تصویر صحنه نظامی در بحران سوریه

هادی محمدی

اگرچه جابه‌جایی پرونده سوریه از قطری‌ها به دست سعودی‌ها، یک سرفصل مهم در روند بحران سوریه ارزیابی می‌شود، ولی نقاط عطفی مانند جنجال در اتهام شیمیایی به حکومت سوریه نیز، تأثیری در وضعیت نظامی داخلی و به نفع جریان‌برانداز به‌وجود نیاورد.
حرکت آمریکا به سمت ژنو۲، بازیگران همکار مانند عربستان و ترکیه و رژیم صهیونیستی را راضی نکرده و از این رو به دنبال تغییر معادله داخلی در سوریه هستند.
سوری‌ها که از حمایت جدی‌تر امنیتی روسیه برخوردار شده‌اند، با اطمینان خاطر برای عملیات‌های نظامی خود برنامه‌ریزی کرده‌اند و آن را به اجرا می‌گذارند. گسترش دایره امنیتی در پیرامون دمشق و افزایش فشار و محاصره در نقاط مختلف غوطه شرقی و غربی دمشق، روند فروپاشی سازمان گروه‌های تروریستی را سرعت داده و بخش مهمی از این گروه‌ها با از دست دادن مواضع خود به سمت مرزهای جنوبی عقب‌نشینی می‌کنند. در محور دمشق، تمامی امید گروه‌های تروریستی وابسته به عربستان، فعال کردن مرزهای لبنان در عرسال و محور قلمون است تا ناکامی در منطقه دمشق و حومه آن را با افراد جدید و تازه‌نفس جبران کنند. به همین دلیل، اولویت ارتش سوریه، به سمت این محور قرار گرفته تا با پاکسازی محیط دمشق و مناطق میانی سوریه و ساحل، شتاب در اجرای برنامه‌های دفاعی را با سرعت به سمت محورهای راهبردی در حلب متمرکز کنند.
در کنار درگیری‌های داخلی گروه‌های رقیب و تروریستی، عملیات در جنوب حلب در محور شهر حماه به خوبی دنبال شده و به سمت سراقب و محورهای شرقی حلب به پیش‌ می‌رود که مقدمه جداسازی و تجزیه و جلوگیری از پیوند گروه‌های تروریستی در مناطق نزدیک به یکدیگر است. عملیات‌های جنوب حلب موجب شده تا عقب‌نشینی به سمت مرزهای ترکیه نیز ثبت شود. درگیری داخلی بین سه دسته اصلی گروه‌های مسلح و تروریستی به نقطه اوج رسیده است. فشار و ضربات نظامی علیه ارتش حر، آن را به نقطه پایان نزدیک می‌کند و با اینکه اعلام کرد با ژنو ۲ و ائتلاف دوحه مخالف است، ولی فشار جریان تروریستی داعش و حتی جبهه النصره و هم‌پیمان این گروه علیه ارتش حر ادامه دارد. درگیری و فشار علیه النصره از سوی داعش تا جایی پیش رفته که راه‌های کمک مالی و تسلیحاتی آن به‌شدت قطع شده است.
داعش که خلاصه نام دولت اسلامی عراق و شام است، با کمک ویژه عربستان به‌دنبال مطیع کردن بقیه گروه‌ها و تأسیس دولت اسلامی در شمال سوریه (حلب و رقه و دیرالزور) است تا مقدمه‌ای برای گسترش جغرافیایی آن در غرب عراق و مناطقی از لبنان و حتی ترکیه باشد. به همین دلیل و پس از حوادث مصر، ترکیه از دفاتر استخباراتی سعودی در خاک خود که مدیریت ارتباطی با گروه‌های داعش و... را دنبال می‌کردند، ممانعت به‌عمل آورده و اختلاف رویکردی با سعودی را تدریجاً علنی می‌کند. سعودی به دنبال این است که با یکدست‌سازی گروه‌های داخلی، از ژنو۲ و رویکرد سیاسی جلوگیری کرده و خود را بازیگر اصلی در مذاکرات بعدی معرفی کند.
آمریکا و اروپا که طمع کسب امتیازات و اهدافی در سوریه دارند به‌دلیل حضور تروریست‌های غربی در بین گروه‌های داخل سوریه، در وضعیت متناقض‌نما قرار گرفته‌اند. نه می‌توانند به کمک‌های نظامی ادامه دهند و نه می‌توانند شاهد مرگ تدریجی این گروه‌ها باشند؛ از این رو امید بسته‌اند تا بخشی از امتیازات مطلوبیت‌های خود را با مذاکره با طرف ایرانی محقق کنند و از آنجا که پیشبرد مذاکرات هسته‌ای در اولویت فوری غربی‌ها نیست، بازی در پرونده‌های موازی را در دستور دارند و آن را پدیده اعتمادساز از سوی ایران معرفی می‌کنند.
شیب عملیاتی موفق ارتش سوریه با پاکسازی مناطق دمشق و مرکزی و ساحل، وارد شتاب جدیدی خواهد شد و یکدست شدن گروه‌های تروریستی، اوضاع را برای اقدامات ارتش سوریه مهیاتر می‌کند. آثار جدیدی در یارگیری‌های منطقه به جای خواهد گذاشت و ترکیه با احساس قوی‌تری از تهدید ترور روبه‌رو خواهد شد. نیم‌نگاه تروریست‌ها، عربستان و رژیم صهیونیستی و غربی‌ها به تحولات داخلی در سوریه، تولید امکان و شرایط مفید برای تأثیرگذاری بر انتخابات ۲۰۱۴ و نتایج آن است.