مأموریت‌های ویژه «کری»

قاسم غفوری

«جان کری» وزیر امور خارجه آمریکا در هفته‌های اخیر دورانی پر کار را سپری می‌کند، به‌گونه‌ای که بخش عمده‌ای از تکالیف وی را سفر به سراسر جهان و یا حضور در اجلاس‌ها و نشست‌های قابل‌تأمل تشکیل می‌دهد. هر چند که در شرح وظایف یک وزیر امور خارجه اساساً اینگونه مسائل تعریف شده و کری نیز مانند هر وزیر امور خارجه‌ای به تکالیف خود عمل می‌کند، اما عملاًً روند رفتاری دستگاه دیپلماسی آمریکا نشانگر رفتارهای قابل‌تأمل و به‌نوعی، تلاش برای ثبت حداقل موفقیت‌ها در کارنامه سیاست خارجی باراک اوباما رئیس‌جمهور آمریکا است. اوباما در حوزه داخلی آمریکا هرچند توانست کنگره را به افزایش سقف بدهی‌های دولت متقاعد کند و تا حدودی به موفقیت سیاسی و اقتصادی دست یابد، اما حقیقت امر آن است که در حوزه اقتصاد، آمریکا اوضاع مطلوبی ندارد و عملاًً اوباما دارای دولتی با کارنامه‌ای نامطلوب است، به‌گونه‌ای که بیش از 50 میلیون آمریکایی از جمعیت 300 میلیونی آن نیازمند کمک‌های روزانه دولت هستند. 
با توجه به این وضعیت می‌توان گفت که کری مأموریتی با دو خصوصیت را در پیش روی دارد. نخست آنکه؛ کارنامه‌ای به نسبت موفق از سیاست خارجی اوباما به نمایش گذارد. دوم آنکه، افکار عمومی را به سیاست خارجی معطوف سازد، تا چالش‌های‌های اقتصادی درون آمریکا کمتر آشکار شود. 
در این چارچوب، کری مجموعه‌ای از سیاست‌ها را که دارای اهمیت بیشتری هستند خود بر عهده گرفته و تلاش دارد تا به موفقیت‌های مورد نظر در این حوزه‌ها دست یابد.
از مهم‌ترین پرونده‌های در دست اقدام آمریکا را مسئله روند سازش تشکیلات خودگردان و کشورهای عربی با رژیم صهیونیستی تشکیل می‌دهد. هر چند در ماه‌های اخیر آمریکا توانست نشست‌های متعددی میان دو طرف برگزار کند، اما در نهایت صهیونیست‌ها و حتی برخی مقامات تشکیلات خودگردان بر شکست مذاکرات تأکید کردند. با توجه به اهمیت این موضوع برای آمریکا و سیاست‌های آن در منطقه، جان کری تلاش کرد تا با برگزاری نشست کمیته به اصطلاح صلح عربی در پاریس(29/7/1392) ضمن کسب امتیازاتی از کشورهای عربی، برای صهیونیست‌ها چنین عنوان دارد که این مذاکرات همچنان ادامه دارد و حتی در حال به نتیجه رسیدن است. 
محور دیگری که جان‌کری تحرکات بسیاری در قبال آن داشته، پرونده سوریه است. آمریکا که از یک سو نتوانست طرح نظامی علیه سوریه را اجرا سازد و از سوی دیگر بازرسان سازمان ملل نیز کارکردی در چارچوب سیاست‌های آمریکا نداشته‌اند، تلاش کرده تا با تکرار نشست‌های به‌اصطلاح دوستان سوریه، خود را برتر میدان سوریه معرفی کند. در این چارچوب، نشست لندن در 30 مهر ماه با حضور برخی کشورهای غربی و عربی برگزار شد، در حالی که محور آن را نیز بررسی تحولات سوریه و زمینه‌سازی برای حضور این گروه‌ها در نشست ژنو 2 تشکیل می‌داد. نکته مهم در این نشست آنکه، غربی‌ها با انتخاب گزینشی گروه‌های حاضر در نشست تلاش کردند از یک سو پرونده‌ای پاک از آنها به نمایش گذارند و چنان وانمود سازند که این گروه‌ها صرفاً مطالبات سیاسی را پیگیری می‌کنند. این اقدام دو هدف داشته است؛ نخست آنکه، گروه‌های تحت حمایت غرب را از جرم کشتار مردم سوریه مبرا نشان دهند و از سوی دیگر، با ادعای پاک بودن این گروه‌ها، زمینه را برای حضور آنها در ژنو 2 و سهم‌خواهی از نظام سوریه فراهم سازند. آنها به‌دنبال تقسیم قدرت در سوریه هستند تا در نهایت با کاهش اختیارات اسد نقش خود را در ساختار سوریه گسترش دهند. 
مسئله ایران نیز از دیگر چالش‌های اصلی آمریکا است. باوجود تحرکات گسترده و فضاسازی‌های ظاهری از جمله در نیویورک، جمهوری اسلامی و ملت ایران نشان داد که تسلیم سیاست‌های آمریکا نمی‌‌شود. باتوجه به هزینه‌های سنگین این مسئله برای آمریکا، جان کری و در مجموع دستگاه دیپلماسی آمریکا مأموریت یافتند تا با ورود همه‌جانبه به مذاکرات ژنو میان ایران و گروه 1+5 ضمن پنهان‌سازی ابعاد ناتوانی آمریکا در برابر ایران، طرح زمینه‌سازی برای نمایش چهره‌ای برتر از سوی آمریکا در قبال ایران را به نمایش گذارند، چنانکه بخش عمده‌ای از مواضع آمریکایی‌ها در قبال ایران از طریق وزارت خارجه آمریکا مطرح می‌شود.
اما نکته مهم دیگر چگونگی روابط میان آمریکا و روسیه است. حقیقت آن است که آمریکا در معادلات جهانی در برابر روسیه با ناکامی‌هایی مواجه شده که، یک رسوایی برای آن است. روند تحولات نشان می‌دهد که کری مأموریت دارد با برگزاری دیدارهای متعدد با مقامات روس از جمله لاوروف همتای روس وی، چنان وانمود سازد که اقدامات جهانی روسیه با هماهنگی آمریکا بوده است، نه ابتکاری شخصی از سوی روسیه. آمریکا با این اقدام سعی در پنهان‌سازی شکست در برابر روسیه و نمایش اقتدار ظاهری در جهان دارد.
در جمع‌بندی کلی از آنچه ذکر شد می‌توان گفت که حضور پر رنگ کری در صحنه جهانی به‌ویژه در پرونده‌های مذکور بیش از آنکه برگرفته از قدرت آمریکا باشد ناشی از ناتوانی و ضعف‌های این کشور است که با تحرکات دیپلماتیک به دنبال پنهان‌سازی آنها است، هر چند که در ورای آن تلاش دارد تا در صورت توان امتیازاتی را نیز کسب کند که تاکنون دستاورد چندانی در این زمینه نداشته است.