. این مهم از آنجا مشخص می شود که آورده اند: «اینگونه مذاکرات بهترین فرصت برای جلوگیری از تجهیز ایران به سلاح هسته ای است.» تا زمانی که چنین پیش فرض وجود داشته باشد، ذات گفت وگوها خشن است و در بی اعتمادی کامل انجام می گیرد. بی اعتمادی نیز مانع پیشرفت گفت وگوها می شود افزون بر آنکه، غربی ها دارای سابقه بد پیمان شکنی نیز هستند.
2- فهم درست؛ در همین فراز به این موضوع مهم اشاره شده که: «تحریم ها احتمالاً ادامه برنامه هسته ای ایران را متوقف نخواهد کرد.» این شناخت از موضع و رفتار ایران کاملاً درست است و چه بسا این شناخت علت اصلی نگارش این نامه باشد. چنانچه تصمیم گیرندگان غربی نیز به این شناخت باور داشته باشند و آن پیش فرض را هم اصلاح کنند، قطعاً مواضع آنها و جهت گفت وگوها تغییر پیدا می کند و تصمیم گیری نیز آسان تر می شود. غربی ها برای بازنگری رفتارشان هنوز فرصت دارند. /رضا گرمابدری