بازتولید اسلام در اسپانیا

هیچ‌گاه انسان‌ها به مانند انگیزاسیون (تفتیش عقاید و قلع و قمع مسلمانان اسپانیا در قرون 15 تا 17 توسط کلیسای کاتولیک) اسپانیا سعی نکرده‌اند نژادی را از روی زمین محو و نابود کنند. اکنون این پرسش پیش می‌آید که چرا سکوت خفه‌کننده‌ای در مورد مردمی که شکوه و هنر را به مدت نُه قرن به ارمغان آورده‌اند، هم‌‌چنان ادامه دارد؟ وقتی دانش‌آموزان غربی کتاب‌های تاریخ خود را می‌گشایند و عنوان «مورها» را مطالعه می‌کنند، تنها تعداد بسیار کمی از آنها متوجه می‌شوند مطلبی را که مربوط به اسلام است، مطالعه می‌کنند.

امروزه می‌توان چارچوب و بدنه‌ی معماری موجود در اسپانیا را در کتیبه‌ها و دست‌نوشته‌های سرّی عربی یافت که در طول دوران انگیزاسیون نوشته شده است: لَا غالب الله؛ هیچ فاتح و غالبی جز خدا وجود ندارد.

پس از دوران انگیزاسیون، احیای جوامع اسلامی در سال 1976 در شهر کوردوبا (Cordoba) رخ داد. پنج مرد جوان در طول دوران فعالیت‌های تبلیغی شیخ عبدالعزیز الصوفی مسلمان شدند. آنها برای تأسیس انجمن مسلمانان در شهر گرانادا (Granada) تلاش کردند با ابتکار شیخ عبدالعزیز الصوفی، این انجمن قطعه زمینی را در قلب شهر قدیمی اسلامی آلبایسن (Albaycin) با هدف بنای یک مسجد خریداری کرد که این مسجد پس از دوران انگیزاسیون، نخستین مسجدی است که به دست مسلمانان بنا شده است. اگرچه تلاش‌های آنان برای احداث مسجد به مدت هیجده سال از سوی عموم و مخالفان دولتی با موانعی ایجاد شد، اما اخیراً طرح‌های آنان رو به پیشرفت است. آنان در حال حاضر، به مانند انجمنی محترم، در حاشیه‌ی تأسیس یک نهاد اسلامی کامل قرار گرفته‌اند. این طرح نه تنها شامل احداث مسجد، بلکه شامل مدرسه، کالج اسلامی و مرکز تبلیغی و آموزشی است. صرف‌نظر از انگیزاسیون ـ که جامعه‌ی مسلمانان را از اسپانیا زدود ـ احیای اسلام از این مکان به مکان دیگر ـ یعنی آمریکا ـ صورت گرفته است. در قرن پانزدهم بردگانی از شمال و غرب آفریقا توسط کسانی که پیروز شده بودند به آمریکا برده شدند که این بردگان نخستین معرفی‌کنندگان اسلام به شمار می‌آیند و می‌توان آنها را در کشورهایی چون برزیل، ونزوئلا، کلمبیا و برخی جزایر کارائیب یافت. این بردگان مسلمان از ترس اعدام شدن، مجبور به ترک عقاید خود بودند و از همین رو آثار و نشانه‌های اسلام در آمریکای لاتین محو شد. این اثر در پایان قرن شانزدهم با آزاد کردن برده‌ها، جان تازه‌ای گرفت و جریان‌های مهاجرت از هند و پاکستان، زمینه‌ی مساعدی را برای انجام اَعمال مذهبی به وجود آورد. مستندات تاریخی نشان می‌دهد که چند سال بعد، طی سال‌های 1850 تا 1860 تعداد بسیار زیادی از عرب‌های مسلمان پا بر خاک آمریکای لاتین گذاشتند. عمدۀ این مهاجران از سوریه و لبنان بودند که ریشه‌ی جدیدی را در آرژانتین،‌ برزیل، ونزوئلا و کلمبیا به وجود آوردند. در پاراگوئه، مهاجرانی از بنگلادش و پاکستان نیز بوده‌اند. فرونی مهاجرت مسلمانان به آمریکای لاتین در پنجاه سال پس از آن، رشد یافت و به کشورهای دیگری چون شیلی، پرو و بولیوی نیز گسترش یافت.

این جوامع و انجمن‌های جدید، همان شیوه‌ای را که مهاجران به آمریکا اتخاذ کرده بودند، در پیش گرفتند. آنان در فعالیت‌های ملی مشارکت کردند و در خلال کارهایشان به بخشی از جامعه تبدیل شدند و برای کشورهایی که آنان را پذیرفته بودند،‌ محترم و محبوب شدند.

بنابراین، جوامع مسلمانان، قدرت بیشتری پیدا کردند و در نتیجه مراکز اسلامی، مساجد و مدارسی را به وجود آوردند. اکنون همه‌ی کشورهای آمریکای لاتین از تمرکز وسیعی از مسلمانان برخوردار هستند. این جوامع مسلمانان، هم شامل مهاجران و هم شامل افراد بومی این کشورها می‌شود.

در حال حاضر، شمار مسلمانان کشورهای آمریکای لاتین، به بیش از شش میلیون نفر می‌رسد که این رقم در آرژانتین به 700 هزار نفر و در برزیل یک میلیون و پانصد هزار نفر است. با شروع سال 2000، سازمان اسلامی آمریکای لاتین (IOLA) در آرژانتین فعال‌ترین سازمان در زمینه‌ی فعالیت‌های اسلامی به شمار رفته است. صندوق گراس (Gross) عربستان سعودی به آنها اجازۀ احداث یک مسجد زیبا و ظریف و سنتی را با وسعتی بزرگ مشابه یک مرکز اسلامی داده است. این سازمان (سازمان اسلامی آمریکای لاتین) با کارهایی از جمله تبلیغ اسلام، همه‌ی تلاش خود را برای اتحاد و یکپارچگی مسلمانانی که در آمریکای لاتین زندگی می‌کنند به کار برده است. ماه مارس سال گذشته، دفتر نشر فرهنگ اسلامی این سازمان، سیزده جوان را از کشورهای آرژانتین، شیلی، برزیل، اروگوئه، بولیوی، پاراگوئه، ونزوئلا، جزایر مارگاریتا، کورازو، گواتمالا، کاستاریکا و اکوادور به حج فرستاده است. در ماه فوریه دبیر کل اتحادیه جهانی مسلمانان از مدیر این سازمان برای ایراد یک سخنرانی در سمیناری با عنوان «حقوق بشر در اسلام» در شهر رم دعوت بعمل آورد.

در این سمینار که در مرکز فرهنگ اسلامی ایتالیا برگزار شد، مدیر سازمان اسلامی آمریکای لاتین، محمد هالار، در مورد اصول و قوانین حقوق بشر در اسلام و تصویر غلطی که از اسلام در غرب ارایه شده است، سخنرانی کرد.

با رشد نسل جدید مهاجران مسلمان در آمریکای لاتین، وابستگی آنان به نیازهای کشورهایشان تا زمانی که هویت اسلامی آنان تثبیت نگردد، جبران نمی‌شود. در پرو مسلمانان مواظب مشکلات یتیمان کشورهایشان هستند. براساس این اندیشه، اتحادیه‌ی مسلمانان آمریکای لاتین ـ که در فرنزو در کالیفرنیا قرار دارد ـ طرحی را برای اولین پرورشگاه اسلامی یتیمان در پرو، پیشنهاد داد تا بر بحران اخیر که ناشی از سرپرستی هزاران کودک بی‌خانمان است، فایق آید. اتحادیه‌ی مسلمانان آمریکای لاتین (LAMU)، به منظور فعالیت‌های تبلیغی در پرو و مکزیک، سرمایه‌ی بیش‌تری را اختصاص داده است.

در مکزیکویستی، مرکز فرهنگی اسلامی دمکزیکو، هم مسجد است و هم یک مرکز تبلیغی. این مرکز در زمینه‌ی ترجمه‌ی کتاب‌ها و متون اسلامی به زبان اسپانیایی فعالیت دارد و علاوه بر سیزده نشریه‌ای که تاکنون منتشر کرده است، یک برنامه‌ی رادیویی هم دارد.

اگرچه مسلمانان آمریکای لاتین دارای تاریخ ستبری هستند، فعالیت‌های اسلامی و موجی از رجوع لاتینی‌ها در ایالات متحده سرگردان مانده و این پدیده در سال‌های اخیر در ایالات متحده امری رایج گشته است. با حکم‌فرمایی ایالات متحده بر اقلیت لاتینی‌ها، فعالیت‌های سازنده در کل به شکل نزدیکی صورت می‌گیرد. خبر رجوع لاتینی‌ها به اسلام در نشریه‌های معتبر آمریکا چون لوس‌آنجلس تایمز و کریستین ساینس مونیتور و برنامه‌های عمومی تلویزیون پوشش داده می‌شود. در سال 1997 شمار تخمینی مسلمانان در ایالات متحده، تقریباً پانزده هزار نفر بود که این برآورد از سوی شورای مسلمانان آمریکا در واشنگتن انجام گرفته بود.

یکی از بزرگ‌ترین جوامع مسلمانان لاتین بنیاد (LIM) لوس‌آنجلس است که کلاس‌های مختلفی را به زبان اسپانیایی برگزار می‌کند. شروع این کلاس‌ها توسط گروهی به نام جنبش مسلمانان لاتین بود. تمرکز بسیار زیادی از مسلمانان در نیویورک، نیوجرسی، شیکاگو و میامی واقع شده است. در نیویورک گروهی از مسلمانان پورتوریکویی، یک مرکز اسلامی را به نام آلیانزا اسلامیکا (Alianza islamica) افتتاح کرده‌اند که از سال 1992 تاکنون صدها لاتینی را مسلمان گردانیده است.

این مرکز شامل مسجدی کوچک است که خطبه‌های نماز جمعه به زبان‌های عربی، انگلیسی و اسپانیایی در آن واحد، به گوش می‌رسد. یک انجمن زنان مسلمان لاتین به نام (Piedad) که شامل مشاوره برای زنان و انجام کارهای تبلیغی است در واشنگتن قرار دارد. همه‌ی مسلمانان آمریکای لاتین در ایالات متحده برای دعوت،‌ و سایر فعالیت‌های تبلیغی‌شان، از زبان اسپانیایی استفاده می‌کنند.

پاره‌ای از سازمان‌های اسلامی عبارتند از: انجمن مسلمانان لاتین در آمریکا (واقع در نیویورک)، سازمان دعوت آمریکای لاتین در نیویورک، جامعه‌ی مسلمانان آمریکای لاتین در واشنگتن، بنیادبیسم رابیک (Bism Rabbik) در فلوریدا و مرکز اسلامی اطلاعات و ترجمه در نیوجرسی. با افزایش موج گرایش‌ لاتینی‌ها به اسلام، فعالیت سازمان‌های اسلامی روز به روز رو به گسترش است و از آیندۀ امیدوارکننده‌ای برخوردار است.