لشکر کشی به شرق

گزارش تحلیلی گروه «جهان» از پیامدهای استقرار پاتریوت در منطقه
خبرگزاری آناتولی خبر داد مقامات ناتو و ترکیه درباره محل استقرار پاتریوت های ارسال شده از آمریکا و آلمان در سه شهر ترکیه در نزدیکی مرزهای سوریه، توافق کرده اند. به گزارش این خبرگزاری ترک، سامانه های ارسالی از آلمان در شهر قهرمان مرعش، سامانه های ارسالی از هلند در آدانا وسامانه های آمریکایی در گازی عنتاب نصب خواهند شد که هر سه در نزدیکی مرزهای سوریه قرار دارند. با این حال آمار نهایی نظامیان اعزام شده از سوی این سه کشور به ترکیه هنوز در هاله یی از ابهام قرار دارد. ظاهرا استقرار پاتریوت?ها در این شهرها به درخواست ترکیه انجام می شود.پس از رخداد درگیری‌های مرزی میان ترکیه و سوریه در مهرماه 91 و به دنبال آن درخواست ترکیه از ناتو برای استقرار سامانه‌های دفاع موشکی مشهور به «پاتریوت»، ناتو در انتهای آبان با درخواست ترکیه موافقت کرد و در تازه‌ترین گام نیز، «لئون پانه‌تا» وزیر دفاع امریکا در سفری سرزده به پایگاه نظامی «اینجرلیک» ترکیه گفت که بزودی 400 نیروی نظامی امریکا به همراه سامانه موشکی پاتریوت به ترکیه اعزام خواهد شد. موضوع استقرار این سامانه‌ها با ملاحظه‌ها و نگرانی زیادی از سوی بسیاری از کشورها رو به رو شده است. در این میان، مساله پاتریوت‌ها بیش از همه برای روس‌ها نگران‌کننده است.
پیامدهای تازه پاتریوت‌ها
پیش از این تصور می‌شد که پاتریوت‌های مستقر در مرز ترکیه و سوریه سامانه‌یی اروپایی باشد اما اینک رد پای امریکا در استقرار این سامانه‌ها آشکارتر شده است. سامانه پاتریوت، سامانه‌یی است که توانایی مقابله با هر گونه موشک تهاجمی را دارد و تنها در سه کشور امریکا، آلمان و هلند ساخته می‌شود. در این قالب، به نظر می‌رسد فضایی که امروز در منطقه به وجود آمده، فضایی امنیتی است و هر لحظه بیم حرکتی نظامی وجود دارد. استقرار پاتریوت‌ها در ترکیه سوءظن‌ها را به وجود طرحی مشابه سپر هوایی ناتو در لیبی، برای سوریه را تقویت می‌کند. به همین دلیل نیز با اعلام استقرار سامانه پاتریوت در مرز ترکیه- سوریه و اعلام حضور نیروهای امریکایی برای مدیریت آن، هفته‌های گذشته جنگ سرد و منازعه لفظی در روابط برخی کشورهای منطقه با ترکیه و امریکا به وجود آمد. به ویژه اینکه خبرهایی از استقرار پاتریوت‌ها در برخی کشورهای دیگر منطقه حکایت می‌کنند. روزنامه لبنانی «دیار» به تازگی از اصرار امریکا بر استقرار موشک‌های پاتریوت در خاک لبنان خبر داده است، هر چند این منبع خبری نیز بر مقاومت و واکنش احتمالی حزب‌الله تاکید دارد.
مفهوم بین‌المللی پاتریوت‌ها
استقرار پاتریوت‌ها در ترکیه با مدیریت پنهان و آشکار امریکا بیش از همه برای روس‌ها نگران‌کننده و واکنش برانگیز است. نخست اینکه این سامانه قدرت تهاجمی داشته و برای روس‌ها با داعیه بین‌المللی سکوت در برابر این سامانه، هزینه بر است. برای روسیه استقرار پاتریوت‌ها بیشتر به یکی از برنامه‌ها در چارچوب طرح سپر دفاع موشکی ناتو در اروپای شرقی شباهت دارد تا الزامی امنیتی در بحرانی مقطعی چون سوریه. روس‌ها در سال‌های 2007 و 2008 در پاسخ به طرح سپرموشکی ناتو اعلام کرده بودند سامانه اسکندرهای خود را در منطقه کالینینگراد در ساحل دریای بالتیک مستقر خواهد کرد. از سوی دیگر به نظر روسیه استقرار پاتریوت‌ها طرحی برای پیشبرد ماموریت ناتو و گسترش حوزه آن به شرق است. هر چند مسکو تاکنون تلاش کرده تا در چارچوب توافقنامه‌های دوجانبه و چندجانبه با کشورهای بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان، سازمان «پیمان امنیت دسته جمعی ((CSTO» و منازعه گرم با گرجستان از عضویت کشورهای حوزه نزدیک خود به ناتو و در نتیجه توسعه عرضی این سازمان دفاعی امنیتی غرب به شرق جلوگیری کند اما ناتو نشان داده است با تلاش برای بسط پایگاه‌های نظامی خود در خارج از اروپا، همچنان به تلاش‌های خود برای دستیابی به هدف‌هایی که از دهه 90 طراحی شده، وفادار است.برآیند امریکا و روسیه از مدت‌ها پیش بر سر استقرار سامانه‌های دفاع موشکی در نقاط مختلف جهان و به‌ویژه اروپا دچار اختلاف‌های گسترده‌یی هستند اما با استقرار سامانه‌های موشکی پاتریوت در مرز ترکیه و سوریه از سوی ناتو و امریکا باید منتظر اختلاف عمیق و ژرفی میان دو کشور بود. آنچه امروز در فضای روابط دو کشور با وجود استقرار سامانه‌های دفاع موشکی پاتریوت ایجاد شده، منازعه لفظی و کاهش همکاری در بستر جستجوی راه کارهای تعاملی- رقابتی میان طرفین است. هر چند امریکا می‌کوشد به هر ترتیب ممکن، روسیه را به شکلی از همکاری برای پایان دادن به بحران سوریه وادارد. سخنان اخیر لئون پانه‌تا، وزیر دفاع امریکا در باشگاه ملی مطبوعات امریکا نیز، تاییدی بر این موضوع است. وی در آنجا گفته بود؛ «کمک روسیه در حل و فصل اوضاع در سوریه برای امریکا بسیار مفید خواهد بود، البته اگر روسیه در این تلاش‌ها شرکت کند».