اقتصاد ما و آرمان های انقلاب

در حوزه اقتصاد به تعبیر 5سال گذشته مقام معظم رهبری مبنی بر عدم تناسب پیشرفت کشور در حوزه های سیاسی و فرهنگی، بسنده می کنم. این امر واقعیتی است که به خوبی لمس می شود؛ چرا ما نتوانستیم به اهداف خود در حوزه اقتصاد دست یابیم؟ میان وضع موجود اقتصاد کشور و آرمان های انقلاب فاصله بسیاری وجود دارد و بر ما ضروری است که از طریق تعریف این آرمان ها، راه رسیدن به اهداف مورد نظر را هموار کنیم. هرچند امروز مشکل جامعه ما نبود آرمان نیست؛ مشکل اصلی به نبود تحلیلی دقیق از مسائل اقتصادی کشور مربوط می شود. هر نظامی بر اساس بینش خود، یک مکتب اقتصادی دارد که طبق آن، تئوری اقتصادی خود را تدوین می کند. پس از انقلاب اهداف اقتصادی کشور را مطرح کردیم که بسیاری از آنها فقط در حد یک آرمان باقی ماند، چرا که خلایک راهبرد اقتصادی در کشور به خوبی احساس می شود. هر اقتصادی برای مدیریت اقتصاد کلان، یک مدل توصیه می کند. در سال های پیش از انقلاب اسلامی مدلی تعریف نشد و پس از آن نیز مدل های متناقضی مطرح شد که منابع کشور را تحت تاثیر قرار داد. برای روابط اقتصاد بین الملل، تدوین یک مدل و تئوری لازم است. ارائه الگوی رفتار اقتصادی برای جامعه مهم ترین الزام های دستیابی به اهداف انقلاب است. بدون ارائه این الگو جامعه ای پر از تناقض شکل می گیرد. در جامعه اسلامی، برای تهیه الگوی رفتار اقتصادی، بهتر است از رویکرد «خداجویانه» بهره بگیریم. باید در تدوین تئوری اقتصادی، رفتار عمومی جامعه در نظر گرفته شود. در حال حاضر سخن از رفتاری است که آرمان اقتصادی را به دنبال دارد. تولید در اقتصاد از جایگاه ویژه ای برخوردار است. متاسفانه در کشور ایران آنقدر که مصرف و توزیع در فرهنگ عمومی اقتصادی اهمیت دارد، تولید مورد توجه قرار نمی گیرد که همین مساله، بیشترین آسیب ها را بر اقتصاد کشورمان وارد کرده است. این نگاه، با رفتار و منش امامان معصوم علیهم السلام نیز در تعارض است. رعایت عدل یکی از ارکان اصلی رفتار اقتصادی مومنانه است. میان یک کارخانه دار معتقد به آخرت و یک کارخانه دار غیرمعتقد، تفاوت وجود دارد. لزوم حفظ عدالت در مناسبات اقتصادی، غیرقابل انکار است. نمی توانیم بنگاه های اقتصادی که از رفتارهای عدالت محور به دور هستند را به بهانه بالابردن کارآیی توجیه کنیم. اگر عدل رعایت شود، عمده مشکلات اقتصادی در زمینه تولید حل خواهد شد. با رعایت بی نقص این اصل، دیگر مسکین و محتاجی در جامعه باقی نمی ماند که به احسان نیاز داشته باشد.
مبحث اخلاق کسب و کار یکی از مهم ترین اصول مطرح در نظام های سرمایه داری و غیر آن است. فراتر از عدل، اخلاق مطرح است. به تعبیر دیگر می توان ادعا کرد در نظر گرفتن اصول اخلاقی در مبادلات تجاری، از رعایت قانون نیز جایگاه رفیع تری دارد. یک فعال اقتصادی باید احسان را جزئی از وظایف خود به حساب آورد. یکی از مفاهیم اقتصاد اسلامی، مفهوم برکت است که در تئوری های اقتصادی مادی دیده نمی شود. یکی از ریشه های برکت، احسان است؛ این در هیچ مدل اقتصادی حاصل نمی شود. البته باید این اقدام تنها با نیت تزکیه نفس و رضایت پروردگار صورت گیرد. علاوه بر این حرکت جمعی و تشکیلاتی، اصل لازم برای دستیابی به اهداف اقتصادی کشور است. حرکت هوشمندانه در عمل احسان، بسیار ضروری است؛ اینکه تشخیص دهی در چه راهی احسان کرده و یکی از نیازهای روز کشور را برطرف کنی، بسیار مهم است.