تعارض امنیتی روسیه و عربستان

پایگاه بصیرت؛ گروه بین الملل: در ماه‌های اخیر رفتار امنیتی عربستان سعودی در کانون توجه بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای قرار گرفته است. به عبارتی دستگاه امنیتی عربستان در حوادث خشونت‌آمیز تروریستی‎‏ بلوچستان ایران، انفجارهای لبنان، خشونت های پرشدت در عراق و در نهایت در دو انفجار شهر مهم ولگاگراد روسیه که منجر به کشته و زخمی شدن دها نفر شد، متهم است.

در قبال نقش عربستان در انفجارهای روسیه، واکنش دیپلماتیک مسکو به ریاض، پرشدت و دارای پیام امنیتی بود. ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در این باره تاکید کرد که تروریست های تحت فرمان عربستان -که تئوریسین های این حوادث است- پاسخ دردناکی دریافت خواهند کرد. وی همچنین از شورای امنیت سازمان ملل خواست تا در نشستی اضطراری گنجاندن نام عربستان را در فهرست تروریسم بررسی کند. حتی طبق گزارش شبکه سی ان ان، روسیه، طرح حمله نظامی به عربستان و قطر را در دست تهیه دارد. با این اوصاف این سوالات مطرح است که عربستان سعودی از به هم زدن نظم امنیتی منطقه به ویژه حوزه داخلی بازیگران مهم منطقه ای، چه اهدافی را دنبال می کند؟ دوم اینکه چرا برخورد روسیه در این مورد نسبت به حوادث مشابه تندتر شده است؟

اهداف عربستان

1- قدرت منطقه ای عربستان دیگر تحت حمایت کامل مجموعه غرب نیست، چون ماهیت ایدئولوژی و نظم سلفی در دنیای امروز منسوخ شده است و جذابیت لازم را برای جامعه مترقی و یا در حال رشد ندارد و بیشتر به ایدئولوژی دخمه ای تبدیل شده است. با این شرایط عربستان با دخمه‌گاه های افراط در ارتباط است تا حداقل به عنوان بازی به هم زن در عرصه امنیتی منطقه حضور داشته باشد.

2- عربستان با وجود درآمد کلان نفتی همواره از رقبای منطقه ای خویش شکست می خورد. اوج این شکست در بحران سوریه اتفاق افتاد که در آن ریاض علاوه بر هزینه های میلیاردی، تمام ظرفیت ایدئولوژی سلفی –تکفیری را در مناطق مختلف به کار بست تا دولت سوریه را شکست دهد، اما نه تنها این اتفاق نیفتاد، بلکه عربستان در این زمینه با ترکیه که متحد منطقه ای او بود به اختلاف بر خوردند. حاکمیت عربستان راهبردهای روسیه در سوریه را علت شکست خود و پیروزی رقیب اش یعنی جمهوری اسلامی  ایران می داند. به همین دلیل سعی می کند با کشاندن بازی امنیتی به داخل روسیه، راهبرد خاورمیانه ای کرملین را در مقطع حساس در تنگنا قرار دهد.

3- عربستان با پراکنده نمودن بحران در منطقه تلاش دارد: اولا هزینه های امنیتی را در منطقه برای بازیگران بالا ببرد و ثانیا بار و هزینه روانی شکست در جبهه سوریه و سایرعرصه های مربوط به جهان اسلام را کاهش دهد.

منطق روسیه

1- روسیه با بهره بردن از ظرفیت های منطقه ای جمهوری اسلامی ایران، توانست بحران سوریه را در حساس ترین مقطع و شرایط آن مدیریت نماید. راهبردی که منجر به احیاء بخشی از جایگاه روسیه در خاورمیانه شد که در دو دهه گذشته به شدت آسیب دیده بود. با این حال روس ها شدیدا حساس شده اند که دستاورد نسبی شان در گیرودار بازی های متراکم آمریکا و عربستان صدمه نبیند.

2- زمان و مکان انفجارهای اخیر در روسیه اثر روانی بالایی بر محیط امنیتی این کشور وارد کرد. شهر ولگاگراد در چند صد کیلومتری مکان برگزاری بازی های زمستانی المپیک سوچی واقع گردیده و کمتر از شش هفته مانده به زمان این بازی ها این انفجارها رخ داد که در تأثیر منفی زیادی بر تخریب وجهه روسیه دارد.

3- بین مخالفان سوری دولت بشار اسد که با عنوان ارتش آزاد شناخته می شوند، با گروه های تروریستی سلفی – تکفیری کشورهای مختلف حاضر در بحران سوریه، تنش و حتی منازعه جدی در جریان است. در چنین شرایطی صدها نفر از تروریست های قفقاز شمالی که راهی سوریه شده بودند در موقعیت دشوار قصد برگشتن به سرزمینشان را دارند. از این جهت روس ها نگران فعال نمودن آنها در قلمرو روسیه هستند

وضعیت مورد انتظار

روس ها با تشدید تدابیر امنیتی سعی خواهند کرد جو روانی ناامنی را در مقطع بازی های سوچی به حداقل برسانند. اما تنش امنیتی مسکو با عربستان برای مدتی در سطوح مختلف تداوم خواهد یافت. هرچند روس ها تهدیدهایشان را عملیاتی نخواهند کرد، چون در صورت رادیکالیزه شدن رفتار امنیتی روس ها، بیشتر از هر بازیگری، آمریکا و اروپا که نسبت به حداکثر سازی ظرفیت های روسیه در بحران های منطقه ای نگرانند، سود خواهند برد. البته پیش بینی می شود در کنار تنش های امنیتی بین روسیه و عربستان‏، تحرکات دیپلماسی پنهان برای معتدل نمودن ف��ای فعلی بین طرفین صورت گیرد./