احزاب سیاسى ایران (بخش دویست و هفدهم)

تاریخچه هیئت‌های مؤتلفه

هیئت‌های مؤتلفه اسلامی در اوایل سال 1342 در منزل امام خمینی (ره) و بنا به تأیید شخص ایشان تأسیس شد. بیشتر مسئولان هیئت‏های سه‌گانه‏ای که هیئت‏های مؤتلفه اسلامی را بنا بر تأیید امام خمینی (ره) ایجاد کردند، از بازاریان متدینی چون: «شهید حاج‌صادق امانی، شهید محمدصادق اسلامی، شهید حاج‌مهدی عراقی، حبیب‏الله عسگراولادی، حاج‌مهدی شفیق، حاج سید محمود میرفندرسکی، حاج‌هاشم امانی، حاج‌علاءالدین میرمحمد صادقی، عزت‏الله خلیلی، [شهید] سیداسدالله لاجوردی، حاج‌مهدی بهادران، حاج‌ابوالفضل توکلی.» بودند.(۱)
مؤتلفه اسلامی همچنین دارای یک شورای روحانیت بود که در آن شهید مطهری، شهید دکتر بهشتی و حجت‏الاسلام محی‏الدین انواری با همکاری کامل شهید دکتر باهنر و حجت‏الاسلام هاشمی رفسنجانی نظارت بر آموزش و اعمال و رفتار و خط‌مشی آن را برعهده داشتند. این افراد با پیشنهاد مؤتلفه اسلامی و تأیید امام امت انتخاب شده بودند.(۲)
البته باید دانست که مؤتلفه اسلامی در زمان تشکیل حزب جمهوری اسلامی با آن ادغام شد(۳) و پس از انحلال این حزب، تا مدتی دچار رکود بود تا اینکه تعدادی از اعضای اصلی مؤتلفه، در اسفند ماه سال 1367 خدمت حضرت امام(ره) رسیدند و با توجه به موقعیت زمانی اذن فعالیت مجدد خواستند که حضرت امام(ره) فرمودند: «هر طور صلاح بدانید، من موافقم.»(۴)
اعضای هیئت مؤسس دوره جدید جمعیت مؤتلفه اسلامی که از سال 1367 فعالیت خود را آغاز کرد عبارتند از: 1 ـ سعید امانی 2 ـ اسدالله بادامچیان 3 ـ ابوالفضل توکلی‌بینا 4 ـ مصطفی حائری‏زاده 5 ـ ابوالفضل حاجی‌حیدری 6 ـ سیداصغر رخ‏صفت 7 ـ محمدجواد رفیق‌دوست 8 ـ مهدی سعید محمدی 9 ـ حبیب‏الله شفیق 10 ـ حبیب‏الله عسگراولادی 11 ـ احمد کریمی اصفهانی 12 ـ جواد مقصودی.(۵)
این حزب، از جمله احزاب محدودی است که در طول افزون بر چهل‌و‌پنج سال فعالیت خود هر چند اندکی ریزش نیرو داشته ولی هرگز در آن انشعاب به وجود نیامده است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، اعضای گروه مدتی در حزب جمهوری اسلامی فعال بودند. مدتی پس از انحلال حزب جمهوری اسلامی، اعضای گروه، مجوز تأسیس جمعیت مؤتلفه اسلامی را از وزارت کشور دریافت کردند. اسم این گروه، در سال 1382 به حزب تغییر یافت که تاکنون به این نام مشهور است. 
زمان تأسیس
سال‌ها پیش از آنکه نهضت امام خمینی(ره) آغاز شود، فدائیان اسلام به رهبری حجت‌الاسلام شهید سیدمجتبی میرلوحی مشهور به نواب صفوی (13۳۴ـ13۰۳) فعالیت‌های مبارزاتی را در جریان نهضت ملی شدن صنعت نفت و حتی اندکی پیش از آن آغاز کرده بودند. نهضت امام خمینی(ره) علیه رژیم طاغوت در مهرماه سال 1341، با عنوان مبارزه علیه لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی شکل گرفت. در این بین، تعدادی از سران هیئت‌های مذهبی تهران با امام خمینی(ره) ارتباط برقرار کردند و برای پخش اعلامیه‏ها و بیانیه‏های معظم‏له کوشیدند. برخی از آنان سابقه فعالیت در گروه فدائیان اسلام و یا گروه‌های کوچک‌‌تری مانند گروه شیعیان را داشتند. این روابط با امام خمینی(ره) به تدریج بیشتر شد. در اواخر سال 1341 و اوایل سال 1342 با نظر مبارک امام خمینی(ره)، هیئت‌های مؤتلفه اسلامی از اتحاد بین سه هیئت مذهبی شکل گرفت. این سه هیئت عبارت بودند از: هیئت مسجد امین‌الدوله، هیئت مسجد شیخ علی و هیئت اصفهانی‌ها.(۶)
مکان تأسیس
با اینکه هر سه هیئت یاد شده، از افراد مقیم تهران تشکیل شده بودند، مکان اصلی تأسیس در قم، منزل امام خمینی (ره) قرار داشت.(۷) حضرت امام(ره) سران هیئت‌های یاد شده را یکی‌یکی به منزل خود دعوت کرد و از آنها خواست با یکدیگر همکاری کنند. امام خمینی(ره) فرمود: «شما که برای خدا می‏خواهید کار کنید چرا با هم کار نکنید؟»(۸)
بعضی گفتند ما هنوز برخی افراد خود را تا آن حد که یک کار تشکیلاتی مخفی اقتضا می‏کند، نمی‏شناسیم. امام فرمودند من روی همه شما تحقیق کرده‏ام.(۹) آقای عسگراولادی نقل می‏کند که امام از سه طریق: محل کسب، مسجدی که در آن فعالیت می‏کردم (مسجد امین‌الدوله) و از طریق فامیل پیرامون من تحقیق کرده بود.(۱۰)
در چگونگی تأسیس هیئت مؤتلفه نوعی ابهام وجود دارد. آقای عسگراولادی در خاطرات خود، نحوه تأسیس هیئت مؤتلفه را تقریباً شبیه آقای بادامچیان بیان می‏کند(۱۱) اما شهید مهدی عراقی توضیح بیشتری می‏دهد. او می‏گوید من به‌دلیل تجربیات سیاسی خود ضررهای تفرقه را می‏دانستم، لذا از دو گروه دیگری که شبیه ما با حضرت امام(ره) ارتباط برقرار کرده بودند خواستم که متحد شویم. آنها پذیرفتند و در نهایت نزد امام رفتیم و از ایشان تأیید گرفتیم. بر این اساس، پیشنهاد اولیه از شهید مهدی عراقی بوده است. وجه مشترک این خاطرات آن است که مؤتلفه در نهایت با تأیید امام خمینی(ره) تشکیل شد.(۱۲)
اینکه ضرورت تأسیس مؤتلفه در آغاز نهضت امام خمینی(ره) چه بود؟ اسدالله بادامچیان در پاسخ می‌گوید: «تفکر امام، غرب‌گرا، ملی‌گرا و چپ‌گرا نبود. او یک مرجع تقلید مستقل و دارای افکار اسلامی قوی بود و براساس حاکمیت اسلام می‌‌خواست حرکت کند، لذا نهضت ایشان تشکیلاتی می‌خواست که بتواند اسلام خالص را مدنظر داشته باشد و ساختار، شیوه مبارزاتی، تاکتیک‌ها، استراتژی‌ها و برنامه‌هایش منطبق با موازین اسلام و فقه صاحب جواهر و نظر ولی امر و مرجع تقلید مسلمین باشد ـ طبیعی بود که نهضت ملی، نهضت آزادی و حزب زحمت‌کشان دکتر بقایی نمی‌توانستند این تفکر را داشته باشند، لذا پیرامون امام نیامدند ـ ابتدا توده مذهبی مسلمان آمد. از بین توده [مذهبی]، سه تشکیلات شکل گرفت؛ دو نهاد جامعه مدرسین و جامعه روحانیت مبارز و یک حزب به نام «حوزه‌های 10نفره آقای خمینی» که بعداً به [نام] «هیئت‌های مؤتلفه اسلامی» شناخته شد.»(۱۳)
پی‌نوشت‌ها در دفتر نشریه موجود است.