رویدادهای مرتبط با نشست ژنو۲

هادی محمدی
اگر شکست تروریست‌ها در شهرک القصیر را یک نقطه عطف در تغییر توازن راهبردی در داخل سوریه ندانیم، سیر رویدادهای بعدی در حومه دمشق و گسترده‌شدن حلقه امنیتی آن و تکمیل پاکسازی‌‌های مناطق مرکزی از جنوب حلب تا پیرامون حماه و حمص تا امتداد مناطق ساحلی و آخرین عملیات‌های ارتش سوریه در جنوب‌شرقی حلب و آزادسازی شهرک السفیره که گام‌های آزادسازی حلب را تسهیل خواهد کرد، باید به‌عنوان عنصر اصلی در این تغییر توازن ثبت شود.

با اینکه از مدتی پیش، علایم تشتت و اختلافات در درون گروه‌های تروریست و همچنین در بین حامیان خارجی آنها به چشم می‌خورد، ولی آخرین وضعیت این گروه‌ها و حامیان آن، اوج اختلاف رویکرد و درگیری‌های داخلی را گواهی می‌دهد. شاید بتوان گفت دلیل اصلی پذیرش اجباری آمریکا در ورود به روند سیاسی در بحران سوریه، به دو عامل فوق مرتبط است و تلاش‌های جاری چه در محور مسکو و چه در محور لندن و چه در محورهای منطقه‌ای، برای دستیابی به مقدمات لازم در نشست ژنو۲ است.
آمریکا به‌شکل ملحوظی برای یکدست‌سازی ائتلاف ملی و تحمیل ایده مشارکت آنها در ژنو۲ در تلاش است و با اینکه فرانسه و عربستان و رژیم صهیونیستی چندان رغبتی از خود نشان نمی‌دهند و تا حد امکان، کارشکنی می‌کنند، ولی پس از دیدار با جان کری، به این رویکرد تمکین کرده‌اند. سفر جان‌کری به ریاض و دیدار این هفته روسیه در آمریکا، سرنوشت این نشست را مشخص می‌کند. عربستان از یک سو در داخل سوریه با تکیه بر حمایت گسترده از تشکیلات «داعش» که القاعده شاخه عراق و سوریه است، قصد خود را در حفظ درگیری‌های داخل آشکار می‌کند و از سوی دیگر، با کمک قطر و کویت و احتمالاً امارات، پیش‌نویس یک مصوبه در کمیته حقوق بشر سازمان ملل را برای محکوم کردن سوریه و حزب‌الله در سوریه آماده کرده تا در این کمیته به رأی گذاشته شود و به صحن عمومی سازمان ملل ارائه گردد.
صهیونیست‌ها هم که از عقب‌نشینی آمریکا در حمله به سوریه به‌شدت ناخشنودند، خبر حمله موشکی به یک پایگاه نظامی در نزدیکی لاذقیه را مطرح کرده‌اند تا در آستانه رایزنی‌های ژنو۲ بر روندهای آن تأثیر گذاشته و بهره سیاسی ـ تبلیغاتی نصیب خود کنند. ترک‌ها که قرار بود میزبان نشست ائتلاف دوحه باشند، با مداخله صریح کری در تحمیل ضرورت مشارکت این ائتلاف، ساکتند و از شرایط موجود رضایت ندارند و از سوی دیگر نیز در نقطه مقابل، عربستان قرار گرفته و به‌دنبال راه‌حلی برای آلودگی‌های امنیتی گروه‌های القاعده در داخل ترکیه است. ترک‌ها به‌دلیل دلالی در بحران سوریه از سرمایه‌گذاری عربستان در کشورشان بهره گرفته‌اند و مدیریت تنش موجود را برای کاهش اثرگذاری در سرمایه‌گذاری‌ها به اجرا می‌گذارند.
دستور کار ژنو بنا به آنچه بین لاوروف و کری تعیین شده و اخضر ابراهیمی نیز آن را تأکید کرده، برخلاف بشار اسد در دوره انتقالی و یا پس از آن، استوار نشده و همه چیز بر روی میز مذاکرات نشست ژنو۲ خواهد بود. اخضر ابراهیمی که اکنون از نمایندگی اتحادیه عرب به‌دلیل مواضع عربستان حذف شده، عدم حضور گروه‌های تروریست داخل را موجب شکست در تشکیل نشست ژنو۲ می‌داند که با موضع سوریه و اختلاف دیدگاه روسیه و آمریکا مرتبط است که در مورد ترکیب هیئت مخالفان در ژنو۲ دیدگاه واحدی ندارند. دمشق که از شرایط برتر میدانی برخوردار است اعلام کرده با تروریست‌ها مذاکره نمی‌کند و راه‌حل سیاسی از طریق مقابله با تروریست‌ها و توقف حمایت خارجی از آنها میسر خواهد بود که باید در ژنو۲ سازوکار‌های آن مورد بررسی قرار گیرند.
آمریکایی‌ها که هم‌پیمانان خود را در خطر می‌بینند، برای تشکیل ژنو۲ و زمان آن تعجیل دارند و روسیه نیز با دیپلماسی متمرکز و فعال به‌دنبال مدیریت شکلی و محتوایی آن است. بیشتر گمانه‌زنی‌ها حکایت از این دارد که احتمال تعویق زمان نشست ژنو۲ وجود دارد و سوری‌ها هر گونه راه‌حل سیاسی توافق شده را به همه‌پرسی عمومی در سوریه موکول کرده‌اند. سوری‌‌ها که از نشست و عدم نشست در ژنو۲ بهره اصلی را می‌برند در شرایطی هستند که شاهد بازگشت آرام کشورهای اروپایی و عربی به سوریه هستند و به‌دلیل آگاهی از راهبرد آمریکایی برای تقسیم قدرت و اختیارات حاکمیتی در سوریه، از واگرایی، اختلاف و تشتت گروه‌های تروریستی و حامیان آن بهره کافی را خواهند برد.