تجلی دگردیسی مفهوم امنیت در گروه 20

 پایگاه بصیرت؛ گروه بین الملل: نشست 20 کشور دارای اقتصاد قدرتمند جهان (متشکل از استرالیا، ژاپن، آمریکا، فرانسه، چین، روسیه، آلمان، ترکیه، اندونزی، آرژانتین، مکزیک، پادشاهی سعودی، برزیل، کانادا، کره جنوبی، هند، آفریقای جنوبی، بریتانیا، ایتالیا و اتحادیه اروپا)در 14 و 15 اردیبهشت در سن پترزبورگ روسیه در شرایطی برگزار شد که برخلاف فلسفه وجودی آن که رایزنی و هم اندیشی در مورد مسایل  مشکلات اقتصادی در عرصه بین الملل است،از نظر ماهوی و شکلی تحت تاثیر مسایل سوریه، صحنه جدیدی را ترسیم نمود که در آن مسایل امنیتی و نظامی اولویت اول آن را تشکیل داد. ریس جمهور آمریکا و متحدانش بجای تأمل در وضعیت نابسامان اقتصادی جهان، توجیه و مشروعیت بخشی به حملات نظامی علیه سوریه را اهداف راهبردی خویش در این نشست قرار داده بودند. در مقابل کشورهایی قرار گرفتند که رویکرد جنگی آمریکا را در تضاد عینی با حقوق بین الملل و امنیت جهانی دانسته و درصدد نامشروع سازی هرگونه اقدامات نظامی به جای مذاکره و راه حل سیاسی برآمدند. در این نبرد دیپلماتیک در محیط نشست اخیر، اکثر کشورها ضمن محکوم نمودن  به کارگیری هرگونه تسلیحات شیمیایی علیه شهروندان از طرف دولت یا گروه، در نهایت مخالفت خود را با مداخله نظامی آمریکا علیه دولت سوریه اعلام کردند. دولت روسیه به عنوان محور و لیدر جریان مخال�� حمله نظامی، با وجود اینکه کاربرد تسلیحات شیمیایی در سوریه را پذیرفته، اما بر مواضع اعلام شده توسط دولت بشار اسد تاکید کرده و حمله شیمیایی به حومه دمشق را به نیروهای مخالف نسبت داده است. مقامات روسی گفته‌اند که شواهد ارائه شده توسط ایالات متحده و برخی دیگر از کشورهای غربی مسئولیت حکومت سوریه را اثبات نمی‌کند و تاکید داشته‌اند که اقدام نظامی بدون مجوز شورای امنیت، از لحاظ حقوق بین‌الملل، غیرقانونی است؛ امری که پیام اش فراتر از مسایل سوریه بود و می تواند بسترهای نوینی را در مناسبات امنیتی نظام بین الملل به وجود آورد.

رویکرد ناهمسوی اکثر دولت های گروه 20 با آمریکا بیانگر این است که معرفت امنیتی جامعه جهانی وارد یک دگردیسی معناداری شده است. به عبارتی، بحران در سوریه سیاست بین الملل را در یک شرایط مرکب قرار داده است و در واقع جلوه هایی از شکست سیاست یکجانبه گرایی در حال بروز است. این در حالی است که در دو دهه اخیر درک امنیتی آمریکا از امنیت بین الملل با چالش مقبولیت و مشروعیت وسیع برخوردار نبود، و کشورها و یا جریان های مخالف، قدرت چالشی موثری در مقابل سیاست هژمون گرای امنیتی آمریکا نداشتند. از جنگ های کوز��و، افغانستان و عراق گرفته تا سایر مداخلات محلی و شبکه ای حاصل این رویکرد بین المللی آمریکا بود که هم برای کشورهای منطقه و هم برای جامعه آمریکا هزینه های مادی و انسانی بالایی داشت. اما عوامل و شرایط محیط داخلی و بین المللی آمریکا و جامعه جهانی بر روندهای یکجانبه گرایی غلبه نموده تا اینکه در بحران سوریه تابلوی جدیدی در مدیریت امنیتی جهان به نمایش گذاشته شد که ماهیت  آن خسته بودن جامعه جهانی از جنگ و غارت است. کنار کشیدن بسیاری از کشورهای اروپایی از همراهی با جنگ طلبان آمریکایی و همچنین تقویت قابلیت ها و ظرفیت های نهادها و جنبش های ضد جنگ در آمریکا در کنار محدودیت های مادی و اقتصادی این کشور موجب شده که چشم انداز یک جهان چند جانبه گرای موثر قابل باور در کانون توجه و اهداف ملت ها و دولت هایی واقع شود که مورد تبعیض و تضعیف قواعد ناعادلانه نظام حاکم بر بین الملل بوده اند.

به هرحال مفهوم امنیت در عرصه و مباحث سیاستگزاری امنیتی در حال دگرگونی جدی است که در آن تلقی نظریه ها از ساده سازی، بدیهی‌انگاری و یکجانبه‌گرایی به سوی پیچیده بودن امور امنیتی، برخورداری امنیت از سطوح و ابعاد گوناگون، غیرمادی و اجتماعی بودن امنیت متحول شده اند. نظریه های امنیت از آرمانگرایی خوش‌بینانه و واقعگرایی بدبینانه به سوی توجه سرشت انسان و جوامع انسانی در حال تحول است. مصداق این تحول امروزه در اثربخشی جامعه جهانی، بخصوص جامعه غربی به وضوح قابل رویت است. با آنکه وجدان بشری نسبت به استعمال تسلیحات شیمیایی علیه شهروندان سوری جریحه دار شده ولی بدون درک و شناختن عاملین و آمرین آن، مستمسک قرار دادن آن برای تحمیل جنگی بین المللی به مردم سوریه خود اثرات و پیامدهای جبران ناپذیری را می تواند به بار آورد؛ پیامی که ملت های فقیر جهان به  گروه 20 دارند، این است که ”جهان گرسنه انتظاری از جهان مسلح ندارد”./