گریز رفرمیستى از نقد منصفانه دولت

نقد سیاست خارجى یک دولت یا ساختار سیاسى ،اعم از مدرن یا عقب مانده،باز یا بسته ،پایدار یا ناپایدار و...پیش نیازهایى را مى طلبد.مهم ترین این پیش نیازها جمع آورى مستندات و چینش غیرمغرضانه آنها در کنار یکدیگر است.در جایى که نقد با نگاه مغرضانه در آمیزد،خروجى تحلیل بسیار ضعیف و غیر قابل اتکا خواهد بود.از سوى دیگر،در نقد سیاست خارجى یک دولت ما با رفتار،رویکرد،کنش و واکنش،قدرت چانه زنى و... سر و کار داریم.از این رو حدود و ثغور تحلیل علمى ،آکادمیک و عقل پسند سیستم هاى سیاسى کاملا مشخص است.آنچه مسلم است ،هیچ کس نباید درصدد تخطئه کامل سیاست خارجى یک دولت بر آید.در این جا اصالت با نگاه کل گرایانه نبوده و باید با استناد به نگاهى جزءگرایانه و دقیق به نقد استراتژیهاى یک دولت پرداخت.

پس از پیروزى قاطع اصولگرایان در نهمین دوره انتخابات ریاست جمهورى ،جریان اصلاح طلب و خصوصا مدعیان نخبه گرایى در سیاست خارجى دوران اصلاحات به هیچ عنوان در صدد تحلیل درست و واقع بینانه سیاست خارجى دولت اصولگرا بر نیامده و صرفا از تریبونهاى جبهه مشارکت در مسیر بزرگنمایى کاذب رویکردهاى رفرمیستى سالهاى 1376 تا 1384 بر آمدند.اخیرا آقاى محسن میردامادى در گفتگو با سایت باران ،همان هجمه هاى قبلى آقایان امین زاده و صدر را در خصوص سیاست خارجى دولت نهم تکرار نموده است.در قسمتى از این اظهارات آمده است:

“تعبیر صحیح آن است که بگوییم سیاست خارجى دولت خاتمى “تعاملی” بود، اما این سیاست در دولت نهم، “تقابلی”است.دولت خاتمى با در پیش گرفتن سیاست “تنش زدایی”، موجب اقبال کشورهاى مختلف بخصوص کشورهاى اروپایى به ایران و دیدگاههاى شخص خاتمى شد. البته سیاست “تعامل با جهان خارج” تنها منحصر به اروپا و کشورهاى غربى نبود و ما شاهد بهترین دوره روابط با کشورهاى منطقه همچون عربستان و دیگر کشورهاى حوزه خلیج فارس در دوره خاتمى بودیم.”

به راستى آقاى میردامادى و همقطاران ایشان چه درکى از سیاست خارجى تقابلى و تهاجمى دارند؟”تقابل”در نظام بین الملل اجتناب ناپذیر است.اساسا فلسفه ایجاد چالشهاى پایدار در طول قرون متمادی،وجود سلیقه ها ،انگیزه ها و اهداف متنوع سران عالم سیاست بوده است.حال ایده آلیستها سعى در فرار از تقابل داشته و رئالیستها سعى در پررنگ نمودن آن.در طول 8 سال دوران اصلاحات وزارت امور خارجه کشورمان میان این دو تلقى متفاوت سرگردان ماند و متاسفانه امروزه نیز سران اصلاح طلب این سرگردانى را همچنان به دنبال خود حمل مى کنند.آنچه در دنیا اصالت دارد،هنر “هدایت تقابل “است،نه کلیت وجود یا عدم وجود آن.بر اساس خوش بینانه ترین محاسبات منطقى و ریاضی،هیچ کشورى نمى تواند “تقابل”را از چرخه گرداننده سیاست خارجى خود حذف نماید.از سوى دیگر،عدم درک مفهوم تقابل مرهون عدم درک مفهوم تعامل است.اگر اصلاح طلبان معتقدند که سیاستهاى دوران 8 ساله حضور آنها در وزارت امور خارجه “تعاملى “بوده است،جبرا باید آثار این تعامل نیز تاکنون موجود باشد.مسلما لبخندهاى مصنوعى جک استراو،وعده هاى عمل نشده گرهارد شرودر و سوسیال دموکراتهاى آلمان و سیگنالهاى گمراه کننده ژاک شیراک را نمى توان به عنوان نمادهاى تعامل موثر اصلاح طلبان با غرب بر شمرد.این در حالیست که “تعامل “و”تقابل”در سیاست خارجى هر کشور ماهیتى زیر بنایى داشته که علائم خود را در روبناى روابط منعکس مى نمایند.اما این تعریف در زمان حاکمیت اصلاحات حالتى معکوس یافت،یعنى “تعامل”ماهیتى روبنایى پیدا کرد که به هیچ عنوان با زیربنا و عمق سیاست خارجى ما مرتبط نبود.اصلاح طلبان علیرغم صرف هزینه هاى هنگفت سیاسى ،تفاوتى میان “اروپاى در حال گذار”و”اروپاى ثابت”قائل نشدند و با اعتماد بیش از حد نسبت به اروپاى سرگردان میان کاخ سفید و کاخ کرملین ،به راحتى غنى سازى اورانیوم را به حالت تعلیق در آوردند.اما دولت نهم ماهیت اروپا را به گونه اى ماهرانه درک نمود.بر این اساس شوک حاصله از تغییر رفتارهاى ناگهانى اروپا دیگر بر دستگاه سیاست خارجى ما کارساز نیست.اما اگر این شوک در زمان اصلاحات بر ما وارد مى شد،آنگاه با معمایى سخت رو به رو مى شدیم که حل آن مستوجب اتلاف قدرت و زمان زیادى بود.در زمان حاکمیت اصلاحات،دولت در قالب رویکردى خوش بینانه سعى کرد “تهدیدات طبیعى بر خاسته از زیاده خواهى غرب “را در میان شعارهاى رفرمیستى خود مستحیل سازد،اما دولت فعلى توان خود را صرف مقابله با این تهدیدات نموده است.در نهایت اینکه نقد منصفانه و مستند سیاست خارجى دولت اصولگرا تنها در سایه در نظر گرفتن پیشرفتهاى صورت گرفته در طول دو سال اخیر و پرهیز از جنجال سازیهاى مغرضانه امکانپذیر خواهد بود.مسئله اى که سران جریان اصلاحات هنوز نتوانسته اند اهمیت آن را درک نمایند.